صادقين، ايمان، أبي

دانلود پایان نامه ارشد

صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‏ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ”163، در ميان مؤمنان مردانى هستند كه بر سر عهدى كه با خدا بستند صادقانه ايستاده‏اند بعضى پيمان خود را به آخر بردند و در راه او به شهادت رسيدند، و بعضى ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و تبديلى در عهد و پيمان خود ندادند.
در تفسير قمي164، به اين آيه استدلال شده است: در ميان مؤمنان مردانى هستند كه بر سر عهدى كه با خدا بستند صادقانه ايستاده‏اند بعضى پيمان خود را به آخر بردند و در راه او شربت شهادت نوشيدند، و بعضى ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و تبديلى در عهد و پيمان خود ندادند. “فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‏ نَحْبَهُ” او حمزة است “وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ” او علي بن أبي طالب(ع) است بنابراين “اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ” آنها آل محمد(ع) هستند.165
دوم: “لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى‏ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ”166
نيكى، تنها اين نيست كه به هنگام نماز، روىِ خود را به سوى مشرق و يا مغرب كنيد و تمام گفتگوى شما، در باره قبله و تغيير آن باشد و همه وقت خود را مصروف آن سازيد بلكه نيكى و نيكوكار كسى است كه به خدا، و روز رستاخيز، و فرشتگان، و كتاب آسمانى، و پيامبران، ايمان آورده و مال خود را، با همه علاقه‏اى كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق مى‏كند نماز را برپا مى‏دارد و زكات را مى‏پردازد و همچنين كسانى كه به عهد خود به هنگامى كه عهد بستند وفا مى‏كنند و در برابر محروميتها و بيماريها و در ميدان جنگ، استقامت به خرج مى‏دهند اينها كسانى هستند كه راست مى‏گويند و گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است و اينها هستند پرهيزكاران.
شيخ مفيد(ره) مي نويسد: كسي را كه مورد خطاب و ندا قرار داده اند غير از كسي است كه به سوي او فرا خوانده شده اند و آن كه را امر به تبعيت نموده اند غير از كسي است كه امر به اتباع از او شده اند، بنابراين آنهايي كه امر به اطاعت از صادقين شده اند همه امت نيستند بلكه طوائفي از آنها مأمور به تبعيت از صادقين هستند، پس براي آنكه التباس و اشتباه پيش نيامده و مأمورين به اتباع از صادقين تشخيص داده شوند به نص احتياج داريم در غير اين صورت تكليف ما لايطاق است.
در اين آيه خداوند آنها را معرفي نموده اند؛ بنابر اين صادقين افرادي هستند كه خصال در اين آيه شريفه را دارا باشند. آنگاه ايشان مي فرمايد از ميان اصحاب پيامبر(ص) كسي كه همه اوصاف را دارا باشد جز حضرت امير(ع) كس ديگري را نيافتيم كه اين امر با تواتر روايات و معاني آيات ثابت مي گردد مانند آيه “و يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى‏ حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً”167. و حضرت زكات را پرداخت نمودند آنچنان كه در آيه ولايت آمده است و نيز اين حضرت امير(ع) بودند كه در همه جنگها ايستادگي نموده و عقب نشيني نكردند و به عهد خود وفا نمودند. و نيز حضرت در سختي و آسايش صبور بوده و شجاعت ورزيدند و همگي اينها را كسي يكجا ندارد جز ايشان. 168
سوم: “إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ.”169 مؤمنان تنها كسانى هستند كه ايمان به خدا و پيامبرش آورده، سپس شك و ترديدى به خود راه نداده‏اند و علاوه بر اين با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد كردند، اينها صادقان هستند. اين آيه نيز صدق را مجموعه‏اى از ايمان و عمل كه در آن هيچگونه ترديد و تخلفى نباشد معرفى مى‏كند آنگاه استدلال نموده اند بر اينكه كسي كه ترديد و شكي نداشته و تمام عمر خود را مسلمان بوده است علي بن ابيطالب(ع) است.
چهارم: “لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أَمْوالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً وَ يَنْصُرُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ.”170 در اين آيه مؤمنان محرومى كه على رغم همه مشكلات، استقامت به خرج دادند و از خانه و اموال خود بيرون رانده شدند، و جز رضاى خدا و يارى پيامبر(ص) هدفى نداشتند، به عنوان صادقان معرفى شده‏اند.
