دوره صفوی، رضا عباسی، نقوش حیوانی

دانلود پایان نامه ارشد

کردهای آزاد بود. زمانیکه صلاح الدین در تلاش برای کنترل مصر بود، بخش بزرگی از ارتش کوچک وی ترکمن های آزاد بودند. سواره نظام سبک ترکمن حتی در زمان سلاطین مملوک بعدی مصر هم نیروی قابل توجهی برای همراهی با یک جناح ارتش فراهم می آورد و جناح دیگر توسط اعراب بادیه نشین سوار محافظت می شد. در هرصورت تاکتیک های پیچیده ای که بعدها توسط جنگجویان مملوک ایجاد شد را به سختی می توان ترکی خواند. تیراندازی سواره همچنان نقش مهمی بازی نمود اما اهمیت فراوان قائل شده برای تمرین با نیزه و پیاده شدن سواره نظام در صورت وزش باد شدید و استفاده از ترتیبات منظم در نبرد در این تاکتیک ها، باعث تفاوت فراوان انها با تاکتیک های ترکمن می شود. تنها استفاده از تاکتیک هایی مانند هلال توسط ممالیک یادآور گذشته بود» (Elgood, 1979, 169-170).
برای درک درست از سیر تحول سلاح در ترکیه نیز به ناچار باید به بعضی تصاویر موجود مراجعه کرد.میتوان گفت که «نمونههای زره های مورد استفاده توسط سلجوقیان روم (آناتولی) به ندرت در هنر محلی نمایش داده میشود. تنها یک پرتره از جنگجویان وجود دارد که تاریخ آن به اواخر قرن 12 تا اوایل قرن 13 برمی گردد. این پرتره زره های تا کمر در قالب لایه لایه و یا فلسی را نشان می دهد. کلاه خودها گرد بوده و نوکی تیز و محافظ گردنی از جنش صفحات فلزی دراز دوخته شده روی پارچه نرم (احتمالا تنها ویژگی اصیل محلی) داشتند. سپرهای گرد کوچک دارای دسته های سادهای بودند. احتمالا زره های آنها با زره های شمال ایران در همان دوره شباهت داشته اند. اما محققان مجبورند به سراغ تصاویر بیزانسی قرن 12 از دشمنان شرقی بیزانس بروند. زرههای نشان داده شده در مینیاتورها از پیراهنهای زنجیربافت و یا فلسی تشکیل شدهاند که به زانو می رسیدهاند و دارای آستین هایی تا کمتر و یا کوتاهتر بوده اند. کلاهخودها به شکل کلاهخودهای نیمکرهای لگنی بیزانسی نمایش داده شدهاند. تمام کلاهخودها دارای دنباله زنجیربافته یا فلسی بودند. سپرهای ترکان سلجوقی که در تصاویر بیزانسی در حال استفاده از سوی جنگجویان نمایش داده شدهاند به شکل قالپاقهای مخروطی از جنس نمد سفید دارای برگههای اویخته و کوچک بودند.
بنابراین زره مسلمانان آسیای صغیر و قفقاز از نظر اصولی با مسیحیان شرق تفاوت نداشت. همین نوع جوشن با شکل پانچو را می توان به همراه پیراهن زنجیر بافت و صفحه فلزی و فلسی در میان بیزانسی ها و ارامنه و گرجستانی هم مشاهده نمود. کلاه خودهای گرد بدون نوک تیز اما دارای محافظ گردن که از یک تکه واحد ساخته شده بودند از قرون قبل از سلجوقی در این مناطق معمول بود. سپرهای گرد و کوچک شمال شرق و سپرهای گرد بزرگتر بیزانسی هم مورد استفاده قرار گرفتند.
می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که زره های قبل از مغول خاور نزدیک و میانه از دو سنت نشات گرفته بودند: سنت بیزانسی یونانی و سنت ایرانی ساسانی که عناصر آسیای مرکزی و شرق دور را در خود جذب کرده بودند. این پیشرفت توسط هنرمندان اروپایی قرن 12 و 13 نمایش داده شده است»Elgood, 1979, 35-36) ).

