سازمان یادگیرنده، اثربخشی سازمانی، چشم انداز سازمان

دانلود پایان نامه ارشد

داری اثربخش مرده است و سرمایه مهمترین عامل تولید نیست (دراکر10، 1988). چارلز هندی پیشگوی دیگر تغییرات اجتماعی عقیده دارد که اثباتا کارکنان مهمترین دارایی‌های سازمان‌های رشد‌یابنده هستند (هندی11، 1990).
دانش به عنوان مزیت رقابتی: پیتر دراکر عقیده دارد دانش منبع اصلی رقابت برای افراد و بطور کلی برای سازمان می‌باشد (دراکر، 1992).
سرعت تغییرات محیطی: ضرورت تبدیل شدن به سازمان‌های یادگیرنده از آنجا ناشی می‌شود که با افزایش پیچیدگی و سرعت تغییرات محیطی، در واقع عدم اطمینان در محیط سازمان‌ها فزونی یافته است. در نتیجه سازمان‌ها نیاز بیشتری به دانش و آگاهی گسترده از عوامل محیطی دارند تا بتوانند خود را با تغییرات و تحولات محیطی تطبیق دهند. شرط لازم برای فراگیری سازمان، توان آموختن در اعضای آن است. گرچه این شرط تضمینی برای ایجاد چنین سازمانی به دست نمی‌دهد ولی بدون آن نیز قطعاً سازمان یادگیرنده به‌وجود نخواهد آمد (نوبخت و صادقی12 2008).
عدم رضایت از پارادایم‌های موجود در مدیریت: پیتر سنگه در اثر خود به نام (پنجمین فرمان) به ناتوانی سیستم مدیریت دستور و کنترل برای برانگیختن کارکنان ” باهوش ” اشاره می‌کند (سنگه13، 1990). سیستم بروکراتیک، کارکنان را به جاگرفتن در قالب‌های سازمانی تشویق می‌نماید و آنها را وادار به بکارگیری روش‌های قدیمی می‌نماید و از ریسک پذیری و ارزش گذاردن به فکرهای جدید سرد می‌نماید. البته تعدادی از نویسندگان از جمله رومه، جاکوس، آدلر و کل عقیده دارند که بروکراسی و سلسله مراتب علت واقعی مشکلات سیستم سنتی نیست، بلکه سلسله مراتب را راهی می‌دانند که سازمان گرفتار آمده در مشکلات جاری و عدم رضایت متعاقبش آن را بکار می‌گیرند (هاروی‌سیر14، 1988).
افزایش حساسیت رقابت: پیروزی در رقابت‌های سازمانی مستلزم عمل سریع‌تر، مانوورهای خلاقیت بیشتر، انعطاف بیشتر و مشارکت بیشتر کارکنان و مشتریان بیش از آنچه در بروکراسی سنتی بوده است، می‌باشد و این ابتکار نیازمند زیرکی بیشتر، مشارکت بیشتر و مدیریت منعطف برای استفاده از فرصتها بدون از دست دادن آنها می‌باشد. دیدگاه مشترک بسیاری از نویسندگان این است که تقاضای رقابتی وقتی پاسخ داده می‌شود که ساختار روانتر، بروکراسی کمتر و اختیار تفویض یافته و تصمیم گیری مشارکتی باشد (کانتر15، 1989). بقای امروز سازمان‌ها و به ویژه دانشگاه‌ها بستگی به این موضوع دارد که آنها چگونه پذیرای تغییرات شوند و اقدامات خود را بهبود بخشیده و توان رقابت‌پذیری خود را افزایش دهند، تبدیل شدن به سازمان یادگیرنده سازوکاری مناسب جهت نیل به این موارد می‌باشد (خمیس16، 2012). به طور کلی سازمان یادگیرنده، سازمانی است که بر نقاطی چون: افزایش فرصت و ظرفیت یادگیری در سراسر سازمان، تحول گرایی، تطبیق سریع با تغییرات محیطی، استفاده از قدرت خلاقیت و تقویت و توسعه دانش و بینش کارکنان تاکید دارد (قربانی‌زاده17، 2008). این ساختار متناسب با وضعیت امروز سازمان‌ها در مواجهه با دنیای پر از تغییر می‌باشد. از طرفی اثربخشی نیز موضوعی مهم در نظریه سازمان است و در واقع مشکل است که نظریه سازمان را بدون وجود مفهوم اثربخشی درآن، متصور شد (رابینز18، ترجمه الوانی و دانایی‌فرد، 1391). نهایتاً اینکه، در طول دو دهه اخیر قرن بیستم، اثربخشی سازمانی به مفهومی اولیه در تئوری سازمانی تبدیل شده، در حالی که در تحقیقات معاصر مدیریتی، کمترین توجه به آن مبذول شده است (هوی و میسکل،19 1387).
با توجه به عوامل فوق و کاربردی بودن موضوع تحقیق، این موضوع بر پایه نیازهای واقعی سازمان‌ها و منجمله سازمان‌های آموزشی می‌باشد.

