روابط سیاسی، آق قویونلو، قدرت سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

و از طرف دیگر با هنر بیزانس و غرب همسایه بود.
روابط موجود میان حاکمان صفویه در ایران و ترکان عثمانی در طول دوره تاریخی شکلهای خاصی از صلح و جنگ را به خود گرفته است و از آنجایی که معمولاً بازتاب این گونه روابط سیاسی در بسیاری از جنبههای اقتصادی، اجتماعی و هنری یک کشور می تواند تاثیرگذار باشد. تردیدی نیست که این امر در مورد این دو کشور نیز مصداق دارد اما آنچه در این میان وجود دارد تفاوت در مذاهب حاکم بر این جوامع است که این تفاوت می تواند خود را در قالب عناصر تزیینی بیانگر سازد.
با توجه به این نکات، در این پژوهش سعی بر این است که با تطبیق و تحلیل عناصر تزئینی موجود بر سطوح جنگ افزارهای سرد به چگونگی این تفاوت ها دست یابیم و اصالت هر کدام از این عناصر ، عوامل و میزان تأثیر گزاری و تأثیر پذیری این دو فرهنگ همسایه را با استفاده از آفریده هایشان مورد بررسی قرار دهیم.

1-2 سؤالات تحقیق:
1 – تأثیر روابط سیاسی بر تبادلات هنری اقوام صفوی ایران و ترکان عثمانی از طریق بررسی این نقوش روی سلاح ها چگونه بوده است؟
2 – بازتاب دین مشترک و مذهب متفاوت بر هنر تزئین سلاح اقوام صفوی ایران و ترکان عثمانی چگونه بوده است؟
3 – آیا غنیمتهای فرهنگی که در جنگهای میان اقوام صفوی ایران و ترکان عثمانی بدست میآمده، توانسته تأثیر مستقیم بر هنر این اقوام بگذارد؟

1-3 فرضیات تحقیق:
1 – به نظر میرسد روابط سیاسی اقوام صفوی ایران و ترکان عثمانی تا اندازه زیادی کیفیت تبادلات فرهنگی دو کشور را مشخص میکرده و ما میتوانیم با بررسی فرهنگ و هنر دو کشور به این نتیجه برسیم.
2 _ به نظر می رسد وجود مذهب متفاوت میان اقوام صفوی ایران و ترکان عثمانی باعث تفاوت هایی در استفاده از تزیینات شده است.
3 _ دور از تصور نیست که غنیمت های فرهنگی توانسته باشد تاثیر مستقیمی بر تولیدات هنری هر یک از قوم های صفوی ایران و ترکان عثمانی داشته باشد.

