فرهنگ و تمدن

دانلود پایان نامه ارشد

نبود تا اينکه کتاب ” مامان اردک ” به انگليسي ترجمه شد و تأثير بسزايي در ظهور نوع جديدي از ادبيات کودک گذاشت. در اين زمان بود که “جون نيوبري” کتاب هاي فراواني در زمينه ادبيات کودک نوشت که به حدود دويست کتاب رسيد که متضمن داستان هاي کودکان در انگليس و آمريکا بود به گونه اي که به او لقب پدر ادبيات کودک در انگليس داده شد.
بعد از جون نيوبري، نويسنده ديگر به نام “ماريا ادجوورث” (1767-1849) در انگلستان ظهور پيدا کرد. که توانست سهم به سزايي در رشد و شکوفايي ادبيات کودکان داشته باشد.
در اوايل قرن نوزدهم شخصي به نام ” چارلز لامپ ” به صحنه ادبيات کودک پا گذاشت و يک نوع انقلاب جديدي عليه شيوه نوشتاري داستان هاي کودکان بوجود آورد. او در سال( 1806م) توانست سهولت و آساني را وارد ادبيات کودک نمايد. در سال (1865م) مجموعه جديدي از داستان هاي کودکان جديدي به نام ” آليس در سرزمين عجائب” از نويسنده مشهور، لويس کارول پا به عرصه وجود گذاشت. که زمينه ساز ظهور داستان هاي خرافي گرديد و سبب پيشرفت ادبيات کودک در قرن طلائي يعني قرن بيستم شد.”93
1-9-2. ادبيات کودک در سرزمين هاي عربي
” استاد عبدالتواب يوسف درباره ي ادبيات کودک در سرزمين هاي عربي مي گويد : ادبيات کودک در سرزمين‌هاي ما اگر چه ريشه هاي آن تا مصر قديم گسترده شده ، اما جديد است.”94 در اين سخن به نظر مي آيد که بيشتر پژوهشگران با تاثيرپذيري از شکل جديد ادبيات کودک و آنچه نزد غربي ها شناخته شده است ، هم راي هستند. و به اين علت بيشتر پژوهشگران وجود ادبيات کودک را تا قبل از دو قرن اخير انکار کرده اند، و پيرو آن نيز به وضع معيارهاي فني براي اين نوع نوشته طبق آنچه نزد غربي ها شناخته شده، راي داده اند وهر اثري را که فاقد آن معيارها باشد متفاوت يا ناموفق ناميده اند. البته اگر اين ديدگاه درست باشد، بايد وجود هر گونه علم يا ادب يا اختراعي را قبل از اطلاع يافتن غربي ها از آن انکار کرد ؛ زيرا اين علوم و فنون و آداب و اختراع قديمي در مقياس ها، شيوه ها و ابزارها ، يا چيزي که در عصر جديد شناخته شده است متفاوت مي باشند.
و اما واقعيت چيز ديگري است، آداب و فنون و علوم چه در قديم، و چه در حال حاضر شناخته شده هستند و به تمام ملت ها رسيده اند و به مقادير مختلفي از همه آن دست يافته اند ولي اروپايي ها بر طي يک قرن و نيم اخير بر جهان مسلط شده و توانستند تمام قدرت ها جهاني در علوم و فنون مختلف از جهت قدمت و شکوفايي را به تسخير خويش در آورند. آنان توانستند شکوفايي و پيشرفت خويش را نمايان سازند و کارهاي نيک خود را بزرگ جلوه دهند. و در نبود آگاهي و آزادگي حقيقي ملت هاي ديگر در آسيا و آفريقا و آمريکاي جنوبي بر داشته هاي ملت هاي ديگر را چپاول نمايند و ميراث آنها را از آن خود کنند و از علوم و فنون و آداب آنها استفاده نمايند و ميراث را به يغما ببرند .سپس تمام غارت ها را با لباسي که سازگار با اروپاي جديد است رو نمايند و سپس ادعا کردند که همه آنها از ابتکارات و اکتشافات خويش مي باشند.
