سازمان ملل، مشارکت مردم، برنامه چهارم توسعه

دانلود پایان نامه ارشد

بيروني از طرف دولت متکي است( پورمحمدي و جهان بين، 1388: 38). در اين رويکرد، بحث مهندسي ساختمان به مهندسي اجتماعي تغيير يافته و تلاش مي شود تا با ظرفيت سازي و ايجاد نهادهاي مربوطه(غيردولتي) و افزايش توانمندي هاي گروه هاي اجتماعي( از طريق برنامه هاي آموزشي، بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي) زمينه لازم جهت تحقق اهداف و بر انگيختن انگيزش هاي توسعه اي براي سازماندهي محلات شهري مهيا گردد. به موازات اعمال اين رويکرد، تلاش مي گردد با تفويض و واگذاري امور تصميم سازي و تصميم گيري به سطوح محلي جامعه(فرآيند تصميم گيري از پايين به بالا)، فرآيند اجراي پروژه ها، از طريق راهبرد واگذاري اختيار، هر چند ممکن به نيازهاي محلي نزديک شده و استمرار پيدا نمايد( رفيعيان، 1382: 271).
“در رويکرد توانمندسازي، دست يابي به فرآيند نيل به محصول مهم تر تلقي شده و راه و فرآيندي به کار گرفته مي شود که طي آن مشارکت مردمي و ارتقاء ظرفيت هاي اجتماعات محلي در اسکان غيررسمي نهادينه شود تا در نهايت، اگر چه با حمايت و بستر گشادي هاي بخش دولتي، خود ايشان برآورده کننده نيازهايشان باشند. آنچه در اين رويکرد کليدي است، تأکيد ويژه بر افزايش درآمد و فقرزدايي خانوار است که بدين منظور آموزش هاي حرفه اي و بالا بردن مهارت نيروي کار و نيز مساعدت آنان در دسترسي به منابع، سازماندهي و بازاريابي بهتر کسب و کارشان به ويژه با ميانجيگري سازمان هاي غيردولتي و محلي، حائز اهميت بسيار است”( صرافي، 1381: 9).

جدول شماره 1: نمونه هايي از تجارب جهاني در چارچوب رويکردهاي مختلف مداخله
نوع رويکرد
نام تجربه
نام کشور
نام شهر
سال شروع
اهداف طرح
نتيجه طرح
حذف و تخليه اجباري
پاکسازي زاغه ها و تخليه آنها در شهر داکا
بنگلادش
داکا
1997
_
ناموفق-تشديد مشکلات حاشيه نشيني در نتيجه تخريب و اسکان مجدد افراد

پاکسازي شهر
اندونزي
جاکارتا
2000
جلوگيري از فعاليت رانندگان و سه چرخه هاي پايه اي، دستفروشان و…
ناموفق- تشديد مشکلات حاشيه نشيني در نتيجه تخريب و اسکان مجدد افراد حاشيه نشينان در مناطق ديگر با وضعيت اسفناکتر
مسکن عمومي
ارائه مساکن ارزان قيمت در مناطق زاغه اي حيدرآباد
هند
حيدرآباد
_
بهبود بخشيدن به شرايط فقر
ناموفق
زمين وخدمات
طرح زمين خدمات و گسترش
کنيا
نايروبي
_
برآورده کردن تقاضا براي مسکن
عملکرد منفي

طرح سکونتگاه خداوند
پاکستان
کراچي
_
پاسخگويي به مسکن “آلونک نشينان” و جلوگيري از شکل گيري اسکان هاي غيررسمي
عملکرد مثبت
خودياري
مشارکت بخش خصوصي در جلوگيري از گسترش زاغه ها
السالوادور
سان
1970
تهيه نقشه اراضي مستعد توسعه، حمايت از فقرا براي خريد زمين قانوني
تا حدودي موفق
ارتقاء بخشي
(بهسازي)
پروژه بهسازي کامپونگ ها
اندونزي
جاکارتا و
سورابايا
1969
بهسازي مساکن و بهبود دادن به معيشت اقشار فقير و کم درآمد
عملکرد مثبت