چهار چوب مفهومی پژوهش
درچند دهه اخیر، همزمان با موج عظیم تغییرات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی سازمان‌ها برای حفظ و بقای خود، تلاش گسترده ای را برای خارج شدن از قالب‌های غیرپویا و حرکت به سمت سازمان‌های یادگیرنده آغازکرده‌اند. این خود گواه بر ضرورت تبدیل شدن دانشگاه‌ها به عنوان دانشگاه‌های یادگیرنده می‌باشد تا بتواند به حیات خود ادامه دهند. از طرفی در این عرصه‌ی پر تلاطم، سازمان‌های دانشگاه نیاز دارند که دارای اثربخشی بالا باشند. با توجه به این شواهد دانشگاه‌ها برای داشتن اثربخشی، مستلزم تلقی گشتن به عنوان سازمان یادگیرنده می‌باشند. در واقع بر اساس مرور تحقیقات و اطلاعات می‌توان به این نتیجه رسید که دو مفهوم سازمان یادگیرنده و اثربخشی سازمانی از مفاهیم مهم و درهم تنیده می‌باشند که می‌توانند با هم ارتباطی مثبت و معناداری داشته باشند و این بدین معنا است که دانشگاه‌ها برای نیل به اهدافشان که اثربخشی سازمانی تلقی می‌گردد، مستلزم توجه وافری به ایجاد زمینه در جهت تبدیل دانشگاه، به دانشگاه یادگیرنده می‌باشد که این خود باعث اثربخشی دانشگاه می‌شود.

شکل 1-1 مدل مفهومی پژوهش
ابعاد سازمان یادگیرنده

س

اهداف کلی و ویژه پژوهش
هدف کلی
این پژوهش به دنبال تعیین اثر ابعاد سازمان یادگیرنده (رهبری دارای فرادید * برنامه / ارزیابی * اطلاعات * نوآوری و ابتکار * اجرا) بر ادراک کارکنان از اثربخشی دانشگاه است، همچنین میزان و تفاوت ادراک کارکنان از اثربخشی سازمانی و استقرار سازمان یادگیرنده در دانشکده‌های ادبیات، حقوق و علوم سیاسی، علوم اجتماعی، اقتصاد، روانشناسی و علوم تربیتی، دانشکده مدیریت و حسابداری بر مبنای متغیر‌های جمعیت شناختی (جنسیت، سابقه خدمت، پست سازمانی، سن و میزان تحصیلات) بررسی شد. در نهایت هدف کلی این پژوهش، تعیین رابطه بین سازمان یادگیرنده و اثربخشی سازمانی در دانشگاه علامه طباطبائی از دیدگاه کارکنان، در سال 93-94 است.
اهدف ویژه
عبارتند از:
– مشخص کردن سهم هریک از ابعاد سازمان یادگیرنده در پیش بینی اثربخشی دانشگاه از نظر کارکنان
– مشخص کردن تفاوت دانشکده‌های مختلف، از میزان برخورداری از ابعاد سازمان یادگیرنده
– مشخص کردن تفاوت نگرش کارکنان نسبت به اثربخشی در دانشکده‌های مختلف