بسياري از نظريه هاي علمي، قوانين، تحقيقات، اکتشافات و اختراعاتي که در جهان اسلام در زمان قديم شناخته شده، اروپا آن را گرفت و در دوره هاي عدم حضور اسلام يا

عصرهاي افول و تجزيه‌ي اسلامي ادعاي مالکيت آنها را کرد. درست است که اروپا از حيث مادي پيشرفت نمود. و خوبي هاي ديگران را گرفت. و نيرو و توان آنان را ربود، اما پيشرفت آنها حاصل خونريزي صدها ميليون بشر بوده است. از حقايق اين پيشرفت که بايد برايمان روشن باشند اوضاع ملت هايي که زير آتش استعمار اروپايي براي دوره هاي طولاني تهيدست شدند. تا جايي که زبان و هويت خويش را از دست داده اند و رنگ فلسفي اروپايي به خود گرفتند. و ادبيات کودک يکي از اين انواع است که در قديم به شکل هاي ديگري که سازگار با مردم و ملت ها و مذاهب مختلف است شناخته شد.

2 . سرآغاز و شکل گيري ادبيات کودک در مصر
سرآغاز و شکل گيري ادبيات کودک در جهان عرب ، با ظهور جنبش ترجمه و باز شدن دروازه هاي جهان عرب به سوي غرب ، به ابتداي قرن نوزدهم بر مي گردد . کشورهاي عرب در عهد محمد علي پاشا که هيأت هاي علمي به اروپا اعزام نمود و از طريق نويسندگاني که که به چند زبان تسلط داشتند ، به صورت ساده و ابتدايي با ادبيات کودک آشنا شدند .
” ادبيات کودک با تأسيس مکان هاي آموزشي و تعليم جديد عربي – براي مسلمانان و مسيحيان – در دوره دولت عثماني ( مصر ، سوريه ، فلسطين و لبنان ) طي قرن نوزدهم تکامل يافت . با اين حال منتقدان درباره شخصيت هاي پيشگام ادبيات کودک اختلاف نظر دارند ؛ برخي اين پيشگامي را به ” رفاعه رافع طهطاوي ” نسبت داده اند و گروهي ديگر نيز ” محمد عثمان جلال ” يا ” محمد هراوي ” يا ” کامل کيلاني ” را در اين زمينه پيشگام دانسته اند . برخي نيز معتقدند که امير الشعراء ” احمد شوقي ” اولين کسي بود که در طول اقامت خود در فرانسه به ادبيات کودک در مفهوم جديد آن به عنوان نوع ادبي متمايز از ادبيات بزرگسال و مشابه ادبيات کودک در کشورهاي متمدن توجه کرده است و از اين رو او را طلايه دار ادبيات کودک نوين در جهان عرب برشمرده اند .”95
با اين وجود ، ادبيات کودک نوين عرب با تکيه بر ادبيات کودک اروپا که در اواسط قرن نوزدهم نوع ادبي مستقل و منظمي گرديد و از دستگاه آموزشي و تعليم استقلال يافت ، رشد نمود و تکامل پيدا کرد . اين موضوع به دليل قرار گرفتن کشورهاي عربي تحت سلطه و نفوذ سياسي ، اقتصادي ، هنري و فرهنگي جهان غرب به ويژه فرانسه امري غير طبيعي و دور از انتظار نيست .