بهسازي زاغه هاي غيرقانوني
برزيل
ريودوژانير
_
افزايش همکاري و هماهنگي سازماني،جلوگيري از تصرف غيرقانوني زمينهاي شهري در آينده، انسجام اصولي سکونتگاه هاي غيرقانوني در شهر
موفق

شبکه بندي زاغه ها
هند
ايروندا
_
استفاده از توانايي ها و منابع بالقوه مناطق فقير جهت تغيير در سطوح ساختاري و محيط زيست کل شهر
موفق
توانمندسازي
برنامه توانمندسازي و ارتقاء محيطي
اردن
عمان
1992
ارتقاء محيطي و بهبود و رفع مشکلات مناطقي از شهرهاي بزرگ
موفق
منبع : (لياقت ورز، 1386:89) و http://imbf.ir.
11-2- فرآيند اجرايي شدن سياست توانمندسازي

1-11-2- رويکرد اجتماع-محور4
رويکرد اجتماع- محور در اواخر دهه 1970 مطرح شد و طي دهه 1990 به طور جدي با پيشگامي و سرمايه گذاري بانک جهاني به منظور تحقق بخشيدن به اهداف برنامه ها و پروژه هاي بهسازي شهري و کاهش فقر شهري به کار گرفته شد و بيشتر به اجتماعات محلي آماده، منسجم و برخوردار از ظرفيت نهادي پشتيبان، محدود مي گرديد. در اين رويکرد بر مشارکت اجتماع محلي در فرآيند تصميم سازي تأکيد مي شد که تجارب “برنامه بهسازي کامپونگ” (“Kampong Improvement Program” KIP) در اندونزي، “پروژه دفع فاضلاب بمبئي” (“Bambay Sewage Disposal Project” BSDP) و نيز “برنامه بهداشت در سکونتگاه غيررسمي” (Slum Sanitation Program)که با هدف بهبود وضعيت بهداشتي سکونتگاه هاي غيررسمي در طي سالهاي 1995 تا 2003 ميلادي در هند به اجرا درآمد، از جمله نمونه هاي اجرايي رويکرد اجتماع- محور مي باشند که بر مشارکت اجتماع محلي در فرآيند تصميم سازي تأکيد مي کنند(2004:2Niti&Dahiya,).
امروزه نهادها و سازمان هاي بزرگ جهاني همچون بانک جهاني، سازمان جهاني کار(ILO)، سازمان بهداشت جهاني(WHO)، برنامه توسعه سازمان ملل(UNDP) و کميسيون اجتماعي- اقتصادي سازمان ملل براي غرب آسيا (ESCWA) و بانک آسيايي توسعه(ADB) پيشروان اجراي برنامه ها و پروژه هاي توسعه اجتماع- محور در راهبردهاي کاهش فقر و توسعه شهري با تمرکز بيشتر در سکونتگاه هاي غيررسمي مي باشند. در واقع اين رويکرد تلاشي جهت رفع نيازهاي اقشار کم درآمد و محرومي است که در فقر به سر مي برند(2005:24Wienecke,). توسعه اجتماع- محور راه حلي است جهت توانمندسازي اجتماع محلي در کنترل تصميم گيري و عملکرد نهادهايي که در شرايط زندگي آنها تأثير گذارند.
به کارگيري رويکرد اجتماع- محور در برنامه هاي توانمندسازي و پروژه هاي بهسازي سکونتگاههاي غيررسمي، به افزايش اثربخشي، کارايي و پايداري برنامه ها در پرداختن به اولويت ها و نيازهاي فقيرترين ساکنان در اين سکونتگاهها مي انجامد. مهمترين اصل اساسي در توسعه اجتماع- محور توجه به فرآيند مشارکت مؤثر اجتماع محلي به مثابه مشارکت کنندگان آگاه در فرآيند توسعه در سطح خرد و محلي است. مشارکت اجتماع محلي به معناي بي توجهي به نقش دولت، مديريت شهري يا سياست گذاران محلي نيست، بلکه منظور پر کردن خلاءهاي موجود در ديد از بيرون و برنامه ريزي از بالا براي سکونتگاه هاي غيررسمي است. به طور کلي رويکرد اجتماع- محور به دنبال پيوند دادن و ايجاد ارتباط قوي ميان اجتماعات محلي با (1)- نهادهاي دولتي و (2)- بخش غيردولتي مسئول در مديريت شهر است(روستا و محمدي، 1387: 93).