1-4 اهداف تحقیق:
هدف اصلی: بررسی تحلیلی نقوش و تزئینات بکار رفته روی سلاحهای اقوام صفویه ایران و ترکان عثمانی.
هدف فرعی: معرفی هنرمندان و صنعتگران شاخص سازنده این سلاحها.
1-5 پیشینه پژوهش:
میثمی زهره، “جنگ افزارها و جوشن های ایرانی”، کتاب ماه هنر، شماره 140، تهران، اردیبهشت 82 .
” این مقاله به تحلیل کتاب «جنگ افزارها و جوشن های ایرانی» اثر دکتر منوچهر مشتاق خراسانی، پرداخته است و شامل معرفی فصول کتاب به همراه مصاحبه ای از نویسنده می باشد. ”
این مقاله بیشتر به بیان کلیت هایی در باب کتاب جنگ افزارها پرداخته است و ارتباط مستقیمی با پژوهش مورد نظر ما ندارد.
مرسلوند حسن، “جنگ های ایران و عثمانی”، ماهنامه شرق، ش 6.
” این مقاله کلیتی از جنگ های پیش آمده میان ایران و عثمانی می باشد و به اختصار اطلاعاتی در مورد شاهان هم عصر هر دو کشور را در بر دارد.”
این مقاله به عنوان منبعی برای پیش آمادگی، از اتفاقات پیش آمده میان شاهان حاکم بر دو کشور و هم عصری آنان می تواند مورد استفاده قرار گیرد.
دهقانی نیا رضا، “روابط ایران و عثمانی به مثابه الگوی روابط شرقی- اسلامی “، نشریه فرهنگ، ش 3. 1388.
” در این مقاله به اشتراکات فراوان فرهنگی، تاریخی، دینی میان ایران و عثمانی پرداخته و بخشی از آن مربوط به روابط تاریخی دینی ایران عصر صفوی و عثمانی می باشد .”
این مقاله به بررسی روابط دینی این دو کشور در طول دوره تاریخی پرداخته است که در راستای پژوهش ما قرار ندارد.
____ ، ” جام مارلیک؛ پیشینه هنر فلز و فلزکاری در ایران” ، نشریه طلا و جواهر، ش 39 و 40، سال ششم، مرداد و شهریور 85
” در این مقاله بسیار کوتاه و خلاصه فلزات مختلف و چگونگی استفاده از آن ها پرداخته است سپس به بررسی مناطقی که از آن آثار فلزکاری به دست آمده پرداخته است.
آثار دوره ای که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است متفاوت با دوره ی مورد نظر پژوهش حاضر می باشد.
____ ، ” پیشینه هنر فلز و فلزکاری در ایران ” ، نشریه طلا و جواهر، ش 41 و 42، سال ششم، مهر و آبان 1385
” این مقاله آثار فلزی مخصوصا آثار زرین را از جنبه های فرم و نقش مورد بررسی قرار داده است و در چند مورد به بررسی سلاح ها نیز پرداخته است. “
نمونه سلاح های بررسی شده و جنبه مورد بررسی آن ها مربوط به دوران مورد بررسی پژوهش حاضر نمی باشد.
عربخانی رسول، ” اندیشه عثمانی گرایی در تاریخ اصلاحات عثمانی” ، نشریه تاریخ اسلام و ایران، شماره 3. پاییز 1388.
” این مقاله به بررسی اندیشه عثمانی گرایی پرداخته است و در راستای این هدف به چگونگی کشور داری سلاطین و ماهیت و ابعاد سیا ستهای آنها و میزان کارآیی این سیاست ها در حل مسائل امپراطوری می پردازد.”
بخشی از نحوه کشور داری سلاطین عثمانی که معاصر شاهان صفویه در ایران بودند در این مقاله ذکر گردیده است و می تواند در بخش روابط ایران و عثمانی مورد استفاده قرار گیرد .
Moshtagh KHorasani, Manouchehr, “ Persian sword makers ”, classic Arm and Militaria, vol XIX, August 2012
“این مقاله به معرفی برخی از سازندگان شمشیرهای ایرانی پرداخته است .”
از این مقاله و منابع آن می توان برای بخشی از این پژوهش که به معرفی سازندگان جنگ افزارها می پردازد یاری جست.
Masia, Kate, “the evolution of swords and daggers in the sasanian empire”, Iranica Antiqva, vol xxxv,2000 .
” این مقاله به پژوهش در مورد سیر تکاملی شمشیر و خنجر در دوره امپراطوری ساسانیان می پردازد.”
اگرچه دوره تاریخی این پژوهش متفاوت با پژوهش حال حاضر است اما روند وچگونگی بررسی های انجام گرفته، می تواند مفید واقع شود.

1-6 روش تحقیق:
روش تحقیق های بکار گرفته شده در این پایان نامه روش های توصیفی- تحلیلی و تطبیقی می باشند که پس از پردازش اطلاعات به روش توصیفی- تحلیلی به نتیجه گیری با استفاده از روش تطبیقی پرداخته ام.