” متون و آثاري که در اين دوره براي ارائه به کودکان از ادبيات کودک اروپا اقتباس شده است در مقايسه با متون و آثار اقتباس شده در حوزه ادبيات بزرگسالان با دقت بيشتري انتخاب شده است و براي تاکيد اين ادعا مي توان گفت که آثار ادبي مخصوص کودکان که پس از گذشت مدت بسيار کمي از چاپ ، شاهکارهاي ادبيات کودک به شمار مي رفت – مانند ” آليس در سرزمين عجايب تأليف لويس کارول” – در همان دوره به زبان عربي ترجمه نشد و از آن ها اقتباسي صورت نگرفت . همچنين ترجمه حکايت هاي عاميانه که در کشورهاي اروپايي رواج بي نظيري پيدا کرد – مانند ” حکايت چارلز پرو ” و ” حکايت عاميانه برادران گريم ” در آلمان و ” حکايت هاي هانس کريستان اندرسون ” در دانمارک و . . . به دليل دقت در انتخاب متون جهت ارائه به کودکان عرب در قرن نوزدهم مورد بي توجهي قرار گرفت . “کامل کيلاني ” در دهه سي ام قرن بيستم با اقتباس از اين حکايت ها اين وضعيت را تغيير داد … بدين ترتيب علاوه بر غربال کردن متون اقتباس شده از فرهنگ اروپايي ، اين متون براي هماهنگي و سازگاري با فرهنگ عرب اصلاح کرد .”96
2-1. بنيان گذاران ادبيات کودک در مصر
2-1-1 . رفاعه رافع طهطاوي پيشتاز ادبيات کودک در جهان عرب
” ” رفاعه رافع طهطاوي ” ، رهبر نهضت علمي مصر ، اولين کسي به شمار مي رود که در زمينه ادبيات ويژه کودک در جهان عرب گام برداشته و براي ايجاد آن تلاش کرد .”97 ” وي در سال 1883 م در استان ” طهطا ” متولد شد و در دانشگاه ” الأزهر ” قاهره به تحصيل پرداخت . وي يکي از ارکان نهضت علمي مصر و مدير مدرسه آمادگي و دبير روزنامه ” الوقائع ” بود . طهطاوي در اوايل قرن نوزدهم از سوي حکومت مصر در عهد محمد علي پاشا به عنوان پيشوا و واعظ ديني در زمره يک هيأت علمي به فرانسه اعزام شد . وي در فرانسه شکوفايي و رونق فرهنگ و تمدن غرب را مشاهده نمود و شيفته آن گرديد و با علوم و فنون جديد اروپا آشنا شد . ادبيات کودک از جمله فنوني بود که توجه طهطاوي را به خود جلب کرد . به اين دليل او نوشته هاي نويسندگان اروپايي در حيطه ادبيات کودک به خصوص تأليفات چارلز پرو ، نويسنده مشهور فرانسوي را مطالعه نمود و به اهميت ادبيات کودک در تعليم وتربيت کودکان پي برد . وي پس از بازگشت به مصر مسؤليت آموزش و پرورش را در عهد محمد علي پاشا به عهده گرفت و براي آفرينش ادبيات ويژه کودکان عرب از هيچ تلاشي دريغ نورزيد . از جمله اقدامات وي در زمينه ايجاد ادبيات کودک مي توان به گنجاندن ماده اي درسي با عنوان ” قصه خواني ” در برنامه درسي دانش آموزان مدارس ابتدايي اشاره کرد . از آنجا که طهطاوي هيچ گونه ادبيات مکتوبي ويژه کودکان در ميراث غني ادبيات عرب نيافت ، به ترجمه حکايت ها و قصه هايي از زبان انگليسي پرداخت و مجموعه آن را ” عقله الأصبع ” ناميد . وي هم چنين در ربيع الثاني 1243 هـ . ق طي نامه اي خطاب به سفير مصر در انگليس خواست کتاب هاي تأليف شده اي براي کودکان و دانش آموزان را برايش بفرستد تا کودکان عرب را به خواندن و مطالعه علاقمند سازد . “98
” تلاش هاي طهطاوي براي خلق ادبيات کودک عرب به ترجمه ي حکايت ها و قصه هايي از زبان انگليسي محدود نشد ، بلکه کتابي با عنوان ” المرشد الأمين في تربيه البنين و البنات ” را براي کودکان تأليف کرد .