سؤالهای کلی و ویژه پژوهش
سؤال کلی
آیا بین سازمان یادگیرنده و اثربخشی سازمانی دانشگاه علامه طباطبائی ارتباط معناداری وجود دارد؟
سؤال‌های ویژه
1. سهم هر یک از ابعاد سازمان یادگیرنده در پیش بینی اثربخشی دانشگاه از نظر کارکنان به چه میزان است؟
2. آیا بین میزان برخورداری از ابعاد سازمان یادگیرنده در دانشکده‌های مختلف تفاوت وجود دارد؟
3. آیا بین نگرش کارکنان نسبت به اثربخشی سازمانی در دانشکده‌های مختلف تفاوت وجود دارد؟

تعاریف نظری مفاهیم سازمان یادگیرنده
سازمان یادگیرنده20 : سنگه سازمان یادگیرنده را سازمانی تعریف می‌کند که در آن افراد به طور مستمر توانایی‌های خود را گسترش می‌دهند تا به نتایج مطلوب خود دست یابند، جایی که الگو‌های جدید تفکر رشد داده می‌شود، فعالیت‌های جمعی آزاد بوده و افراد به طور مداوم یاد می‌گیرند که چگونه با یکدیگر یاد بگیرند (سبحانی‌نژاد و همکاران، 1385، ص22).
در این پژوهش جهت ابهام زدایی از مفهوم سازمان یادگیرنده، از تعریف ویک و لئون21 (1995) استفاده شده است. لذا در پژوهش حاضر سازمان یادگیرنده اشاره به سازمانی دارد که دارای عناصر و ویژگی‌های ذیل است:
سازمان یادگیرنده = رهبری دارای فرادید (چشم انداز22 ) * برنامه / ارزیابی23 * اطلاعات24 * نوآوری و ابتکار25 *اجرا26
رهبری فرابین : رهبر متعهد به یادگیری است کسی که می‌تواند شکاف بین آنچه که در سازمان در حال حاضر بدست آورده و آنچه که در آینده نیاز دارد بدست آورد را مشخص کند (ویک و لئون، 1995).
همچنین ویک و لئون مؤلفه‌های سازمان یادگیرنده را اینگونه تعریف می‌کند:
برنامه/ ارزیابی : برنامه عبارتست از سندی کامل که حاصل کار برنامه‌ریزی است و در بگیرنده مجموعه‌ای از اقدامات و عملیاتی می‌باشد که در آن روش تحقق اهداف همراه با استانداردهای دقیق سنجش میزان پیشرفت اهداف در نظر گرفته شده است.
اطلاعات : اطلاعات عبارتست از مجموعه آگاهی‌هایی که سازمان کسب می‌کند که بر اساس آن بتواند به حیات خود ادامه دهد. اطلاعات به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. در بخش خارجی مواردی از قبیل : توجه به نیازها و علایق مشتریان، آگاهی و استفاده از نوآوری‌های سایر سازمان‌ها و شناسایی رقبای اصلی و نقاط قوت و ضعف آنها مطرح می‌شود. اطلاعات داخلی اشاره به آگاهی از شرایط کاری فعلی در سازمان دارد و شامل خود شناسی سازمان از وضعیت موجود، عدم کسب اطلاعات جهت قدرت شخصی و جریان داشتن اطلاعات در سرتاسر سازمان می‌باشد.
نوآوری و ابتکار : نوآوری و ابتکار عبارتست از اتخاذ رویکرد یا نگرش جدید در رویارویی با مسائل و مشکلات که منجر به شکل گیری نظرات و ایده‌های بکر می‌شود. به عبارت دیگر نگریستن به حل مشکلات سازمانی به عنوان فرصت‌های واقعی یادگیری.
اجرا: اجرا یعنی عمل به آنچه که فراگرفته شده است به عبارت دیگر پیاده کردن ایده‌ها و آموخته‌ها در فعالیت‌های روزانه سازمان به طوری که بدون عمل سایر عناصر تنها یک بازی ذهنی خواهد بود.
تعریف نظری اثربخشی سازمانی
اثربخشی سازمانی27: اثربخشی سازمانی به عنوان میزان یا حدی که یک سازمان اهداف بلند مدت و کوتاه مدت خود را تحقق بخشیده و همچنین حدی که توانسته است ذینفعان استراتژیک خود را شناخته و خواسته‌هایشان را برآورده کند تعریف می‌شود (رابینز، ترجمه الوانی و دانایی فرد، 1391، ص86).

