شبکه معابر، سلامت و رفاه، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

مشارکت ساکنين در فرآيند تعريف، طراحي و اجراي پروژه ها مشخص نبوده است. لذا مي توان گفت اين طرح به لحاظ رويکرد توانمندسازي از جامعيت لازم برخوردار نيست، چنان که طرح مذکور، به اهداف توانمندسازي نظير ارتقاء حقوق شهروندي و وضعيت فرهنگي و مدني مردم، ارتقاء سطح سلامت و رفاه اجتماعي و تقويت پيوند پايدار اجتماعي بين محلات اشاره نکرده است.
در حال حاضر نيز طرح “ساماندهي سکونتگاههاي غيررسمي و اقدامات توانمندسازي اجتماعات آنها با تأکيد بر بهسازي شهري بندرعباس با ديدگاه شهرنگر” در دست تهيه مي باشد که مطالعات آن از سال 1389 شروع شده است. در اين طرح 12 محله غيررسمي بندرعباس توسط مهندسين مشاور پرداراز، تدبيرشهر، آمايش و توسعه البرز و به کارفرمايي شرکت مادر تخصصي عمران و بهسازي شهري ايران مطالعه و بررسي مي گردد.

3-3- شناخت محدوده مورد مطالعه

يکي از رايج ترين پروژه هاي اخير در خصوص رسيدگي به مسائل و مشکلات مربوط به سکونتگاه هاي غيررسمي، طرح ساماندهي اين سکونتگاه ها مي باشد. از آنجايي که هيچ دو سکونتگاهي مشابه هم نيستند و هريک مسائل و مشکلات خاص خود را دارند، روند ارتقاء هر سکونتگاه نياز به تجزيه و تحليل دقيق وضعيت محلي و شرايط و ويژگي هاي منحصر به فرد خود را دارد.
در اين تحقيق دو محله غيررسمي چاهستانيها و سورو با موقعيت مکاني و ويژگي ها و پتانسيل هاي منحصر به فرد خود و نيز با برچسب محله يأس و اميد انتخاب شده اند که در ادامه به معرفي اين دو محله پرداخته شده است.

1-3-3- موقعيت قرارگيري محلات موردنظر
1-1-3-3- محله سورو
محله سورو با وسعتي معادل 139 هكتار و جمعيت 9453 نفر (سال 1389) در جنوب غربي بندرعباس و در حاشيه دريا شکل گرفته است. اين محله از شمال با شهرك هاي مسكوني، از شرق با اراضي نظامي، از جنوب با درياي خليج فارس و از غرب با اراضي نيروي دريايي محصور شده است.
كيفيت كالبدي و چگونگي شكل گيري و توسعه محله، موجب گرديده به عنوان يكي از سكونتگاه هاي غيررسمي شهر بندرعباس شناسايي و مطرح گردد.
از لحاظ تقسيمات مديريت شهري شهر بندرعباس(مطابق تقسيمات پيشنهادي طرح راهبردي- ساختاري سال 1387 مهندسين مشاور شارمند)، محله سورو در منطقه 3 شهرداري بندرعباس واقع شده است. نقشه شماره 2 موقعيت اين محله را در شهر بندرعباس نشان مي دهد.

2-1-3-3- محله چاهستانيها
محله چاهستانيها يکي ديگر از سکونتگاه هاي غيررسمي شهر بندرعباس مي باشد که با وسعتي معادل 106 هکتار و جمعيت 15504 نفر(سال 1389) در شمال شهر بندرعباس واقع شده است. بزرگراه شهيد رجايي از شمال ، شهرک امام رضا از شرق ، بلوار امام حسين از جنوب و خور گورسوزان از غرب، اين محله را محصور کرده اند.
هسته اوليه شکل گيري محله مربوط به دهه 1350مي باشد اما اوج شکل گيري و توسعه آن به دهه 1360 و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران برمي گردد.
اين محله با توجه به ويژگيهاي کيفيت کالبدي و مسائل زيست محيطي، نحوه مالکيت قطعات و نيز چگونگي شکل گيري و توسعه آن به عنوان يکي از سکونتگاه هاي غيررسمي شهر بندرعباس شناسايي شده است.
از لحاظ تقسيمات مديريت شهري شهر بندرعباس(مطابق تقسيمات پيشنهادي طرح راهبردي- ساختاري سال 1387 مهندسين مشاور شارمند) محله چاهستانيها در منطقه 2 شهرداري بندرعباس قرار دارد، که در نقشه شماره 3 موقعيت اين محله در شهر بندرعباس مشخص شده است.