طبق اين دو آيه شريفه، “صادقين” علاوه بر ايمان به خدا و رسول، و به تعبير ديگر، ايمان به مبدأ و نبوّت، كه همه مسلمانها داشتند، داراى دو ويژگى ديگر بودند كه آنها را از ساير مسلمانان ممتاز مى‏كرد:
نخست اين كه پس از ايمان به مبدأ و نبوّت، حتّى براى لحظه‏اى شكّ و ترديد به خود راه ندادند و در تمام مراحل زندگى اين ايمان قوى و مستحكم را حفظ كردند. ويژگي و شاهد ديگر بر اين كه چنين ويژگي مخصوص اميرالمؤمنين(ع) است اينكه ايمان مذكور در مرحله قلب و زبان حضرت متوقّف نشد، بلكه آثار آن در عمل نيز ظاهر گشت، بدين جهت تنها و تنها بخاطر رضايت خداوند، نه انگيزه‏هاى ديگر، با مال و جانشان در راه خداوند جهاد كردند.171
نتيجه
از مجموع اين آيات نتيجه مى‏گيريم كه “صادقين” آنهايى هستند كه تعهدات خود را در برابر ايمان به پروردگار به خوبى انجام مى‏دهند، نه ترديدى به خود راه مى‏دهند، نه عقب‏نشينى مى‏كنند، نه از انبوه مشكلات مى‏هراسند بلكه با انواع فداكاريها، صدق ايمان خود را ثابت مى‏كنند. شكي نيست كه اين صفات مراتبى دارد، بعضى ممكن است در قله آن قرار گرفته باشند كه ما نام آنها را معصومان مى‏گذاريم، و بعضى در مراحل پائينتر172. شيخ طوسي(ره) در تفسير التبيان نيز به آيات فوق استدلال نموده اند.173
مفسرين شيعه با بررسي و مطالعه تاريخ صدر اسلام دريافته اند تنها شخصى كه داراى اين ويژگيها باشد، فقط على بن أبي طالب(ع) است؛ زيرا سراسر زندگانى وي جهاد با مال و جان است و او هرگز، حتّى به اندازه يك چشم بر هم زدن، در ايمان خود شكّ و ترديد نكرد. براى اثبات ادّعاى فوق مي توان به حادثه ليله المبيت174 و يا جنگ احد و استقامت در مقابل شايعه قتل پيامبر(ص) و يا جنگ خندق و مبارزه با عمرو بن عبدود مراجعه نمود.

گفتار سوم: روايات صادقين
روايات مستفيضي در معرفي اهل بيت(ع) به ويژه امام علي(ع) به عنوان صادقين و صديقين و يا نزول اين آيه در فضل آنها وارد شده است كه به بررسي آنها مي پردازيم.
ملامحسن فيض كاشاني175 اين روايات را مختلف مي داند براي مثال روايت كافي از امام باقر(ع) را با تعبير “ايّانا عني” و از امام رضا(ع) آنها را “أئمّة اطهار(ع)” دانسته و در مجمع البيان همراهي با “آل محمد(ص)” و در تفسير فرات كوفي تعبير همراهي با “علي بن ابيطالب” را دارد. اين امر از نظر شيعه نه تهافت است و نه اختلاف در روايت بلكه اميرالمؤمنين(ع) پدر و سرسلسله ائمه اطهار(ع) است و قطعا همه آنها صادق و صديق هستند. 176
فرات كوفي، از علماي قرن چهارم و سيد هاشم بحراني هر يك در تفسير خود رواياتي را نقل مي كنند كه برخي از آنها در مقام تفسير صادقين است و برخي علاوه بر آن در مقام تفسير معيت به معناي اطاعت در مقابل تفسير اهل سنت كه آنرا به همراهي جسماني تفسير مي نمودند آورده اند گه در ذيل به آنها مي پردازيم. تفسير حبري از تفاسير قرن سوم است و نويسنده آن زيدي مذهب است و اين آيه را درباره حضرت امير(ع) مي داند177.
حال به ذكر مهمترين اين روايات مي پردازيم:
1) حديث جندل بن والق
حدثنا فرات بن إبراهيم الكوفي معنعنا عن محمد بن عبيد بن عتبة و القاسم بن حماد قالوا حدثنا جندل بن والق معنعنا عن جعفر الصادق(ع)‏ عن أبيه عن‏ قول الله تعالى‏ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ قال مع علي بن أبي طالب (ع)178. از امام باقر(ع) سؤال شد درباره آيه صادقين حضرت فرمودند همراهي با علي بن ابيطالب(ع).
