سلسله مراتب، روش حداقل مربعات

دانلود پایان نامه ارشد

روايي يعني ابزار اندازه گيري مناسب باشد روشهاي مختلفي براي تعيين روايي ابزار اندازه گيري وجود دارد كه يكي از آنها پرسش از متخصصان و خبرگان است . سئوالات ابزار اندازه گيري تحقيق در صورتي داراي اعتبار است كه اجزاء متغيرهاي مورد اندازه گيري از ادبيات موضوعي تحقيق گرفته شده و مرتبط با آن باشد و به عبارتي توافق خبرگان امر در مورد آنها دريافت شده باشد . پرسشنامه تحقيق داراي اعتبار لازم است زيرا اولاً اجزاء متغيرهاي مورد اندازه گيري از ادبيات موضوعي تحقيق استخراج گرديده است و ثانياً همانطور كه در مرحله قبل شرح داده شد مورد توافق خبرگان امراساتيد مركز آموزش تخصصهاي دريايي محمودآباد و اساتيد راهنما و مشاور قرار گرفته و نظرشان در مورد محتويات گزاره ها مثبت بوده است .
3-8 پايابي ابزار3 :
پايابي ابزار كه از آن به اعتبار دقت و اعتماد پذيري نيز تعبير مي شود عبارت است از اينكه اگر يك وسيله اندازه گيري براي سنجش متغير و صفتي ساخته شده در شرايط مشابه در زمان يا مكان ديگر مورد استفاده قرار گيرد ، نتايج مشابهي از آن حاصل شود. به عبارت ديگر ابزار پايابي معتبر ابزاري است كه از خاصيت تكرار پذيري و سنجش نتايج يكسان برخوردار باشد. (حافظ نيا ، 1387، 158)
در پرسشنامه اول ، شناسايي عوامل مؤثر بر انگيزش شغلي دريانوردان براي پايابي ابزار از روش آلفاي كرونباخ استفاده شده است.
محقق براي سنجش اعتبار پرسشنامه يك آزمون مقدماتي انجام داد كه تعداد سي پرسشنامه بطور تصادفي بين نمونه آماري توزيع و تكميل گرديده است پس از جمع آوري پرسشنامه ها با استفاده از نرم افزار SPSS ضريب آلفاي كرون باخ محاسبه شد و اين ضريب بيش از 88 درصد بدست آمد كه بيش از 7% مي باشد. لذا اعتبار پرسشنامه در محدوده قابل قبول تعيين گرديد و به تأييد استادراهنما و مشاور رسيد.
پرسشنامه دوم :
روش سنجش پايايي ابزار تحقيق با نرخ ناسازگاري در مدل هاي AHP توسط آقاي ساعتي ارائه شد بطوريكه ابتدا بيشترين مقدار ويژه () از ماتريس زوجي نهايي محاسبه شده و پس از آن به ازاي بعد ماتريس(n) ، مقدار ثابتي تحت عنوان مقادير شاخص ناسازگاري ماتريس تصادفي پيشنهاد مي شود. از جدولI I.R ، مقدار نهايي نرخ سازگاري كه همان مقدار پايائي است ، از خارج قسمت مقدار شاخص ناسازگاري بر شاخص ناسازگاري ماتريس تصادفي حاصل مي شود. اگر حاصل كمتر از 1/0 شد مي گوئيم سازگاري پذيرفته شده است و پايائي لازم وجود دارد.(قدسي پور، 1389 ، 73) نرخ ناسازگاري در فصل چهارم براي همه ماتريسهاي زوجي محاسبه شد و چون IR کوچکتر از 1/0 است سازگاري آن پذيرفته مي شود.
3-9 روشهاي تجزيه و تحليل داده ها :
در اين تحقيق از روشهاي دلفي و AHP استفاده شده است .
3-9-1 روش دلفي:
در اين روش براي تصميم گيري در يك مورد خاص، گروهي را انتخاب مي كنند و نظرات آنها را طي پرسشنامه اي جويا مي شوند . سپس آن نظرات را طبقه بندي كرده و براي تمامي اعضاي گروه مي فرستند و در صورت لزوم سئوالات توضيحي نيز در مورد نظرات طرح مي شود . اعضاي گروه نظرات ابراز شده را مورد بررسي و ارزيابي قرار داده و. به آنها امتياز مي دهند . بدين ترتيب راه حلي كه بيشترين امتياز را بدست آورده ، بعنوان تصميم اصلح انتخاب مي شود . در روش دلفي افراد ، لزوماً يكديگر را نمي شناسند و برخورد روياروي با هم ندارند. (الواني، 1387، 130) در اين تحقيق، محقق به كمك روش مذكور توانسته است عوامل موثر بر انگيزش شغلي دريانوردان ايراني شاغل بر كشتيهاي تجاري اقيانوس پيما را در شركت ملي نفتكس با همكاري كارشناسان خبره ، شناسائي نمايد .
3-9-2 روش AHP1 (فرآيند تحليل سلسله مراتبي گروهي) :
اين روش به عنوان يكي از روش هاي تصميم گيري چند معياره توسط پروفسور ساعتي ارائه شده است . اين روش از دهه 1970 نظر محققين را به خود جلب كرده و تا كنون تحقيقات بسياري روي آن انجام گرفته است. هدف از فرآيند تحليل سلسله مراتبي ايجاد يا تشكيل سلسله مراتب پيچيدگي يك مسئله طي مدارج طبقه بندي شده از بزرگ به كوچك يا از عمومي به مطالب خاص است ، تا اينكه بتوان بدين ترتيب مطابق درك از موضوع به دقت بيشتري دست پيدا كرد . براي اجراي اين فرآيند بايد در گام نخست ، درخت سلسله مراتبي مسئله را ترسيم كرد كه داراي هدف ، معيارها و زير معيارها مي باشد .
