مدارس دخترانه، امثال و حکم، آموزش زبان

دانلود پایان نامه ارشد

علمي، خانوادگي و مدرسه اي “الکوثر” به چاپ رسيد اين مجله موضوع هاي متنوعي را در برداشت که از جمله آنها در زمينه تربيت ، شيردهي ، اخلاق و پرورش ذهن با علم و دانش مي باشد. انتشار مجلات و روزنامه ها با ويژگي مدرسه اي تعليمي براي مدت طولاني ادامه يافت .”139
2-1-7 . علي فکري و اعتقاد به نقش تکاليف درسي در تکامل شخصيت کودک
” ” علي فکري ” در سال 1903م کتابي با عنوان “مسامرات البنين” در دو جلد در موضوع هاي اجتماعي ، تربيتي ، موعظه و پند و اندرز و عقايد و باورهاي ديني تاليف نمود . و اندکي از اخبار زنان و ويژگي هاي آنان در قالب لطائف و نوادر ادبي با هدف تهذيب اخلاقي گنجانده است. اين کتاب به دليل تنوع در جنس ادبي و تاريخي و ديني در حوزه ادبيات کودک به شمار نمي رود . ” 140
” او با تاليف کتاب هاي ديگري به عناوين “النصح المبين في تربيه البنين ” و ” في تربيه البنات ” در سال 1916م نقش مهمي در روند ادبيات نوين کودک ايفا نموده است. “141
” کتابچه ي “في تربيه البنين” اثري است که کودک را به انجام تکاليف مدرسه و وظائف وي در منزل و جامعه راهنمايي مي کند تا از همان دوران کودکي با مکارم اخلاقي و خصلت هاي نيکو و اعمال پسنديده بزرگ شوند و در بزرگسالي براي خود ، خانواده و جامعه مفيد باشند.”142
2-1-8 . ابراهيم عرب ؛ ارائه مضامين عالي با مفاهيم ساده
” در سال 1911م ” ابراهيم عرب ” کتابي با عنوان “آداب العرب” تاليف نمود و سازمان فرهنگ و معارف مصر – در آن دوره – آن را باهزينه ي خود به چاپ رساند و به عنوان کتاب درسي مدارس ابتدايي دخترانه و پسرانه و مکتب خانه ها قرار داد. عليرغم اهتمام اين سازمان به کتاب آداب العرب ، ” علي حديدي ” از نويسندگان ادبيات کودک ، معتقد است که ابراهيم عرب قصه هاي افسانه اي منظوم به زبان حيوانات وپرندگان در آداب العرب را به شيوه ي لافونتين سروده است که براي بزرگسالان مناسب است نه کودکان.
در واقع ابراهيم عرب قصه هاي افسانه اي منظوم خود را براي کودکان به رشته نظم کشيده است ؛ چرا که از يک سو ساختار محتواي اين قصه ها با فهم و درک کودکان متناسب است و ازسوي ديگر به عنوان ادبياتي تعليمي – موعظه اي کودکان را مخاطب قرار داده است. و علاوه بر اين مطلب اولين چيزي که پس از عنوان اصلي کتاب بر رو جلد توجه خواننده را به خود جلب مي کند اين عبارت است : چاپ سازمان فرهنگ و معارف جهت تدريس در مدارس دخترانه و پسرانه مقطع ابتدايي و مکتب خانه ها. اين عبارت خود موکد آن است که ابراهيم عرب آداب العرب را با هدف ارائه به کودکان تاليف نموده است.”143
” وي درمقدمه اين کتاب گفته است : آداب العرب کتابي است که با تاليف آن به نونهالان محبوب وطنم خدمت کرده ام و در آن ضرب المثل ها و سخنان حکيمانه ازگذشتگان را نقل کرده ام تا با خواندنش جان و روحشان پرورش يابد و اخلاقشان اصلاح گردد و خلق و خصلت خود را با صحيح ترين آرا پيشنيان سرشت دهند . مواعظ و پند و اندرزها را در قالب قصه هايي منظوم قابل فهم با مفاهيم ساده و شعري روان بيان کردم تا کودکان بدون احساس خستگي و ملالت آنها را بخوانند و حکمت ها و سخنان جامع آن را به نيکي بفهمند و آنها به عنوان قصه هاي شيرين قلمداد کنند . هرچند که با نويسندگان و ادبا پيشين غرب و عرب همگام شدم و حکمت ها وپند و اندرز ها را به زبان حيوانات و پرندگان بازگو کردم تا با اين شيوه روايت دلنشين تر و مواعظ گيرا تر و جذاب تر باشد.”144
2-1-8-1 . تبعيت ابراهيم عرب از روش اديبان پيشين
با بررسي مقدمه آداب العرب مي توان دريافت که ابراهيم عرب غالب قصه هايش را به زبان حيوانات و پرندگان بازگو کرده و معتقد بوده است که اين روش در بيان هدف قصه رساتر و دلنشين تر است وملالت و خستگي را از خواننده دور مي کند و بسياري از ادبا پيشينيان شرق و غرب در تاليف قصه اين شيوه را دنبال کرده اند . ابراهيم عرب به تاثير پذيري خود از آثار غربي مانند قصه هاي لافونتين و آثار شرقي مانند “کليله و دمنه” ، ” الصادح و الباغم ” و ” فاکهه الخلفاء ” در تاليف قصه هاي منظوم به زبان حيوانات و پرندگان به طور ضمني اشاره کرده است.
ابراهيم عرب در خطبه پاياني کتاب درباره مضمون وعظي و حکيمانه آداب العرب گفته است :
علي لسان وحوش القفر اسردهـا