2) حديث أبان بن تغلب
فرات الكوفي حدثني الحسين بن سعيد قال حدثنا هبيرة بن الحرث بن عمرو العبسي قال حدثنا علي بن غراب عن أبان بن تغلب عن أبي جعفر(ع) اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ قال مع علي (ع)179. از امام باقر(ع) سؤال شد درباره آيه صادقين حضرت فرمودند همراهي با علي(ع).
3) حديث ابن عباس
فرات الكوفي حدثني محمد بن أحمد بن عثمان بن دليل قال حدثنا أبو صالح الخزاز عن مندل بن علي العنزي عن الكلبي عن أبي صالح‏ عن ابن عباس في قول الله يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ قال مع علي(ع)‏ و أصحابه180. ابن عباس درباره آيه صادقين گفت همراهي با علي بن ابيطالب(ع) و اصحاب او.
4) حديث دوم از ابن عباس
عن ابن عباس و قوله اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ نزلت في أمير المؤمنين‏ علي بن أبي طالب(ع) و أهل بيته(ع)‏ خاصة.181 ابن عباس در حديث ديگري گفته است آيه صادقين فقط درباره علي بن ابيطالب(ع) و اهل بيت نازل شده است.
5) حديث مقاتل بن سليمان
فرات قال حدثني الحسين بن سعيد معنعنا عن مقاتل بن سليمان في قوله تعالى‏ اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ قال مع علي بن أبي طالب(ع)182‏. مقاتل بن سليمان گفته است كه آيه صادقين درباره همراهي با علي(ع) نازل شده.
6) حديث أبوسعيد
فرات قال حدثني الحسين بن سعيد معنعنا عن أبي سعيد قال رسول الله‏ (ص) لما نزلت الآية على النبي(ص) اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ التفت النبي(ص) إلى أصحابه فقال أ تدرون فيمن نزلت هذه الآية قالوا لا و الله‏ يا رسول الله ما ندري فقال أبو دجانة يا رسول الله‏ كلنا من الصادقين قد آمنا بك و صدقناك قال لا يا أبا دجانة هذه نزلت في ابن عمي أمير المؤمنين علي بن أبي طالب(ع) خاصة دون الناس و هو من الصادقين‏.183 آنگاه كه آيه نازل شد پيامبر(ص) رو به اصحاب نموده و فرمود آيا مي دانيد آيه در شأن چه كسي نازل شده؟ همگي اظهار بي اطلاعي نمودند. ابودجانه عرض كرد همه ما به شما ايمان آورده ايم و صادقيم. حضرت فرمودند آيه فقط در فضل علي(ع) نازل شده است.
7) صحيحه بريد بن معاوية العجلي
محمد بن يعقوب عن الحسين بن محمد، عن معلى بن محمد، عن الوشاء، عن أحمد بن عائذ، عن ابن أذينة، عن بريد بن معاوية العجلي، قال: سألت أبا جعفر (ع) عن قول الله عز و جل: اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ، قال: “إيانا عنى”.184 از امام باقر(ع) درباره آيه صادقين پرسيدم حضرت فرمودند يعني با ما باشيد.
روايت صحيحه است فقط معلي بن محمد البصري را نجاشي تشكيك نموده كه متأخرين مانند آيت الله بروجردي(ره) و آيت الله تبريزي(ره) با تحقيقاتي تشكيكات وي را نادرست خوانده اند.185
8) صحيحه بزنطي
محمد بن يعقوب عن محمد بن يحيى، عن أحمد بن محمد، عن ابن أبي نصر، عن أبي الحسن الرضا (ع) قال: سألته عن قول الله عز و جل: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ، قال”الصادقون: هم الأئمة الصديقون بطاعتهم”.186 ابن ابي نصر از امام رضا(ع) درباره آيه صادقين سؤال نمود، حضرت فرمودند: صادقين يعني ائمه صادقي كه اطاعت شوند.
9) صحيحه أحمد بن محمد
محمد بن الحسن الصفار عن الحسين بن محمد، عن معلى بن محمد، عن الحسن، عن أحمد ابن محمد، قال: سألت الرضا(ع) عن قول الله عز و جل: اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ، قال:”الصادقون: الأئمة الصديقون بطاعتهم”.187 از حضرت رضا(ع) تفسير آيه مباهله را پرسيدم، فرمود: صادقين ائمه(ع) هستند كه گفتارشان با عمل در فرمانبردارى خدا

پایان نامه
Previous Entries نفس الامر Next Entries صادقين، أبي، پيامبر(ص)