شعر کودکان، تداوم ارتباط

دانلود پایان نامه ارشد

حــيـــاه تَــوامــــَين

فليـــحي نيــلُ مصــرا

مـــدي الــزمانِ حُــرا”153

” رود نيل صاف و گوارا است ، که مثل و مانندي ندارد .”
” رودي بخشنده و پاک که با آبياري زمين ، آن را حاصلخيز مي کند .”
” دشت آن سرسبز و با صفاست و آب زلال و گوارايي همچون آب کوثر در آن جاريست .”
” لبريز و مالال از خير و نيکي در سرزمين هاي مصر و سودان جاري است . “
” باشد که رود نيل ، سرزمين مصر را سرسبز و شاداب گرداند . “
” پس شايسته است رود نيل ، مصر را سرسبز و زنده گرداند . مصري که در طول تاريخ آزاد است . “
2-1-9-3 . اسباب و رموز موفقيت هراوي
” پر واضح است که در کنار ساده گي و زيبايي ، روان و آهنگين بودن اشعار محمد هراوي علت اصلي انتشار آن در بين کودکان بوده است ؛ زيرا اشعار بسياري از شاعران پيش از هراوي مانند شوقي و ابراهيم عرب داراي واژه هاي دشوار و ترکيب هاي پيچيده و نامناسب براي برخي از گروه هاي سني کودکان بوده است . هراوي شعر کودکان را از روح تعليمي مدعي رهانيده و آن را در محتوي و ساختار به روح تعليمي شيرين و گوارا و نزديکترين اشياء به کودکان سوق داده است.”154
” هراوي در بسياري از اشعار خود به وصف اختراعات جديد در معاصر مانند قطار، دوچرخه ، هواپيما ، ماشين وکشتي و لوازم التحرير پرداخته و شعر کودک را وارد قلمرو پديده هاي جديد معاصر کرده است و آن را از انحصار در موضوعاتي مانند وصف طبيعت يا قصه هاي منظوم به زبان حيوانات و پرندگان خارج ساخته است . باتوجه اين ويژگي ها مي-توان اشعار هراوي را تجديد در شعر کودکان به شمار آورد که در آن کسي بر وي پيشي نگرفته است . هراوي وصف اختراعات جديد براي کودکان را بي هدف و بدون نتيجه گيري به پايان نمي برد ، بلکه آنها را در راستاي ارائه پند و اندرز و موعظه و تشويق به علم ودانش و ميهن پرستي و ترغيب به ابتکار و نوآوري به کار مي گيرد.”155
2-1-9-4 . نمونه اي از اشعار هراوي
او در شعر ” انشوده الصباح ” در ديوان ” سمير الأطفال ” مي گويد :
نحــن إن أشــرَقَ صــبح