تعاریف عملیاتی مفاهیم سازمان یادگیرنده
در این پژوهش منظور از فرابینی رئیس سازمان، اشاره به آینده نگری و آگاهی وی از شکاف عملکردی بین وضعیت موجود و مطلوب سازمان، تصور و دید روشن وی از چشم انداز آتی آن، مشارکت دادن سایر کارکنان در تدوین چشم انداز سازمان و مقبولیت و مطلوبیت چشم انداز وی از جانب سایر کارکنان دارد. سؤالات 1-5 پرسشنامه این بعد را می‌سنجد.
در این پژوهش منظور از برنامه و ارزیابی، وجود برنامه‌هایی روشن جهت تحقق چشم انداز سازمان، وجود ارتباط منطقی و معقول بین برنامه‌های سازمان با یکدیگر و با چشم انداز آتی آن، مشارکت کارکنان و کارشناسان در تدوین برنامه‌ها و نهایتاً ارزیابی برنامه‌ها بر مبنای معیارها و ضوابط مشخص است. سؤالات 6-10 پرسشنامه این بعد را می‌سنجد.
در این پژوهش منظور از اطلاعات اشاره به مطلع بودن سازمان از انتظارات محیط داخلی و خارجی‌اش، آگاهی بخش‌های مختلف سازمان از برنامه‌ها و فعالیت‌های یکدیگر، وجود مجراهای ارتباطی روان و به دور از اتلاف وقت و کاغذ بازی و همچنین تمایل و اشتیاق کارکنان به افزایش دانش علمی خود دارد. سؤالات 11-15 پرسشنامه این بعد را می‌سنجد.
در این پژوهش منظور از نوآوری و ابتکار عبارتست از ارزش دادن به ایده‌های خلاق افراد، انجام دادن خلاقانه فعالیت‌ها توسط افراد، وجود فرصت‌هایی جهت بروز خلاقیت و ابتکار برای افراد، تمایل به ریسک در بین اعضای سازمان و نبود موانع در راه ظهور ابتکار و خلاقیت میان اعضای سازمان می‌باشد. سؤالات 16-20 پرسشنامه این بعد را می‌سنجد.
در این پژوهش منظور از اجرا، استفاده از نتایج تحقیقات صورت گرفته در حل مشکلات سازمان می‌باشد و همچنین استفاده از نتایج ارزیابی برنامه‌ها در سایر برنامه‌ها، توانمندی اعضای سازمان در عملیاتی کردن دانش و معلوماتشان است. سؤالات 21-25 پرسشنامه این بعد را می‌سنجد.
تعریف عملیاتی اثربخشی سازمانی
در این پژوهش اثربخشی سازمانی عبارتست از مجموع نمراتی که بر اساس سؤالات اثربخشی سازمانی هوی28 به دست می‌آید. که موارد 5 گانه کمیت و کیفیت محصول، کارایی، قابلیت سازگاری و قابلیت انعطاف را می‌سنجد. هرچه نمره کل حاصل از اجرای پرسشنامه بالاتر باشد نشان دهنده اثربخشی بیشتر است. این سؤالات نگرش کارکنان نسبت به اثربخشی سازمانی را می‌سنجد.

در این فصل ادبیات تحقیق مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف اصلی این تحقیق شناسایی رابطه بین سازمان یادگیرنده و اثربخشی سازمانی است. مطالب این فصل در سه بخش: مبانی نظری سازمان یادگیرنده، مبانی نظری اثربخشی سازمان

پایان نامه
Previous Entries سازمان یادگیرنده، اثربخشی سازمانی، نیروی انسانی Next Entries یادگیری سازمانی، سازمان یادگیرنده، تعبیر و تفسیر