و الصدق في الوحش دون الانس معهود
امثال صـــدق تجلت لامثيل لـها

معــني صحـيـح و لفـظ فيــه تجـويد

ضمنتها النصح و الاعراض شاهده

و فـــي لســان الفـتــي للحـق”145 تاييـــد

” به زبان حيوانات داستان هايم را بيان مي کنم راستگويي از صفات ديرينه درندگان است.”
” در آثار من امثال و حکمت هاي صادقانه آمده که صحت آن آشکار است و مثل و مانندي ندارند معناي آن سخنان ، همه درست و الفاظ آن مسجع و آراسته به صنايع ادبي است .”
” آن سخنان حاوي و دربردارنده پند و نصيحت و کاملا منصفانه و حق به جانب است و پرهيز از افراط و تفريط شاهد اين مدعاست و در سخنان جوانمرد هميشه حق گرايي و جانبداري ازحق ديده مي شود.”
با توجه به مقدمه آداب العرب و سخن پاياني آن مي توان گفت که هدف اصلي مؤلف ، تعليم و تهذيب و وعظ و پند و اندرز در قالب قصه هاي منظوم است و در آن به ارزش هاي ديني ، اخلاقي ، اجتماعي و ملي تاکيد نموده است ؛ اما در آن به جنبه سرگرمي و تفريح و چيستان هاي شعري توجه نداشته و بر خلاف قصه هاي منظوم عثمان جلال و احمد شوقي روح سرگرمي و طنز در آن دميده نشده است .
2-1-8-2 . ديوان آداب العرب ؛ اثري تربيتي و تهذيبي
“ديوان العرب نه تنها قصه ايي به زبان حيوانات و پرندگان است ، بلکه قصه هاي منظوم ديگري را شامل مي شود که در آن حيوان يا پرنده بخشي از موضوع نيست و ارزش هايي را در برمي گيرد که به رفتار و آداب پسنديده و نيکو تشويق مي کند . ديوان در مجموع شامل نود و نه قصه منظوم مي باشد که هفتاد و شش قصه منظوم آن به زبان حيوانات و پرندگان و نباتات و بيست وسه قصه منظوم از زبان انسانها نقل شده است و شاعر در آنها به ترويج ارزش هاي اخلاقي پرداخته است.”146
به طور کلي ابراهيم عرب در تاليف آداب العرب از دو منبع اصلي و مهم تاثير پذيرفته است که عبارتند از :
1- ميراث عربي اسلامي ، وي در تاليف کتاب از روايت هاي شعري در امثال و اقوال حکيمانه از ادبيات عربي قديم و امثال لقمان حکيم بهره گرفته است.
2- حکايت ها و قصه هاي افسانه اي در ادبيات ملل ديگر، بالاخص ادبيات معاصر غرب .
” آداب العرب بالغ بر هفتاد و شش قصه افسانه اي منظوم به زبان حيوانات و پرندگان است که آنها را به تقليد افسانه هاي لافونتين نوشته است و محمد عثمان جلال آن را به عربي ترجمه کرده است. ابراهيم العرب الفاظ ساده و آسان را به کار برده ، که به دور از پيچيدگي زباني از آداب العرب مي باشد ؛ اما قصه ها و حکايت هاي منظوم در آداب العرب با به کاربردن برخي از الفاظ دشوار به تثبيت زبان