2-3-3- قدمت و زمان شکل گيري محلات مورد مطالعه
1-2-3-3- قدمت محله سورو
محله سورو يکي از محلات قديمي شهر بندرعباس مي باشد که ساکنين آن بيشتر از بوميان اصيل بندرعباس هستند. هسته اوليه شکل گيري اين محله، روستاي سورو در غرب خور گورسوزان و در فاصله 3/2 کيلومتري از آن مي باشد. توسعه محله سورو، همانطور که در بخش مراحل گسترش کالبدي شهر بندرعباس (جدول شماره 2 موجود در پيوست) نيز آمده است، به سال 1335 برمي گردد. بنابراين مي توان گفت اين محله داراي قدمتي تاريخي(قبل از سال 1300 هجري شمسي) و توسعه آن مربوط به دهه 1330 مي باشد.

2-2-3-3- قدمت محله چاهستانيها
هسته هاي اوليه شکل گيري محله چاهستانيها مربوط به اراضي جنوب غربي محله و توسعه هاي اخير آن شامل اراضي شمال شرقي محله مي باشد. در واقع شروع شکل گيري محله با ايجاد زيرمحله مينابي ها، در دوره زماني 60-1350 بوده است اما توسعه کل محله، با توجه به جدول شماره 2 موجود در پيوست (مراحل رشد کالبدي شهر بندرعباس) از دهه 1360 تا کنون اتفاق افتاده است. جدول زير مراحل توسعه محله چاهستانيها را به تفکيک زيرمحله ها در دوره هاي زماني مختلف نشان مي دهد.

جدول شماره 4: مراحل شکل گيري و تکامل رشد کالبدي محله چاهستانيها
رديف
زيرمحله
دوره شکل گيري
1
مينابي ها
60- 1350
2
چاهستانيها
70- 1360
3
نخل پيرمرد
75- 1365
4
کوي گلستان
1380 تا کنون
منبع: (مهندسين مشاور پرداراز، 1389)

4-3- مطالعات کالبدي و فيزيکي محلات سورو و چاهستانيها

1-4-3- ساختار کلي محلات سورو و چاهستانيها
لبه هاي قوي در اطراف محله سورو آن را از ديگر محلات و محيط اطراف جدا کرده است. محله سورو داراي نشانه ها و عناصر شاخصي مانند مصلي و مسجد جامع سورو، پارک کپشکن و پارک جهانگردي سورو و … مي باشد که نقش مؤثري در خوانايي محله دارند. همچنين اين محله از ترکيب سه زيرمحله يا واحد همسايگي روز، وسط و قبله تشکيل شده است. نقشه شماره 4 استخوان بندي و سيماي کلي محله سورو را نشان مي دهد.
محله چاهستانيها داراي چهار زير محله مينابي ها، چاهستانيها، نخل پيرمرد و کوي گلستان مي باشد. اين محله با لبه طبيعي خور گورسوزان در غرب و دسترسي هايي مانند بزرگراه شهيد رجايي در شمال و بلوار امام حسين در جنوب و خيابان بهشت در شرق از ديگر محلات جدا گرديده است. نشانه ها و مراکز مهم فعاليتي محله در نقشه شماره 5 نمايش داده شده است.

