علوم تجربی، آموزش علوم، مفهوم سازی

دانلود پایان نامه ارشد

جدید و درک نحوه ی ارتباط بین مفاهیم را باعث می شود.(ادوارد2005). گوردون تفکر استعاری یا بدیعه پردازی را بر پایه چهار ایده یا اندیشه استوار می کند(به نقل ازلنکسترجان ترجمه عباس زاده1388).
نخست: خلاقیت در امور روزانه دارای اهمیت است. و فقط مخصوص هنر یا بداهه نوازی نیست. خلاقیت بخشی از زندگی ما در کار و اوقات فراغت هستند. .
دوم: فرآیند خلاقیت چندان راز آلود و اسرار آمیز نیست. منحصر به افراد خاصی نیست و کسانی که با مبانی خلاقیت آشنایی دارند می توانند راه های خلاقیت را بیابند .
سوم: ابداع خلاقانه در همه رشته های علوم تجربی و ریاضی و انسانی مشابه است. و همه فرآیندهای عقلانی یکسانی دارند .
چهارم: تفکر خلاق یا ابداع فردی و گروهی بسیار شبیه به یکدیگرند. افراد و گروه ها به یک شیوه ایده ها و محصولات خود را تولید می کنند.
2-1-7-هدف الگوی بدیعه پردازی :
هدف اساسی نوآفرینی یا بدیعه پردازی شکستن سد قواعد مرسوم و ایجاد راه های جدید برای حل مسائل می باشد. این روش به منظور کمک به افراد برای شکستن زمینه های ذهنی قبلی و پیداکردن راهی مناسب برای اندیشیدن به طرز جدید به موضوع می باشد.
توانایی های فکری بشر را می توان بر چهار دسته تقسیم کرد :
جذب =توانایی مشاهده و به کار بردن توجه
ضبط =توانایی حفظ کردن و به خاطر آوردن
استدلال =توانایی تجزیه و تحلیل و قضاوت
خلاقیت = توانایی تجسم،پیش بینی و ایجاد ایده ها(به نقل از لنکسترجان،ترجمه عباس زاده1389).
2-1-8-اثرات آموزشی وپرورشی الگوی بدیعه پردازی :

درنظام هاي آموزشي امروزی،تأكيد عمده بر پرورش خلاقيّت دانش آموزان است . معيار اساسي موفقيّت يك نظام آموزشي دراين است كه چه میزان افراد با فكر واخلاق تربيت مي كند. به همين دليل جوامع مختلف براي بقاي جامعه خود به اين امر مهم اهميت داده اند وبراين اعتقادند كه براي بقا وتداوم آن درافراد بايستي عادت به تفكر را درآنها ايجاد كرد چرا كه خلاقيت با تفكر به وجود مي آيد(عارف نیا1385).
يكي از الگوهاي تدريس كه باعث پرورش ظرفيت مشكل گشايي دانش آموزان وهدايت آنها به بيان خلاق وگسترش انگاره هاي جديد عقلي ازطريق توجه به بعد عاطفي وغيرمعقول مي شود، الگوي بديعه پردازي است .در این الگو ، خلاقیّت به وسیله ی فعالیّت استعاری به جریان آگاهانه تبدیل می شود .
مقایسه یک مفهوم و یا یک نظر با مفهوم ونظری دیگر و استفاده از تشبیه و تمثیل برای بیان واقعیّت های موجود مراحل الگوی بدیعه پردازی است درخلال جاي گزيني كه خلاقيّت رخ مي دهد(مرادی نژاد1386).