2- 11-2- مشارکت5
مشارکت در لغت به معناي درگير شدن و شرکت نمودن در يک فعاليت است(1995Oxfordadvanced dictionary,).
مشارکت ” درگيري ذهني و عاطفي اشخاص در موقعيت هاي گروهي است که آنان را برمي انگيزد تا براي دستيابي به اهداف گروهي، يکديگر را ياري دهند”. از اين تعاريف چنين برمي آيد که درگير شدن، ياري دادن و مسئوليت، سه رکن اصلي مشارکت مي باشند( علوي تبار، 1379: 15).
بانک جهاني مشارکت را به عنوان فرآيندي تعريف مي کند که طي آن گروههاي ذينفع در جهت دادن به ابتکارات توسعه و تصميم گيري ها و منابعي که در زندگي تأثير دارد مداخله و نظارت دارند(1994World Bank,). سازمان ملل، مشارکت را به عنوان ابزار مطرح مي کند: “مشارکت ابزاري است براي افزايش فرصت حضور مردم در فرآيند تصميم گيري به نحوي که آنها را از فعاليت هاي خود منتفع سازد”(عبدي و همکاران، 1388: 73).
“امروزه در برنامه ريزي شهري، مشارکت مردم يکي از نيازهاي اساسي برنامه ريزي است. به طوري که در ايران هم به اين مسأله جنبه قانوني نيز داده شده است که از آن جمله مي توان به بند 5 ماده 71 قانون شوراها و بند ح ماده 9 قانون برنامه چهارم توسعه جمهوري اسلامي ايران اشاره کرد که دخيل کردن و مشارکت شهروندان و تشکيل انجمن هاي محلي را در شهر امري ضروري دانسته و بر لزوم توانمندسازي و مشارکت دهي و تشخيص نياز توسط جوامع محلي تأکيد شده است” (فني و دويران،1389: 87).
مشارکت نکته کليدي در توسعه محلي و توسعه اقتصادي محلي به شمار مي رود. بدون مشارکت واقعي اجتماعات محلي و تمرکززدايي در تصميم سازي و تصميم گيري، حل مشکلات شهري غيرممکن است. از يک سو اين حق براي اجتماعات محلي بايد در نظر گرفته شود که در آنچه که در زندگي و کارشان اثرگذار است مشارکت داشته باشند و از سوي ديگر مشارکت در سطح محلي مي تواند بسيج اعضاء و منابع را موجب شود. در اين ميان تنها مشارکتي پايدار و سازنده است که با قدرت تصميم سازي و تصميم گيري همراه باشد و آن نيز مستلزم درگير شدن اجتماع محلي در تمام مراحل برنامه ريزي، اجرا، تثبيت و پايش است (ايراندوست، 1387: 47). لذا مشارکت يعني مردم مستقيماً در فرآيند تهيه طرح حضور دارند و علاوه بر تأثيرگذاري بر فرآيند مي توانند آن را کنترل کنند. سانف6 مشارکت را همکاري همراه با کنترل شهروندان و سهيم شدن در قدرت و در فرآيند تهيه طرح ها مي داند. چرا که توانمندسازي اجتماعات، هدف غايي مشارکت است (عبدي و همکاران، 1388: 73).
“در مقوله مشارکت، ظرفيت سازي براي گروههاي خاص (گروههاي سني و جنسي) و نيز ظرفيت سازي نهادي بسيار با اهميت است. مشارکت فقرا در برنامه ريزي توسعه اقتصادي، اولويت بندي نيازها و توانمندي ها براي تدوين و اجراي برنامه هاي منطبق با واقعيت به بار خواهد آورد و نيز اجراي موفق آن را تضمين خواهد کرد. چنانکه پسيون7تآکيد مي کند راهبردهاي بهبود کيفيت زندگي در شهرهاي کشورهاي در حال توسعه بايد به دنبال بازساخت روابط محرومان و مديريت از راه افزايش مشارکت و گفتگوي واقعي و تصميم گيري غيرمتمرکز باشد”( ايراندوست، 1387: 48-47).