2-1-1-1 . طهطاوي از ديدگاه أدبا
2-1-1-1-1 . عبدالغني حسن و نقد کتاب المرشد الأمين
مرحوم ” عبدالغني حسن ” نويسنده و پژوهشگر و شاعر مصري و نيز عضو هيأت آکادمي زبان عربي در قاهره بود که داراي تأليفات بيشماري مي باشد ، کتاب المرشد الأمين را در اصل کتابي با مضمون تربيتي و اخلاقي برشمرده است که تا حدودي صبغه ي ادبي دارد و پيرامون ادبيات و کودک مي باشد . وي تقسيم بندي اين کتاب را چنين توصيف مي کند : کتاب المرشد الأمين شامل مقدمه و باب هاي مشتمل بر فصول و يک خاتمه مي باشد . طهطاوي در مقدمه کتاب گفته است : ” صدر لي الأمر الشفاهي بعمل کتاب في الآداب يصلح لتعليم البنين و البنات علي السويه ” با مطالعه دقيق مقدمه کتاب مي توان دريافت که مؤلف در آن اهداف و مقاصد تربيتي را مطمح نظر خود قرار داده است .
کتاب المرشد الأمين در ابتدا به صورت بخش هاي مجزا و در قالب مقاله در صفحه هاي مجله ” روضه المدارس ” ، از شمارگان شانزدهم به بعد منتشر مي شد و سپس شاگردان طهطاوي آنها را گردآوري نموده و در سال 1875 م منتشر کرده اند .”99 ” از اين رو بسياري از پژوهشگراني که به بررسي تاريخ ادبيات کودک عرب پرداخته اند ، سال 1875 م را آغاز شکل گيري ادبيات کودک در جهان عرب ، بخصوص در مصر به شمار آورده اند و بر اين باورند که طهطاوي با تأليف اين کتاب و ترجمه قصه ها و حکايت هايي از زبان انگليسي در مجموعه اي با عنوان ” عقله الاصبع ” سنگ بناي ادبيات کودک را در جهان عرب بنيان گذاشته است ؛ اما “احمد زلط” از پژوهشگران برجسته ادبيات کودک عرب با ديدگاه اين گروه از پژوهشگران به مخالفت برخاسته و معتقد است که نطفه ادبيات کودک عرب در سال 1870 م با انتشار مجله ي ” روضه المدارس المصريه ” شکل گرفته است و اين تاريخ نه تنها نشان دهنده اين است که نطفه ادبيات کودک در رحم يک مجله ادبي شکل گرفته است بلکه بدين معناست که شکل گيري ادبيات کودک عرب با يک مجله تخصصي – آن دوره – که براي کودکان و دانش آموزان مصري به رشته تحرير درآمده است ، پيوند خورده و اين مجله به همان نسبت که به فرهنگ و اطلاعات عمومي دانش آموزان توجه داشته ، به زبان و ادبيات عربي و نوشته هاي خلاقانه خود دانش آموزان نيز اهميت قائل بوده است . “100
2-1-1-1-2 . علي مبارک آگاه به فضل و مرتبه علمي طهطاوي
” علي مبارک ” مؤسس مجله روضه المدارس و وزير آموزش و پرورش مصر – در آن دوره – مي باشد . وي با هزينه وزارت ، اين مجله را تأسيس نموده و به انتشار آن پرداخته و طهطاوي را شايسته ترين شخص براي مديريت مجله برشمرده و او را به عنوان سردبير آن برگزيده است . وي در اين باره گفته است : ” رفاعه طهطاوي ، مدير گروه مترجمين در ديوان المدارس و از دانشمندان بنام و نويسندگان چيره دستي است که هر انساني به فضل و مقام علمي وي اعتراف مي کند ؛ از اين رو مناسب آن ديدم که وي را به سمت دبيري مجله روضه المدارس المصريه منصوب کنم تا اين مجله به مرواريد دانش وي مزين گردد . “101 ” اين مجله نه تنها در مصر ، بلکه

پایان نامه
Previous Entries آداب و رسوم، فرهنگ عامه، رفتار انسان Next Entries زبان فرانسه، کارشناسان آموزش، امثال و حکم