2-4-3- قدمت و عمر بنا
عمر بنا و قدمت ساخت واحدهاي مسکوني از جمله متغيرهاي تأثيرگذار بر کيفيت مسکن و محيط مسکوني است. بر اساس اطلاعات موجود و نيز برداشت هاي ميداني صورت گرفته در محله سورو مي توان به اين نتيجه رسيد که اين محله از قدمت بالايي برخوردار مي باشد. به طوري که در حال حاضر 61 درصد از مساحت محله توسط قطعاتي با قدمت بالاتر از 30 سال اشغال شده است. همچنين پس از آن، ابنيه با قدمت 30-20 سال با34/15درصد بيشترين سهم را در محله به خود اختصاص داده است و فقط 8 درصد از ابنيه موجود کمتر از 10 سال قدمت دارند و جزء ابنيه نوساز محسوب مي شوند.

عمر بنا
فراواني
مساحت

تعداد
درصد
مساحت(هکتار)
درصد
کمتر از 10 سال
298
07/15
9/105072
03/8
بين 10 تا 20 سال
211
67/10
7/72395
53/5
بين 20 تا 30 سال
289
62/14
8/200800
34/15
بالاتر از 30 سال
1053
26/53
9/799463
09/61
اراضي باير و فاقد بنا
126
37/6
3/130959
01/10
کل
1977
100
6/1308692
%100
جدول شماره5 : قدمت و عمر بنا در محله سورو
منبع: (مهندسين مشاور پرداراز، 1389)

در محله چاهستانيها حدود 70 درصد ابنيه موجود قدمتي بالاي 20 سال دارند که مساحتي بالغ بر 35 هکتار از محله را شامل مي شوند و اين در حالي است که فقط کمتر از 8 درصد از بناهاي موجود در محله قدمتي کمتر از 10 سال دارند که اين امر خود گوياي فرسودگي کالبدي و کيفيت پايين مسکن در اين محله مي باشد.

جدول شماره6 : قدمت و عمر بنا در محله چاهستانيها

عمر بنا
فراواني
مساحت

تعداد
درصد
مساحت(هکتار)
درصد
کمتر از 10 سال
194
59/7
17/7
61/6
بين 10 تا 20 سال
439
18/17
06/4
83/14
بين 20 تا 30 سال
1257
18/49
12/9
24/45
بالاتر از 30 سال
598
40/23
86/27
66/21
اراضي باير و فاقد بنا
68
66/2
32/13
66/11
کل
2556
100
52/61
100
منبع: (مهندسين مشاور پرداراز، 1389)