نَهجــُر النــومَ و نصــحُو

و نَــحيــي أبَــويـــنــا

فَــرَضــا الآبـــاء ربــحُ

ثم نَــمــضي فَنُــصّلــــي

إنّ تَقـــــوي الله نَــجحُ

ولِـــدورِ العِــلمِ نَســــعَي

و إلـــي العَــلياءِ نَنـحوُ

نحــنُ لـــلآدابِ ذُخـــــرٌ

نحـــنُ للأخلاقِ صَـرحٌ

نحـــــنُ للأوطانِ نَصــــرٌ

يـــومَ تـــدعُونا وَ فتــحٌ

و لنــــا کُـــلَّ صَــــباحٍ

أمَــــلٌ فـــي الله سَمــحٌ”156

” سحرگاهان چون هوا روشن شود ما خواب را ترک مي کنيم و بيدار مي شويم. “
” و به پدر و مادرمان سلام مي کنيم رضايت والدين خوشبختي دنيا وآخرت را به دنبال دارد. “
” پس به نماز مي ايستيم زيرا تقواي الهي رستگاري است “
” و به سوي خانه هاي دانش رفته و به سربلندي مي رويم “
” ما سرمايه هاي ادب هستيم ، ما بناي بلند اخلاق هستيم “
” ما مايه فتح و پيروزي وطن هستيم آن هنگام که ما را فرا خواند و بطلبد. “
” و در هر صحبدم اميدي به خداي داريم که ما را ببخشد . “
2-1-10 . کامل الکيلاني عامل تغيير در نگرش جامعه نسبت به ادبيات کودک
“” کامل الکيلاني ” يکي از پيشگامان ادبيات کودک به شمار مي رود که شعر کودک عربي از او تأثير بسياري گرفته است . و بيشتر کارهاي او در زمينه قصه مي باشد و منظومه ها و شعرهايي را در ضمن قصه ها آورده است . يکي از شعرهاي زيباي کامل کيلاني ” نشيد النحله الفاعله ” مي باشد :
إنّ حــبَّ الجــدِّ و أبي