فصيح عربي در ذهن کودک توجه شده است و به ندرت پيش مي آيد که قصه اي از يک يا دو لفظ دشوار يا جديد در فرهنگ زباني کودک خالي باشد . از اين رو زبان بسياري از قصه هاي آن با سطح فهم و درک کودکان در مرحله پيش دبستاني و چه بسا کودکان رده هاي سني بالاتر متناسب نيست و تنها کودکان در رده هاي سني بالاتر مي توانند داستانهاي منظوم آداب العرب را به خوبي درک کنند.”147
با اين وجود ابراهيم العرب از ديوان العيون اليواقظ استفاده کرده ، و برخي از موضوع قصه هاي منظومش را از آن برگرفته و در عين حال به اشاعه ارزش هاي اخلاقي پرداخته است. به طوري که حدود يک چهارم ديوانش را به آن اختصاص داده است . و در آن ادب تهذيبي يا ادب وعظي حکيمانه را مطمح نظر قرار داده است . اين ويژگي نه تنها با بررسي مقدمه و خطبه پاياني کتاب مشخص مي گردد ، بلکه از طريق عنواني که پيش از عنوان اصلي قرار مي گيرد وضوح بيشتري مي يابد . وي لفظ موعظه را پيش از عنوان اصلي هر قصه منظوم قرار داده است.
بنابر آنچه گفته شد مي توان دريافت که در اغلب قصه هاي منظوم آداب العرب صبغه تعليمي – تربيتي دارد که نويسنده در آن به وعظ و ارشاد مستقيم مخاطب پرداخته و به پرورش توانايي زبان آموزي کودک با به کار بردن الفاظ دشوار و جديد در سياق متن و آموزش زبان فصيح عربي به آنها توجه نموده ، ولي به جنبه تفريحي و سرگرمي ادبيات کودک اهميت نداده است.
2-1-9 . محمد هراوي شاعري معتقد به ادبيات کودک
” ” محمد هراوي ” از جمله شاعراني بود که به خلق ادبياتي ويژه کودکان ايمان داشته و بدون توجه به تهکم و استهزا برخي از ادبا ، به آن پرداخته و با سرودن اشعاري متناسب با سطح درک و فهم کودکان در آن خوش درخشيده است. وي در روستاي ” هريه زرنه ” متولد شد و در قاهره به تحصيل پرداخت . در دوران تحصيل مجله ” الرسول ” را به رشته ي تحرير در آورد . هراوي از سال 1902م تا1911م در وزارت فرهنگ مشغول به کار شد پس از آن رياست امر حسابداري کتابخانه عمومي قاهره را تحت اشراف حافظ ابراهيم شاعر عرب به عهده گرفت و تا پايان زندگي به سال 1939 م در اين قسمت باقي ماند.”148
2-1-9-1 . محمد هراوي از ديدگاه اهل قلم
” ” خير الدين زرکلي ” نويسنده و تاريخ نگار و شاعري سوري است و در ” الاعلام ” درباره هراوي گفته است : محمد هراوي شاعري است مصري که در نظم نوعي از شعر آسان و روان منحصر به فرد گرديده است ؛ شعري که آن را براي کودکان سروده تا آن را حفظ نمايند و در مدارس و منازل براي يکديگر بخوانند. هراوي سرودهايي با صبغه ي ملي در مصر سروده است.”149