در گام بعد مي بايست جدول مقايسات زوجي معيارها و زير معيارها تهيه گردد و در اختيار اعضاي شركت كننده در تحقيق قرار گيرد .
در گام سوم ، جداول تكميل شده توسط افراد بايستي از لحاظ نرخ ناسازگاري بررسي گردند و جداولي كه داراي نرخ ناسازگاري بيش از 1/0 هستند به افراد برگشت داده شود تا در قضاوت خود كه داراي ناسازگاري است تجديد نظر كنند. (مومني ، 1387،40)
براي درك موضوع و چگونگي بكارگيري تكنيك AHP ، ابتدا ساختار تئوريك تكنيك AHP تشريح گرديده و پس از آن به نحوه رتبه بندي و محاسبه نرخ ناسازگاري و … مي پردازيم .
3-9-2-1 مزاياي فرايند تحليل سلسله مراتبي :
فرايند تحليل سلسله مراتبي طوري طراحي شده كه با ذهن و طبيعت بشري مطابق و همراه مي شود و با آن پيش مي رود . اين فرايند مجموعه اي از قضاوت ها (تصميم گيري ها) و ارزش گذاري هاي شخصي به يك شيوه منطقي مي باشد ، به طوري كه مي توان گفت اين تكنيك از يك طرف ، وابسته به تصورات شخصي و تجربه ، جهت شكل دادن و طرح ريزي سلسله مراتبي يك مسأله بوده و از طرف ديگر به منطق ، درك و تجربه جهت تصميم گيري و قضاوت نهايي مربوط مي شود. (قدسي پور، 1389، 7)
امتياز ديگر فرايند تحليل سلسله مراتبي اين است كه ساختار و چارچوبي را جهت همكاري و مشاركت گروهي در تصميم گيري ها يا حل مشكلات مهيا مي كند .
توماس ساعتي (بنيان گذار اين روش) ، ويژگي هاي فرايند تحليل سلسله مراتبي را به شرح زير بيان مي كند :
1- فرايند تحليل سلسله مراتبي يك مدل يگانه ، ساده و انعطاف پذير براي حل محدوده وسيعي از مسايل بدون ساختار است كه به راحتي قابل درك براي همگان مي باشد .
2- براي حل مسايل پيچيده ، فرايند تحليل سلسله مراتبي هم نگرش سيستمي و هم تحليل جزء به جزء را به صورت توأم به كار مي برد . عموماً افراد در تحليل مسايل يا كلي نگري كرده و يا به جزئيات پرداخته و كليات را رها مي كنند در حالي كه فرايند تحليل سلسله مراتبي هر دو بعد را با هم به كار مي بندد .
3- فرايند تحليل سلسله مراتبي وابستگي را به صورت خطي در نظر مي گيرد . ولي براي حل مسايلي كه اجزاء به صورت غير خطي وابسته اند نيز به كار گرفته مي شود .
4- فرايند تحليل سلسله مراتبي اجزاي يك سيستم را به صورت سلسله مراتبي سازماندهي مي كند . اين نوع سازماندهي با تفكر انسان تطابق داشته و اجزاء در سطوح مختلف طبقه بندي مي شوند .
5- فرايند تحليل سلسله مراتبي مقياسي براي اندازه گيري معيارهاي كيفي تهيه كرده و روشي براي تخمين و برآورد اولويت ها فراهم مي كند .
6- فرايند تحليل سلسله مراتبي سازگاري1 منطقي قضاوت هاي استفاده شده در تعيين اولويت ها را محاسبه كرده و ارايه مي نمايد .
7- فرايند تحليل سلسله مراتبي منجر به برآورد رتبه نهايي هر گزينه مي شود .
8- فرايند تحليل سلسله مراتبي اولويت هاي وابسته به فاكتورها در يك سيستم را در نظر گرفته و بين آن ها تعادل برقرار مي كند و فرد را قادر مي سازد كه بهترين گزينه را براساس اهدافش انتخاب كند .
9- فرايند تحليل سلسله مراتبي براي توافق گروهي اصرار و پافشاري ندارد ولي تلفيقي از قضاوت هاي گوناگون را مي تواند ارايه نمايد .
10- فرايند تحليل سلسله مراتبي فرد را قادر مي سازد كه تعريف خود را از يك مسأله تصحيح كند و قضاوت و تصميم خود را بهبود دهد. (قدسي پور، 1389، 8-9)
3-9-2-2 ساختن درخت سلسله مراتبي :
اولين قدم در فرايند تحليل سلسله مراتبي ايجاد يك نمايش گرافيكي از مسأله مي باشد كه در رأس آن هدف كلي مسأله و در سطوح بعدي معيارها ، زير معيارها و گزينه ها قرار دارند . هر چند يك قاعده ثابت و قطعي براي رسم سلسله مراتبي وجود ندارد، اما معمولاً يك سلسله مراتب به صورت زير مي باشد: هدف ـ معيارها ـ زير معيارها ـ گزينه ها
در يك نگاه كلي مي توان گفت كه روش ساختن يك درخت سلسله مراتبي به نوع تصميمي كه بايد اتخاذ شود بستگي دارد. به طور مثال، اگر تصميم مورد نظر انتخاب يك گزينه باشد مي توان از گزينه ها شروع كرده و آن را پايين ترين سطح نشان داد و در سطح بعدي معيارهايي كه براي انتخاب گزينه ها مورد نظر مي باشند قرار گيرند و در بالاترين سطح هدف سلسله مراتبي كه يك عنصر است قرار گيرد . يك نمونه كلي از درخت سلسله مراتبي به صورت زير مي باشد:

نمودار 3-1 يك نمونه كلي از يك درخت سلسله مراتبي(قدسي پور ، 1389 ، 30)
گاهي اوقات خود معيارها نيز بايد به صورت جزئي تر مورد تجزيه و تحليل واقع شوند كه در اين گونه موارد يك سطح ديگر (كه شامل زير معيارها مي شود) به سلسله مراتب اضافه مي گردد . البته لزومي ندارد كه تمام معيارها داراي زير معيار باشند .
3-9-2-3 محاسبه وزن :
در فرايند تحليل سلسله مراتبي عناصر هر سطح نسبت به عنصر مربوط خود در سطح بالاتر به صورت زوجي مقايسه شده و وزن آنها محاسبه مي گردد كه اين وزن ها را وزن نسبي1 مي ناميم. سپس با تلفيق وزن هاي نسبي، وزن نهايي2 هر گزينه مشخص مي گردد كه آن را وزن مطلق مي ناميم.
در اين مقايسه ها تصميم گيرندگان از قضاوت هاي شفاهي استفاده خواهند كرد ، به گونه اي كه اگر عنصر I با عنصر j مقايسه شود تصميم گيرنده خواهد گفت كه اهميت I بر j يكي از حالات زير است :
ـ كاملاً مرجع يا كاملاً مهم تر يا كاملاً مطلوب تر
ـ ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت خيلي قوي
ـ ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت قوي
ـ كمي مرجح يا كمي مهم تر يا كمي مطلوب تر
ـ ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت يكسان
اين قضاوت ها توسط ساعتي به مقادير كمي بين1 تا 9 تبديل شده اند كه در جدول ذيل مشخص گرديده اند. (قدسي پور، 1389 ، 13 و 14)
جدول شماره 3-3 مقادير ترجيحات براي مقايسه هاي زوجي
ترجيحات (قضاوت شفاهي)
مقدار عددي
كاملاً مرجع يا كاملاً مهم تر يا كاملاً مطلوب تر
(Extremely preferred)
9
ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت خيلي قوي
(very strongly preferred)
7
ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت قوي
(strongly preferred)
5
كمي مرجح يا كمي مهم تر يا كمي مطلوب تر
(moderately preferred)
3
ترجيح يا اهميت يا مطلوبيت يكسان
(equally preferred)
1
ترجيحات بين فواصل

8و6و4و2
3-9-2-4 روش هاي محاسبه وزن نسبي :
در فرايند تحليل سلسله مراتبي ابتدا عناصر به صورت زوجي مقايسه شده و ماتريس مقايسه زوجي تشكيل مي گردد ، سپس با استفاده از اين ماتريس وزن نسبي عناصر محاسبه مي گردد . به طور كلي يك ماتريس مقايسه زوجي به صورت زير نشان داده مي شود كه در آنaij ترجيح عنصر I ام نسبت به عنصر j ام است. با مشخص بودن aij ها وزن عناصر يعني Wi ها را به دست مي آوريم :
A=
n….1.2 =j وA=[aij] I
هر ماتريس مقايسه زوجي ممكن است سازگار و يا ناسازگار باشد . در حالتي كه ماتريس سازگار باشد محاسبه وزن(wi) ساده بوده و از نرماليزه كردن عناصر هر ستون به دست مي آيد (اگر A دو برابر B اهميت داشته باشد و B سه برابر C مهم باشد ، چنانچه A شش برابر C اهميت داشته باشد اين قضاوت را سازگار مي گوييم). اما در حالتي كه ماتريس ناسازگار باشد ، محاسبه وزن ساده نبوده و براي به دست آوردن آن چهار روش عمده مطرح شده كه عبارتند از :
الف ـ روش حداقل مربعات (Least squares method) ب ـ روش حداقل مربعات لگاريتمي (Logarithmic Least squares method)
ج ـ روش بردار ويژه (Eigenvector method)
د

پایان نامه
Previous Entries داده ها و اطلاعات Next Entries سلسله مراتب