فصل چهارم
معرفی و توصیف سلاحهای سرد دوران صفوی و عثمانی

در این فصل به معرفی و توصیف سلاحهای انتخاب شده در دورههای صفوی و عثمانی پرداخته شدهاست.از انواع مختلف سلاح با تزیینات قابل توصیف و پژوهشپذیر استفاده شده و در آخر ویژگیهای هر دوره به صورت جداگانه بیان شده است.

4-1 توصیف سلاحهای صفوی

دوره تاریخی اثر: ترکیه، دوره عثمانی، سنه 20-1517
نقش اثر: نباتی و کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: استانبول- موزه سرباز

شکل 4-1 زره سر اسب. منسوب به سلیم اول(Mohamad, 2008, 339)

تمام سطح کار (سربند اسب) با نقوش اسلیمی و به صورت خیلی محدود با نقوش ختایی در بین نقوش اسلیمی تزیین شده است. در مرکز سربند، نقوش به صورت قرینه کار شده است و در اطراف اسلیمیها به صورت آزاد طراحی شده اند. فرم اسلیمیها شباهت بسیار زیادی به اسلیمیهای دوره تیموری دارد که در بالای سربند از قابی ترنج مانند متناسب با فضا استفاده شده که اسلیمیهایی در آن به چرخش در آمده است.

دوره تاریخی اثر: ایران، سده 10 هجری
نقش اثر: نباتی
محل نگهداری اثر: آرمریارئاله- تورین

شکل 4-2 زره سر اسب (پوپ و آکرمن، 1387، 1407)

سربندی است که جایجای آن با نقوش تجریدی تزیین شده است و در قسمت میانی سربند نقوش اسلیمی و ختایی در کنار یکدیگر طراحی شدهاند. اسلیمی ها فضاهایی را برای چرخش ختاییها بوجود آوردهاند. در اطراف دو قسمت قرینه وجود دارد که در لبهها نقوشی پیدرپی و زنجیروار طراحی شده است. اتصال لبهها به سر بند نیز طرحی گره مانند و هندسی دارد.

دوره تاریخی اثر: ایران، سده 10 هجری
نقش اثر: نباتی و هندسی
محل نگهداری اثر: آرمریارئاله- تورین

شکل 4-3 زره سر اسب (پوپ و آکرمن، 1387، 1407)

تمام سطح این سربند اسب با نقوش اسلیمی و ختایی تزیین شده است. کنارهها نیز متناسب با فرم نقشها برش خورده است. در قسمت بالایی نقش هندسی کار شده است که در درون 32 ضلعی میانی شمسهای با نقوش ختایی و اسلیمی طراحی شده است و 16 فضایی به وجود آمده از قاب هندسی با اسلیمیهایی که یادآور اسلیمیهای دوره مغول است، تزیین شده است. در زیر نقش هندسی، ترنجی قرار دارد که سرترنجی نیز زیر آن طراحی شده است. نقش ترنج نیز اسلیمی و ختایی است. نقوش ختایی شامل برگها و ساقهها و گلهای شاهعباسی پنجپر، پروانهای، سهپر است. خارج از فضای شمسه و ترنج (زمینه یا متن) بیشتر از نقوش ختایی استفاده شده است. نقش اسلیمی ابری (ماری) نیز در زمینه دیده میشود. این نقش در دوره صفوی بسیار رواج داشته است.

دوره تاریخی اثر: ایران، 1123 هجری
نقش اثر: کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: ادینبورگ- موزه سلطنتی اسکاتلند

شکل 4-4 ساعدبند با دسکش زرهی (پوپ و آکرمن، 1387، 1410)

متن: (یا قاضی الحاجات به خط ثلث)
(نصرمن الله و فتح القریب) به خط نستعلیق در ترنجی که در سر ترنجهای آن عبارات یا قاضی الحاجات و… به خط ثلث نوشته شده است.