نمودارشماره1: قدمت و عمر بنا در محلات سورو و چاهستانيها

3-4-3- نوع دسترسي ها و نحوه شکل گيري آنها
شبکه معابر در محله سورو به دو دسته اصلي و محلي قابل تقسيم است، دسته اول معابر حاشيه بافت را شامل مي شود. اين محله از يک سو با راه هاي اصلي و لبه هاي قوي احاطه شده است و از سوي ديگر يک خيابان اصلي آن را به دو نيمه شرقي و غربي تقسيم کرده است.
شبکه معابر و دسترسي هاي درون محله اي ارگانيک و فاقد نظم مشخص هندسي و طراحي مي باشند. کوچه هاي پيچ در پيچ و تو در تو مهم ترين ويژگي ساختار شبکه معابر دروني محله سورو مي باشد.
بررسي کمي شاخص هاي مربوط به شبکه معابر نشان مي دهد که سرانه اين کاربري در سطح محله 45 مترمربع مي باشد که به نسبت معيارها و سرانه هاي شهري بسيار زياد مي باشد. به طور کلي مي توان گفت 30 درصد از مساحت محله سورو به معابر پرپيچ و خمي اختصاص يافته است، که عليرغم مساحت زياد کارايي چنداني ندارد و خود از عمده ترين مشکلات دروني محدوده به شمار مي رود. اين بدين معني است که با اشغال تقريباً يک سوم مساحت محله توسط معابر و دسترسي هاي پرپيچ و خم، فضاي شهري زيادي پرت شده و از ارزش اقتصادي آن استفاده مطلوبي نشده است.
حدود 32 درصد از کل مساحت محله چاهستانيها به معابر اختصاص يافته است که تأمين کننده دسترسي به داخل و خارج از محله است. سرانه معابر در محله حدود 38/26 مترمربع مي باشد. اگر چه رقم بدست آمده سرانه بسيار بالايي را نشان مي دهد اما اين محله داراي معابر مناسبي (از لحاظ عرض معابر) نمي باشد. چرا که قطعات تفکيکي به گونه اي قرار گرفته اند که مابين دو قطعه، فضاي بازي شکل گرفته که اين فضا بدون استفاده رها شده است. اغلب اين فضاهاي بلااستفاده باعث کاهش امنيت و محلي براي انباشت زباله در محله مي شوند.
دسترسي به قطعات تفکيکي در محله با شبکه اي نامنظم و ارگانيک که بر مبناي توپوگرافي تپه اي با شيب زياد شکل گرفته است، تأمين مي شود. شبکه تشکيل شده، فاقد سلسله مراتب مشخص بوده و از تعدادي دسترسي هاي شديداً نامنظم فرعي( محلي) به صورت جمع و پخش کننده تشکيل مي گردد.
شبکه دسترسي محله چاهستانيها عمدتاً فاقد عرض يکنواخت هستند و عامل تأثيرگذار بر شکل گيري آن، توپوگرافي و اولويت ساخت مسکن بوده است. معابر اين محله، تنگ و پرپيچ و خم هستند که اين امر علاوه بر دشوار و غيرممکن ساختن دسترسي در برخي از نقاط محله، موجب کاهش امکان نظارت و تبعاً کاهش امنيت محله به لحاظ امداد رساني در مواقع بروز حوادث و ايجاد فضاهايي ناامن و نيز مناسب وقوع جرايم مي شود.

4-4-3- بررسي و مقايسه کاربري ها و امکانات موجود در هر از يک محلات مورد مطالعه با استانداردهاي موجود
از نظر کالبدي محلات سورو و چاهستانيها در طرح ساختاري- راهبردي و نيز طرح تفصيلي به عنوان محلات يک شهر شناخته شده و بر اين اساس استاندارد ها و ضوابط و مقررات در مقياس يک محله براي اين محلات کاربري اراضي پيشنهاد شده است. اما جدول کاربري اراضي وضع موجود اين محلات نشان مي دهد که بسياري از اين استانداردها و سرانه هاي پيشنهادي طرح هاي فرادست در اين محلات اجرا نشده است. در جدول شماره 7 سرانه هاي موجود در محله سورو نسبت به سرانه هاي پيشنهادي طرح هاي تفصيلي و ساختاري- راهبردي مناسب ارزيابي شده است به طوري که بيشتر سرانه کاربري هاي موجود در اين محله مازاد بر سرانه هاي پيشنهادي طرح هاي مذکور مي باشد. اما در کل با توجه به پرسشنامه هاي تکميل شده توسط ساکنين محله سورو، عليرغم رعايت سرانه هاي پيشنهادي، اين محله با کمبود کاربري هاي بهداشتي- درماني و فرهنگي مواجه است.
همانطور در مطالب قبل بيان شده است سرانه اختصاص يافته به کاربري معابردر سطح محله 45 مترمربع مي باشد که به نسبت معيارها و سرانه هاي شهري بسيار زياد مي باشد و عليرغم اينکه اين کاربري 30 درصد از مساحت محله را به خود اختصاص داده است از آنجايي که بيشتر معابر پرپيچ و خم را شامل مي شود کارايي چنداني ندارد. وجود اراضي باير، مخروبه و متروکه که 39/6 درصد

پایان نامه
Previous Entries بهشت زهرا، اقتصاد کشور، مشارکت مردم Next Entries شبکه معابر