و فعـــالَ الخـــيرِ طبعي

فأنا أعطيــک شَهـــدي

مثلمــا أعطيـــک شَمعي

وَ حيــاتي مثلُ عُــــمر

الزهــرِ ، تذوي بعدَ حين”157

” دوست داشتن پدر و پدر بزرگ ، و انجام کارهاي نيک از ويژگي هاي دروني من است .”
” همانا من شهد گوارايم را به تو مي دهم همانطور که شمع وجودم را برايت مي افروزم .”
” و زندگي من همچون عمر کوتاه گل ها بعد از آن خاموش مي شود .”
از بين نسل پيشگام در هنر قصه نويسي براي کودکان و همچنين درميان نويسندگان اين نسل به نظر مي رسد اسم کامل کيلاني آشناتر باشد ؛ اگر چه امير الشعراء احمد شوقي توانست به تنهايي از بين پيشگامان قصه منظوم همچون ” عثمان جلال ” ، ” ابراهيم عرب ” و “محمد هراوي ” اين راه را ادامه دهد ، و آن به دليل سبکي اوزان ساده و ريتمي واضح و کلمات آشکار و معاني دقيق و ظرافت حکايت ، و درستي نتيجه بدست آمده بود.
” اما نسبت به قصه هاي ” کامل کيلاني ” ، همانا ادامه آنها بر علت هاي ديگري استوار بود . او جايگاه پيشگام و مؤسس هنر قصه هاي نثرگونه کودکان را دارا است ، پس قلم و انديشه خويش را صرف اين کار نمود تا آنکه قصه هاي منتشر شده او بالغ بر 250 قصه گشت که شامل : تاليفات ، ترجمه ، اقتباس شده ها و قصه هاي کوتاه مي باشد.”158
او همه مراحل سني کودک را در پيش چشم خود قرار داده و براي هر مرحله به تناسب زبان و اهداف آنها قصه مي نوشت . قصه هاي خويش را با موضوعات متنوع مي نوشت . پس افق هاي ديد خود را وسعت بخشيد و دريچه هاي معرفت را تازه ساخت و به تجربه هاي عربي نيک ، تجربه هاي ملل و تمدن هاي ديگر را افزود ، بطوريکه اين هنر را غني و معتبر ساخت و ديگران را متوجه اين ادب ساخت . و شکي در آن نيست که تلاش کامل کيلاني در نويسندگي و عمق بخشيدن به شيوه ي خويش و اصرار بر مخاطب قرار دادن کودک عربي و ارتقاي آن با زبان و ذوق و هدف باعث شد که نگاه جامعه نسبت به تعليم و تربيت خاص کودک تغيير پيدا کند ، و در ميان ظهور نويسندگان معاصر سرزمين هاي عربي صاحب فضل و برتري است .
” نسب ” کامل کيلاني ” به ” شيخ عبدالقادر گيلاني ” صوفي معروف ، مي رسد . او در کوي “قلعه ” در قاهره به سال 1897م متولد شد ، پدر او مهندس و رياضي دان بود ، که مالک کتابخانه متنوعي از حيث علوم و معارف بود. چشمان فرزندش بر روي گنجينه هاي ديني و تاريخي اين کتابخانه باز شد . و مي توان پرورش او در محيطي فرهنگي و دربين انواع علوم از عوامل تاثير گذار اوليه او دانست . و عامل موثر ديگر در شکوفايي استعداد و موهبتش را به کوي ” قلعه ” نسبت داد . اين کوي قديمي و آنچه در اطراف آن از شواهد تاريخي و هنرها است باعث تقديم تعدادي ازچهره هاي متمايز ادبيات و هنر به جامعه مصر گرديد . اين محيط خاص همانگونه که حس اصالت و وابستگي را ريشه دار مي کند ، حس زيبايي و رغبت به کشف را در وجدان تحريک مي کند .علاوه بر اين ، مادر کامل کيلاني شعر ” زجل گونه ” تنظيم مي کرده است و دايي او اسماعيل که پيرمرد بيماري بود به حفظ قرآن و بسياري از اشعار و قصه ها و اخبار مشغول بود . همانگونه که در زير سايه لطف آنان زني يوناني به همراه دو دخترش مي زيست ، و از فرهنگ بسيار بالايي برخوردار بودند و اين خانواده يوناني کوچک مامور تربيت کودک(کامل کيلاني ) مراقبت از او را بر عهده داشتند. مدتي بعد آن خانواده يوناني به وطن خويش بازگشتند و زندگي جديد ، کوي و برزن هاي قديمي را از دنياي معاصر گرفت ؛ اما کامل کيلاني همچنان در مهد اول خويش به خاطر علاقه بر تداوم ارتباطش با تاريخ وطن و ريشه اوليه ي الهام بخش خويش ماندگار شد .”159
2-1-10-1. فعاليت هاي ادبي کامل کيلاني