وقتي معلم از دانش آموزان مي خواهد كه بين مطالب آشنا وغير آشنا ارتباط برقرار كند.بدين وسيله فاصله مفهومي ميان شاگرد و هدف یا موضوع درسی را پر می کند و به دانش آموز در فهم بهتر مطالب اوليه كمك مي نمايد.مثلاً وقتي معلم از شاگرد مي خواهد كه درباره ي كتاب درسي خود همچون يك كفش كهنه ويا يك رودخانه فكر كند يك ساخت ( استعاره اي ) به وجود آورده است كه شاگردانش از طريق آن درباره چيزي آشنا به صورت جديد فكر مي كنند ويا وقتي به آنها مي گويد بدن انسان را با يك سيستم حمل ونقل مقايسه نمايند از اين راه افراد مي توانند با ايجاد تخيّل وبصيرت درافكار و فعاليّت هاي روزانه ، فعاليّتي جديد را ابداع نمايند الگوی بديعه پردازي در گسترش توان كلي خلاقيّت و در رشد پاسخ هاي خلاق در زمينه هاي گوناگون مطالب درسي به كار مي رود.( فیشر رابرت،1388،ترجمه ناتالی چوبینه).
گوردون به صراحت اعتقاد دارد كه خلاقيّت با انرژي خود که در هنگام استفاده از بديعه پردازي پديد مي آورد يادگيري را افزايش مي دهد. او به محيط اجتماعي كه بتواند مشوّق خلاقيّت باشد ويكپارچگي گروهي مولد انرژي كه بتواند شركت كنندگان را به فعاليّت متقابل در درون دنياي استعارات بكشاند تأكيد دارد.اين ساده است كه ببينيم چرا قياس ها ومدل ها، راه هاي مهمي براي تشريح وتوضيح مفاهيم وفرآيندها هستندمخصوصاً براي آن مواردي كه ديده نمي شوند ، مانند اتم هاو مولكول ها . مفاهيمي از اين قبيل ، به ما كمك مي كند كه بفهميم چرا قياس ها ابزار تفكردر چرايي آموزش علوم تجربی هستند آنها در واقع به عنوان ابزار تفكر در علم معرفي شده اند(بادی و واتسون،2007) .
دانش آموزاني كه نمي توانند تصوري از مسائل مبهم علوم تجربی داشته باشند در درك آنها نيز با مشكل مواجه خواهند شد . اين مشكلات از عدم توانايي در تصوير سازي رفتار مدارهاي الكتريكي نشأت مي گيرد زماني كه معلم سعي دارد به دانش آموزان در درك اينكه چه اتفاقاتي در داخل مدارات الكتريكي در حال رخ دادن است كمك كند ، تصوير سازي نقش مهمي در فرآيند يادگيري بازي مي كند.

الگوی بدیعه پردازی در برگیرنده ارزش های بسیار خوبی از آموزش وپرورش است ودر رشد پاسخ های خلاق در زمینه های گوناگون مطالب درسی به کار می رود،به طور کلی:
اثرات آموزشی:توان کلی خلاقیت وتوان خلاق در قلمرو موضوع
اثرات پرورشی:پیشرفت درقلمروموضوع همبستگی وبارآوری گروهی ،هماهنگی باتحولات دنیایی که هر لحظه درحال دگرگونی وتغییرات است ازنگرانی های بشر امروز،به شمار می رود .
سیاستمداران،برنامه ریزان آموزشی و والدین درسراسر دنیا تلاش می کنندشیوه هایی بیابند که پایداری آن شیوه ها،کودک امروز رابرای زیستن در دنیای غیرقابل پیش بینی فردا آماده کنند .درچنین موقعی تمام کارشناسان تربیتی براین باورند که اطلاعات ،کارگشای مسائل زندگی فردا نیست وامروزه وظیفه ونقش آموزش در مدارس ،یاددهی شیوه های یادگیری وپرورش مهارت هایی است که به کمک آنها ،کودک ،خود بتواند راه های حل مسئله وکشف مجهولات رابیابد(امام قلی وند،1385).

2-1-9-مزایای روش بدیعه پردازی :
1- دگرگون سازی دیگری را باراهنمایی معلم
2_ ایجاد ارتباط اجتماعی در کلاس حل تعارضات و غلبه بر هیجانات
3-ترکیب با الگوهای دیگر
4 _افزایش تفکر خلاق و پرورش همدلی و نزدیکی بین افراد
5_ با این رویکرد می توان از نو مفهوم سازی کرد و تفکر جدید را جانشین نظرات قبلی نمود.