1-7 جامعه آماری و نمونهها
جامع آماری این تحقیق شامل کلیهي تصاویر موجود از سلاحهای سرد (در گسترهي زمانی و مکانی ایران صفوی و ترکیهي عثمانی) موجود در منابع لاتین و فارسی است. در گزینش این تعداد نمونههای در دسترس ازانتخاب آنهایی که پژوهشگران در اصالتشان شک داشتهاند صرفنظر شدهاست.از میان تعداد حدوداً 376 نمونه انواع سلاح، از روش انتخابی برای جامع نمونه استفاده شده است. منطق انتخاب این سلاحها بر این اساس بودهاست که تصاویری گزینش شوند که در سطوح آنها نقوش تزیینی با کیفیت و قابل توصیف و تحلیل بکار رفتهباشد و بتوانند به بهترین وجهه ویژگیهای تزیینی سلاحهای این دورهها را مشخص کنند. این نقوش تکراری و شبیه به هم نباشند. از انواع سلاحها در این انتخاب استفاده شود و در آخر تصاویری گزینش شوند که از کیفیت تصویری بالایی برخوردار باشند.

1-8 محدودیتهای پژوهش
با توجه به اینکه منابع موجود فارسی اطلاعات کافی در زمینهي کامل نمودن جامعهي آماری و تاریخچهي سلاح بدست نمیدهند، پس به ناچار باید به منابع لاتین مراجعه میشد. بزرگترین محدودیت در این پژوهش عدم دسترسی به منابع معتبر لاتین بوده است. این منابع در واقع دو وظیفهي عمده بر عهده داشتند، یکی تأمین تصاویر مناسب و دیگری دادن اطلاعات کافی در مورد تاریخچهي سلاح مخصوصاً سیر تحول سلاح در ترکیه. این منابع در کتابخانههای موجود متداول نبودند و برای دسترسی به آنها باید به کتابخانههای خاص مراجعه میشد و یا کتابها رااز خارج کشور تهیه میکرد. این کتابخانهها عضو نمیپذیرفتند و منابع هم، حتماً باید اسکن میشدند. در آخر با مراجع به سفارت ترکیه، بنیاد ملی نیشابور، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی و کمک دوستان، بسیاری از این منابع تهیه و کتابها اسکن شدند تا تصاویر مورد استفاده در حد امکان با کیفیت و قابل قبول باشند.