دوره تاریخی اثر: دوره صفوی
نقش اثر: کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: موزه نظامی تهران

شکل 4-5 ساعدبند با دسکش زرهی منسوب به سلطان حسین((Moshtagh khorasani, 2006, 685

عبارت (نصر من الله و فتح القریب) به خط ثلث درون ترنجی با سر ترنجهایی با نقش اسلیمی نوشته شده است. تصویر پایین تر عبارتهای (یا قاضی الحاجات و یا کافی المهمات) درون ترنج به خط ثلث نوشته شدهاند.

دوره تاریخی اثر: دوره صفوی. (1524-1502)
نقش اثر: نباتی
محل نگهداری اثر: موزه نظامی تهران

شکل 4-6 ساعدبند با دسکش زرهی، منسوب به شاه اسماعیل (Moshtagh khorasani, 2006, 684)
نقش به کار رفته در این بازوبند چهار اسلیمی دهن اژدری توسازی شده میباشد که یا به صورت کامل در مرکز و یا به صورت 1/2 در کنارههای بالا و پایین بکار رفته است. دو حاشیه پهن و باریک نیز در بالا و پایین بازوبند با نقش 1/2چهار اسلیمی دیده میشود که از نقوش اسلیمی و ختایی برای حاشیه بزرگتر و نقشهایی شرفه مانند برای حاشیه باریکتر استفاده شده است.

دوره تاریخی اثر: ایران، قرن 17م
نقش اثر: کتیبه خطی
محل نگهداری اثر:موزه رویال اسکاتلند

شکل 4-7 ساعدبند با دسکش زرهی (Elgood, 1979, 13)

در این بازوبند عبارت (الله حَبیبی ماشاء الله وَ لاحَولِ وَ لاقُوة الابالله) به خط ثلث در ترنج میانی و عبارت (یا قاضی) در سرترنج بالایی و (الحاجات) در سرترنج پایینی نوشته شده است. در بالای بازوبند سمت چپ دو حاشیه وجود دارد که در حاشیه پهنتر عبارت به خط نستعلیق و در کتیبه باریکتر نقشی با چرخشهای پی در پی وجود دارد.

دوره تاریخی اثر: ایران، قرن 16- 17م
نقش اثر: کتیبه خطی و نباتی
محل نگهداری اثر:موزه رویال اسکاتلند

شکل 4-8 ساعدبند با دسکش زرهی (Elgood, 1979, 14)

عبارت (نصر من الله و فتح قریب) به خط نستعلیق در ترنج میانی و عبارتهای (یا قاضی الحاجات و یا کافی المهمات) در سرترنجها به خط ثلث نوشته شدهاند و در انتها نیز نقشی کتیبه مانند با نقوش ختایی کشیده شدهاست.

دوره تاریخی اثر: ایران، قرن 17م
نقش اثر: نباتی
محل نگهداری اثر:مجموعه دولتی واول

شکل 4-9 گرز(Elgood, 1979, 216)

نقشی که جهت قاببندی تزیین برای این گرز استفاده شده است اسلیمی لالهای (بدون تزئینات درونی) میباشد. شمسهای هشتپر نیز در قسمت بالایی گرز وجود دارد که با نگینهای مختلف تزیین شده است.

دوره تاریخی اثر: دوره صفوی
نقش اثر: کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: موزه رضا عباسی

شکل 4-10 کارد، منسوب به دوره سلطان حسین(Moshtagh khorasani, 2006, 602)
در انتهای تیغه خنجر لچکی تزیینی با دو فضای جداگانه تزیین شده است که عبارتهایی دعایی در فضای کوچک زرین نوشته شده است و در متن لچک نیز سوره نصر به خط ثلث، سیاه مشق شده است. دردسته خنجر نیز کتیبههای پی در پی زرین و سیاه رنگ دیده میشود که عباراتی دعایی به خط ثلث در آنها نوشته شده است.