” کامل کيلاني در دانش سراي مقدماتي به عنوان مدرس ترجمه کار کرد . سپس به مدرسه ي راهنمايي “الاقباط” در ” دمنهور ” منتقل شد . و شايد که دوري او از قاهره او را به استعفا تشويق کرد . پس به وزارت اوقاف براي کار کردن بازگشت و در اين مراحل تجربه ي تربيتي او را ياري نمود. تجربه اي که از راه تدريس به دست نمي آمد . او کارهاي بسياري را تجربه نمود و علوم فراواني بدست آورد ، سپس به دانشگاه دولتي ملحق شد و پس از آن به مدرسه ” دانتي اليجيري ” براي فراگيري ادبيات ايتاليايي رفت . سپس رئيس آموزشگاه بازيگري نمايشنامه اي و مدير روزنامه ” الرجاء ” شد . شرکت او در انقلاب 1919م و نيز تاثير انقلاب هاي فکري و درگيري بين فرهنگ غربي جديد و دعوت کننده به تجديد و نوآوري و فرهنگ ميراثي ( عربي اسلامي) حمايت شده و دعوت به اصالت را در وي مشاهده نمود. با وجود بيزاري کامل کيلاني از درگيري ها و اختلافات ، آثار اين درگيري در فعاليت ادبي او از آن منظر که متعلق به قصه هاي کودکان با ويژگي خاص مي باشد منعکس گرديد .”160
2-1-10-2 . منابع و عوامل فرهنگي در قصه هاي کامل کيلاني
” اگر چه شوقي به سبب پيشگامي در نوشتن اشعار کودکانه برگزيده و مطرح شد ، کامل کيلاني بزرگترين سردمدار ادبيات کودک در جهان عرب ، نيز به لطف نوشتن داستانهاي نثر براي کودکان برجسته مطرح شد . همانا او با تاليف دهها کتاب و ترجمه از زبان هاي ديگر و اقتباس چندين کتاب از کشورهاي مختلف ، کتابخانه هاي عربي را که از ادبيات کودک تهي و خالي مانده بود را غني و پربار ساخت .
کامل کيلاني همچنين به آسان کردن و قابل استفاده نمودن بعضي کتاب هاي عربي براي جوانان و نوجوانان و نيز کودکان اهتمام خاص نمود . کتاب هايي همچون کتاب ” حي بن يقظان ” و سفرنامه ” ابن جبير ” و بعضي از داستان هاي هزار و يک شب که بعضي از اين داستان ها همچون حکايت ” علي بابا ” و حکايت ” علا الدين ” را از زبان انگليسي به زبان عربي ترجمه کرد.”161
کيلاني به اين مقدار اکتفا ننمود و علاوه برآن فعاليت ها، تعداد زيادي قصيده شعري براي کودکان نوشت ولي به آن موفقيتي که در نوشته هاي نثري خود دست يافته بود ، در اين زمينه ، دست نيافت.
2-1-10-3 . نقش و اهميت داستان در آموزش کودکان
همانا نقش او در مهم جلوه دادن داستان براي کودکان ، بسيار مهم بود و از جالب ترين خاطرات او در اين زمينه ، آن چيزي است که از استاد ادبيات عرب خود به ياد داشت.
” به عنوان نمونه عرض ميکنم که استاد ارجمندي از استادان ادبيات عرب در مدرسه ابتدايي ام ، عباس تدريس مي کرد نتايج و نمرات درس اين استاد بسيار شگفت انگيز و دانش آموزان او بسيار توانمند و زرنگ بودند ، راز اين امر همانا علاقه بسيار زياد او به داستانها و حکايت هاست .او بطور عجيبي به روش تدريس داستان گويي علاقه داشت بطوريکه علاقه زياد وي به اين روش باعث شد که به هنگام تدريس قواعد عربي ، آنها را به صورت داستان به ما آموزش مي دهد ازجمله :
درتدريس افعال ناقصه و حروف مشبهه و اثر آنها بر مبتدا وخبر مي گفت : مبتدا و خبر دو برادرند که ، هميشه سرخود را بالا نگه مي دارند (رفع). دريکي از روزها که اين دو بردار درخانه نشسته بودند صداي در را شنيدند پس براي بازکردن در شتافتند و به مهمان خوش آمد گفتند و اسم او را پرسيدند و به گرمي از ا واستقبال کردند . ميهمان گفت : اسم من” کان ” است.
به او خوش آمدن گفتند و پرسيدند چه خدمتي از ما ساخته است؟ “کان ” گفت : من مي خواهم با شما دوست شوم و مي خواهم دوستي ام با شما خاص باشد ، و متمايز از ساير دوستي ها باشد. مي خواهم اثري بر شما بگذارم و تغييري در شما بوجود آورم تا بدين وسيله من از ديگردوستانتان متشخص و برجسته تر شوم به او گفتند : چگونه مي خواهي بر ما اثر بگذاري و تغيير ايجاد کني؟
گفت : مي خواهم يکي از شما را به کار گيرم . هنوز حرف اوتمام نشده که ” خبر ” پيش آمد و شرط او را پذيرفت. و از ايجاد تغيير در او و به کارگرفتن او (نصب او) ابراز رضايت و شادي نمود.
دراين هنگام ناگهان صداي کوبيدن در را شنيدند که به شدت کوبيده شد پس هنگامي که در را باز کردند عده زيادي ميهمان پشت در بودند . ازآنان پرسيدند شما کيستيد ؟ و چه ميخواهيد ؟
آنها گفتند : ما خواهران ” کان ” هستيم و پس از مدتي بحث و جدل ، به آنچه “کان ” دست يافته بود آنان نيز دست مي يابند و به ايجاد تغيير در يکي از آن دو بردار(مبتدا و خبر) و به کارگرفتن خبر و نصب آن ، نائل مي

پایان نامه
Previous Entries مدارس دخترانه، امثال و حکم، آموزش زبان Next Entries ادبيات، "، کيلاني