” “مختار وکيل ” نويسنده و شاعر مصري نيز درباره وي گفته است : هراوي افقي جديد در ادبيات گشوده است و با جديت و شکيبايي ، رنج نظم شعر را براي کودکان را به جان خريده و منظومه هايي لطيف با عبارات آسان و مفاهيم ساده در اوزان دقيق و سبک و الفاظ شيرين به رشته نظم در آورد و در آن براي اولين بار در زبان عربي به موضوعاتي پرداخت که با روح کودک عرب تناسب دارد.”150
” محمد هراوي از اولين کساني به شمار مي رود که با جديت به سرودن شعر براي کودکان پرداخته وتلاش کرده است با زبان شعري ساده و واضح و گويا ، کودکان را مخاطب قرار دهد. وي سبک ترين و آسان ترين وزن را براي اشعارش برگزيده است تا کودکان آنها را به راحتي به حافظ کنند . هراوي موضوعات شعرش را از جوهر زندگي برگرفته است.
2-1-9-2 . آثار هراوي در زمينه ي ادبيات کودک
الف- سمير الاطفال للبنين در سه جلد
ب- سمير الاطفال للبنات در سه جلد
ج- السمير الصغير براي کودکان پيش دبستاني
د- الطفل الجديد
ذ- اغاني الاطفال در چهار مجلد
هـ- نمايشنامه هايي براي کودکان به عناوين ” روياي کودک در شب عيد” ، “حق و باطل “
م- ديوان انباء الرسل محفوظات للاطفال بالشعر السهل
وي اين آثار را بين سال هاي 1923تا1939م تاليف نموده است.”151
2-9-2-1 . ديوان سمير الأطفال قديمي ترين اثر مستقل و خاص کودکان
” ديوان سمير الاطفال که جلد اول آن در سال 1922 م منتشر گرديد. از نظر تخصص هنري و توجه به کودک در ماده و مضمون به عنوان کتابي مستقل ، قديمي ترين اثر ادبي به شمار مي رود که به طور اختصاصي براي کودکان تاليف شده و مبتني بر ابتکار و نوآوري مي باشد و اثري است که ترجمه و اقتباس از آثار پيشينيان مانند العيون اليواقظ عثمان جلال و دعوت نظري به ادبيات کودک مانند دعوت احمد شوقي پا را فراتر نهاده است. هراوي در موضوعات ديني ، اخلاقي، اجتماعي ، خانوادگي ، تعليمي و وصفي شعر سروده است و قصه هاي منظومي به زبان حيوانات و پرندگان نيز به رشته نظم در آورده است .”152 . “از جمله شعرهاي او ، ” نشيد النيل ” از مجموعه ” السمير الصغير ” مي باشد .
النــيــلُ سَلـــسبــيل

ليـــس لــه مَـــثـيــلُ

نَـــهــرٌ کَريــمٌ طيـب

يـَروي الثَّـري فيَخصِب

واديـــه روضٌ أخـضَر

يَنـسابُ فيــه الکـــوثر

يُـــفيـضُ بالإحــسـان

في مِصـــر و الســودان

و النيــلُ في قُطرِيــــن

پایان نامه
Previous Entries مقاله با موضوع ارزش ویژه، ارزش ویژه برند، توزیع فراوانی Next Entries شعر کودکان، تداوم ارتباط