دوره تاریخی اثر: دوره صفوی
نقش اثر: نباتی – جانوری
محل نگهداری اثر: موزه رضا عباسی

شکل 4-11 کارد، منسوب به دوره سلطان حسین (Moshtagh khorasani, 2006, 604)

نقش غالب این خنجر نقوش حیوانی میباشد که بطور زرین بر زمینه تیره و به همراه گل و بوتههایی نقش بسته است.

دوره تاریخی اثر: دوره صفوی
نقش اثر: نباتی و کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: موزه رضا عباسی

شکل 4-12 کارد (Moshtagh khorasani, 2006, 604)

در لچک منقش این خنجر در فضای میانی عبارت (نصر من الله و فتح القریب) در زمینه زرین نگاشته شده و چرخش اسلیمیها نیز در فضای میانی نقش بستهاند. در دسته نیز عبارتهایی در غالب کتیبه به خط ثلث نوشته شده است و سرترنجهایی نیز با نقوش زرین بین کتیبهها قرار دارد.

دوره تاریخی اثر: نیمه دوم قرن 16
نقش اثر: کتیبه خطی- اسلیمی
محل نگهداری اثر: اسلحه خانه سلطنتی استکهلم

شکل 4-13 خنجر( james, 2003, 228)
در تزیین این خنجر هم از نقوش تزیینی و هم از نقوش خوشنویسی استفاده شده است. دسته خنجر با نقوش اسلیمی در حاشیههای مارپیچ با رنگهایی متضاد کار شده است. (در زمینه طلایی، نقشهای تیره و در زمینه تیره نقشهای طلایی میباشد.) در محل اتصال دسته به تیغه نقش اسلیمی به رنگ فلز بر زمینه طلا با قرینه 1/2 کار شده است و فضاهایی نیز برای نگینهای فیروزهای اختصاص یافته است. در پایینترین قسمت تیغه نقوش زیبا و متناسب و اسلیمی بر زمینهای طلایی کار شده است و پس از ان کتیبهای دوتایی (یا دو ردیف کتیبه سهتایی) به خط نستعلیق اشعاری نوشته شده است.
هرگاه که خنجرت ز کین دم زد است خونریزی او زمانه بر هم زدست
از تازگی و صفای جوهر که دروست مانند برگ بید شبنم زده است
در بین کتیبههای خوشنویسی نیز از نقوشی هندسی استفاده شده است.

دوره تاریخی اثر: ایران، نیمه دوم قرن16م
نقش اثر: نباتی و کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: وین-موزه هنرهای کاربردی

شکل 4-14 خنجر (Elgood, 1979, 67)
در قسمت ابتدایی (متصل به دسته) نقوش ظریف اسلیمی و ختایی کار شده است (به صورت قرینه) و پس از آن اسلیمی زیبایی که درون آن با نقوش ختایی تزیین شده است. چهار کتیبه نستعلیق نیز در کنارههای تیغه به صورت پی در پی خودنمایی میکند. در انتها نیز کتیبه تزیینی با نقوش ختایی گل و بته و 1/2 ترنجی با نقوش نامعلوم طراحی شده است.

دوره تاریخی اثر: ایران، نیمه دوم قرن16م
نقش اثر: نباتی و کتیبه خطی
محل نگهداری اثر: پیشتر در مجموغه شخصی بیگیان-استانبول

شکل 4-15 خنجر (Elgood, 1979, 67)
خنجر منحصر به فردی است که قابهای تزیینی، تقسیم بندی فضاهای تزیینی را به خوبی انجام داده است. در قاب ترنج مانند ابتدایی (متصل به دسته) نقوش

پایان نامه
Previous Entries تیراندازی، آسیای صغیر، دوره اسلامی Next Entries دوره صفوی، نقوش حیوانی، نقوش هندسی