3-11-2- ظرفيت سازي8
وجود مسائل زيست محيطي و فرسودگي عناصر کالبدي سکونتگاههاي غيررسمي که بدون برنامه ريزي شکل گرفته اند در کنار محدوديت توان دولتي در ساماندهي اين سکونتگاهها، آنها را با تهديد جدي مواجه و لزوم استفاده از پتانسيل ها و ظرفيت هاي محلي را ضروري ساخته است.
مرکز اسکان بشر سازمان ملل در ساماندهي وضعيت سکونتگاههاي غيررسمي بر اهميت حمايت از اجتماعات محلي و بومي( توسعه درون محله اي) از طريق رسميت بخشي و ممانعت از اخراج هاي اجباري تأکيد دارد (محمدي، 1388: 5).
“ظرفيت سازي( Capacity Building) رويکردي در حال جريان در حوزه هاي مختلف اجتماعي، سياسي و فرهنگي، اقتصادي است که در مسائل شهري به ويژه در مورد سکونتگاههاي غيررسمي در طي يک دهه اخير مورد توجه قرار گرفته است.
ظرفيت سازي در سطح مديريت محلي و اجتماع محلي براي ارتقاي توانمندي آنها، ساز و کاري براي پايداري اقدامات ساماندهي است. در واقع ساماندهي و توانمندسازي سکونتگاههاي غيررسمي مستلزم ظرفيت سازي از طريق اهميت دادن به نقش مشارکت و يادگيري اجتماعي(آموزش شهروندي) با هدف ارتقاي محيطي اجتماع- محور(Community-Based) و از طريق توجه به توان ها و ظرفيت هاي دروني موجود در اجتماعات ساکن در اين سکونتگاهها است” (محمدي، 1388: 5).
“توسعه اجتماع- محور(Community -Based Development) به مثابه فرآيند و ابزار ارتقاي مشارکت مردمي و برقراري حکمروايي خوب شهري و تلاش براي ارتقاي وضعيت زندگي فقرا و کم درآمدها بيش از همه از طريق ارتقاي ظرفيت هاي فردي، خانوادگي و اجتماع محلي دست يافتني است”(محمدي و روستا، 1387: 93). علاوه بر اين، ظرفيت سازي به مفهوم استفاده از ابزارهايي است که بتواند منافع بلند مدت اجتماعات به ويژه گروه هاي کم درآمد را مدنظر قرار داده و فضاي قانوني را براي دسترسي آنها به محيط سکونتي مناسب، امنيت، اشتغال و ديگر نيازهاي اصلي فراهم نمايد، همچنين از حقوق مربوط به مالکيت زمين، نگهداشت و ارتقاي سرمايه هاي فيزيکي و خدماتي موجود در محلات کم درآمد نشين حمايت نموده و آن را تقويت نمايد(2001:4Chapman and KirK,).
سامانه ظرفيت سازي سامانه اي متشکل از دو محور اصلي 1- تقاضا 2- عرضه است. در واقع تا زماني که کمبودي در حوزه اي مطرح نگردد، تقاضايي به وجود نيامده و تحرکي براي ايجاد ظرفيت، انجام نخواهد شد.

منبع:(محمدي، 1388: 9)
شکل شماره 9 : ساختار کلي يک سامانه ظرفيت سازي

سه گروه اصلي در برنامه هاي ظرفيت سازي اجتماع- محور که در واقع عناصر اصلي در سامانه ظرفيت سازي به شمار مي روند، مورد توجه مي باشند.

پایان نامه
Previous Entries رويکرد، غيررسمي، شهري Next Entries اجتماعات ساکن، مشارکت مردم، سازمان ملل