2-1-10-مراحل اجرای الگوی بدیعه پردازی
مرحله اول:توصیف شرایط موجود
مرحله دوم:قیاس مستقیم
مرحله سوم:قیاس شخصی
مرحله چهارم:تعارض فشرده
مرحله پنجم:قیاس مستقیم مجدد
مرحله ششم:بررسی مجدد وظیفه اولیه(سیف1388).
2-1-11شرح وبسط قیاس
قیاس در فرهنگ لغت چنین تعریف شده است شباهت نسبی میان جنبه های مشابه دوچیز که براساس آن می توان دوچیز را باهم مقایسه کرد.درعلم دانستن اینکه دوچیز قابل قیاس هستند مفید است به ویژه زمانی که یکی از آن دو کاملاشناخته شده ودیگری ناشناخته باشد.درچنین مواردی می توان آنچه راشناخته شده است به عنوان یک الگویامدل برای درک آنچه شناخته نیست به کار برد.درگذشته درک شباهت میان کارکردپمپ های مکانیکی(که درباره آنها اطلاعات زیادی بود)وکارکردقلب آدمی (که درباره آن اطلاعات کمی موجود بود)راهنمایی مفیدبرای پژوهش در زمینه قلب به شمار می آمد.همچنین دانستن شباهت های میان حیوانات رده پایینتر برای کسب اطلاع درباره فرایندهای انسانی بوده است .
برای طراحی واستفاده مناسب از قیاس ها بایدبدانیم ،چگونه کارکنیم تا یک قیاس به بهترین شکل عمل کندوبه خوبی مؤثرواقع شود(دادستان،1382).
ویژگی های قیاس های موثر را می توان به صورت زیر بیان کرد:
*مفهوم برای فراگیر جدید باشد
*مفهوم پیچیده باشد.
*قیاس برای فراگیر آشنا ومشخص باشد
*قیاس وهدف باید هم جهت باشند وشباهت های کلی میان آن دو وجود داشته باشد.
2-1-12-کاربرد قیاس درعلوم تجربی
بسیاری از مفاهیم در علوم تجربی انتزاعی هستندساختارشیمیایی بعضی ازمواد،اندازه های نسبی اجزای سلولهای بدن وپیوند میان مولکول ها وسلول های بدن و…….،همگی مسائل تقریبا بنیادی هستند،اگر چه اینها مفاهیم دشواری هستند دانش آموزان ملزم هستند که آنها رایاد بگیرند.درصورتی که دانش آموزان بتوانند مدلهای کلی آنها را ازاین ایده ها بسازند وسپس قیاسشان را برای شکل دادن به دیگر نوشته ها توضیح دهند،می توانند یک دید بهتر از مفهوم راتوسعه دهند وایده ها رابرای مدت طولانی تر در حافظه خود نگه دارند.
استفاده از قیاس ها ومدل ها برای تشریح وتوضیح مفاهیم وفرایندهای ذهنی وانتزاعی می تواند موثر باشد در الگوی قیاسی در آموزش علوم تجربی ،مفاهیم آشنا با زندگی فراگیران به عنوان قیاس های آشنا ومبحث مورد تدریس به عنوان هدف درنظر گرفته می شود.دراین حالت مفهوم جدید به موضوع آشنا،ومبحث مورد تدریس به عنوان هدف درنظر گرفته می شود.دراین حالت مفهوم جدید به موضوع آشنا،قیاس تلقی می شود وتدریس انجام می گیرد(عارف نیا،1385).
2-1-13-نقش الگوی بدیعه پردازی در آموزش درس علوم تجربی
آموزش درس علوم تجربی به روش بدیعه پردازی باعث می شود که دانش آموزان راه های جدید تفکر رابیاموزند،درحل مسئله مشکل گشای متبحر گردند،زمینه های ذهنی خود ومفهوم سازی جدید برای حل مسائل زندگی فردی خود را دگرگون کنندوبه هر فکری که به جریان تفکر گروهی کمک می کند ارزش بگذارند.درس علوم تجربی به دانش آموزان کمک می کند تا مهارت خود را دربه کارگیری توانایی هایشان افزایش دهند.مدرسان دراین درس قبل از به اجرا درآوردن روش های تدریس باید خود با دیدن آموزش های لازم دراین حیطه مسلط شوند(فضلی خانی،1388).