فصل دوم
زمینههای تاریخی، فرهنگی و هنری دوران صفوی و عثمانی

2-1 چگونگی تشکیل دولت صفوی و پادشاهان صفوی

سلسله صفوی در واقع نخستین سلسله مستقل ایرانی است که نه قرن پس از ظهور اسلام و شکست ساسانیان تاسیس گردید و پادشاهان آن از سال 905 هـ.ق مطابق 1501 میلادی به طور مستمر تا سال 1135 هـ.ق بر ایران حکومت کردند. «صفویان نام خود را از شیخ صفی الدین اردبیلی که در میان سالهای 650 تا 735 هـ ق می زیسته است و از مشایخ صوفیه بوده، گرفته اند» (میر احمدی، 1363، 39).
همزمان با آغاز قرن دهم هـ وضع سیاسی اجتماعی ایران نابسامان بود و یکپارچگی سیاسی وجود نداشت به طوری که در نقاط مختلف کشور، دولتهای کوچک محلی که همواره با هم می جنگیدند، فرمان میراندند. بر اثر درگیریهای داخلی، تهاجم عثمانیها، اوضاع نامساعد اجتماعی، کاهش توازن اقتصادی و ناامنی و بیم هراسی که بر مردم چیره شده بود گروههایی که در چهارچوب اندیشه تصوف فعالیت داشتند رو به افزایش گذاشتند و در چنین شرایطی گروهی از صوفیان وابسته به خانقاه اردبیل و مریدان رهبران آن برای کسب قدرت سیاسی به تکاپو پرداختند.
طریقت صفویه با رهبری شیخ جنید وارد مرحله تازه ای شد. «او در سال 851 هـ.ق /1447 م به جای پدر خود نشست و در صدد کسب قدرت سیاسی بر آمد و این طریقت در زمان او به نهضتی سیاسی– مذهبی تبدیل شد» (خواندمیر، 1370، 58) و «انتقال از طریقت شیوخ صفوی به حکومت دنیوی با به روی کار آمدن شیخ جنید عملی شد و او که پیشوا و مرشد مقتدر جماعتی از درویشان مومن و سرسپرده بود مدعی حکومت ریاست دنیوی شد» (هینتس، 1362، 15).
پس از جنید «که به سال 860 هـ ق در یورش به شروانشاهان1 کشته شد، فرزندش شیخ حیدر جانشین او گردید شیخ حیدر به قصد خونخواهی پدر به جنگ با شروان رفت و به سال 892 هـ ق در دامنه کوههای البرز به شهادت رسید» (مزاوی، 1368، 158). پس از شیخ حیدر «سران متنفذ ترکمانان چشم به سه پسر حیدر؛ معین علی، اسماعیل و ابراهیم دوختند که در قلعه ای دست نیافتنی در استخر فارس تبعید و زندانی بودند» (همان، 163). در این میان یکی از رهبران آق قویونلوها که می خواست از نیروی مریدان خاندان صفوی برای رسیدن به اهداف خود سود جوید آنان را از زندان رهانید یعنی «پس از چهار سال و نیم، به سال 898 هـ ق به دستور رستم میرزا، امیر آذربایجان، نواده ای ازون حسن آق قویونلو پسران شیخ حیدر آزاد شدند» (قمی، 1359، ج 1، 46).
پس از آزادی پسران شیخ حیدر در پی توطئههایی که علیه شان صورت گرفت به اردبیل گریختند و از آنجایی که شرایط مساعدی در اردبیل برای اقامت اسماعیل وجود نداشت او را به لاهیجان انتقال دادند و به سال 907 هـ.ق اسماعیل به تبریز آمد و بانی سلسله صفویان شد و این سلسله شاهنشاهی با اولین پادشاه خود شاه اسماعیل آغاز به حکومت کرد.
پس از مختصر شرح تاریخی در رابطه با چگونگی پیدایش سلسله صفویه به معرفی و چگونگی حکومت شاهان آن می پردازیم تا روند وقایع تاریخی و سیاسی– اجتماعی موجود در این دوران را یاد آور شویم تا بتوانیم در بخش تحلیل روابط ایران و عثمانی به چگونگی روابط این دو دولت بپردازیم.

2-1-1 شاه اسماعیل: نخستین شاه صفوی
اقتدار و قدرت شاه اسماعیل در احیای وحدت ملی ایران و برگرداندن امنیت و آرامش غیر قابل انکار است به طوری که زبانزد تاریخ نویسان عصر خود بوده است و خواندمیر درباره شخصیت وی می گوید: «سبحان کریمی از معادن مواهب نامتناهی جوهری به وجود آورد که زیور افسر سلطنت به او تکمیل پذیرفته، خسروان عالی نهاد خاک اقدام خدامش را توتیای دیده دولت خویش ساختند» (خواندمیر، 1370، 65). اسماعیل صفوی تقریبا پس از پنج سال اقامت در لاهیجان به یاری هوادارانش در نیمه محرم 905 هـ ق /1499 میلادی به اردبیل بازگشت. اسماعیل پس از آنکه به پیشوایی قزلباشها رسید در «اوایل 906 هـ ق به شروان لشکر کشید و در حدود قلعه مستحکم گلستان، فرخ یسار، حاکم شروان را شکست داد و او را کشت. این پیروزی سبب ادامه تلاش او و سپاهیانش گشت که در پی آن به اسلحه و پول بسیاری دست یافتند. بدین ترتیب اسماعیل مشهور شد» (___، بی تا

پایان نامه
Previous Entries ایران صفوی، روابط فرهنگی، ایران باستان Next Entries دولت صفوی، شاه طهماسب، دولت عثمانی