نتیجه تحقیقات دهه1950نشان داده است که الگوی تدریس بدیعه پردازی ،پتانسیل بیشتری راصرف توجه به علایق دانش آموزان می کندوآنهارانسبت به سایر مدل های تدریس درتجربیات معناداریادگیری بیشتر درگیر می سازد.بدیعه پردازی شامل رویه هایی برای توسعه ورفتار گروهی است.به عبارت دیگر این روش اعضا رابامزایای اشتراک مساعی درحل مسئله آشنا می سازد.این روش برای تمامی دانش آموزان فرصتی رافراهم می سازد تا در فرایند حل مسئله به طور کامل تری مشارکت داشته باشند.. بعضی از مفاهیم در درس علوم تجربی برای دانش آموزان انتزاعی بوده واغلب دانش آموزان این مطالب رابه حافظه سپرده وطوطی وار به سئوالات پاسخ می دهند.با توجه به اینکه دانش آموزان باید مهارت های علوم تجربی رابه صورت عملی به کار ببرند(امانی تهرانی وهمکاران،1388).لذا باید این مفاهیم درقالب قیاس های ملموس وعینی به آنها آموخته شود،به این ترتیب با استفاده از الگوی تدریس بدیعه پردازی دانش آموزان از قیاس های متنوعی برای دستیابی به مهارت های لازم استفاده می کنند..آموزش درس علوم تجربی باعث می شود که دانش آموزان ازتلفیق مهارت های حل مسئله وتصمیم گیری از افکار یا روابط نوبرخوردارشده وقدرت کشف وانتخاب راه حل های جدید را پیدا کنندتا پدیده ها وامور وافکار را آن چنان که هستندبه راحتی نپذیدند،بلکه نگاه متفاوت تری داشته باشند واز قالب های فکری همسان دور شوند،به عبارتی پدیده ها را با منظر دیگری نگاه کنند(شعبانی،1387).
روش تدریس بدیعه پردازی ذهن دانش آموز را آماده کرده وبه سمت تفکر خلاق سوق می دهد. در این الگو به منظور برانگیختن تفکر خلاق ،آسودگی خیال برای دستیابی به راه های جدید مورد استفاده قرار می گیرد.در الگوی بدیعه پردازی دانش آموزان از جواب های کلیشه ای وپیش پا افتاده احتراز کرده ودر سایه راه حل های جدید وبدیع ،آموزش به سمت جلو هدایت خواهد شد .در اجرای این الگو نقش معلم ترغیب دانش آموزان به توصیف شرایط موجود وهدایت دانش آموزان برای انجام دادن قیاس های مستقیم وشخصی برای رسیدن به مفهوم است.اجرای الگوی تدریس بدیعه پردازی در آموزان در درس علوم تجربی ،در بهبود کیفیت تدریس ،بالا بردن قدرت تفکر وخلاقیت وافزایش روحیه پژوهشگری دانش آموزان نقش بسزایی داشته ودر صورت اجرای دقیق می تواند تحولی شگرف درآموزش وپرورش وبه تبع آن در جامعه به وجود آورد(هاپکینز،1385،ترجمه مهرمحمدی ).
به طور کلی دو راهبر بر روش های بدیعه پردازی وجود دارد :
1-خلق چیزی جدید :یعنی مطالب آشنا وقدیمی را درپرتوخلاقیت ،به صورت غریب وناآشنا درآوردن ودرحقیقت چیزجدیدی خلق کردن.مثلا از شاگردان خواسته شود درباره کتاب علوم خود که چیزی آشناست هم چون یک چشمه فکر کنند،در این راهبرد با استفاده ازقیاس ،فاصله های مفهومی توسط

پایان نامه
Previous Entries ابراز وجود، فعالیت های روزانه، پردازش اطلاعات Next Entries نقش آفرینی، فعال نمودن، شگفت انگیز