دانلود پایان نامه درمورد مواد غذایی، رژیم غذایی، فیزیولوژی، دوره نوجوانی

دانلود پایان نامه ارشد

ادامه کار از درون یعنی از خودِ مردم خواهد بود.
پرداختن به این امور و ارضای مناسب نیازهای اساسی بسیار مهم می باشد زیرا نقش این ارضا می تواند در سلامت روانی، رشد شخصیت، موفقیت در زندگی از جمله در پیشرفت تحصیلی کودکان و نوجوانان تأثیری بسزا داشته باشد همانطور که در سوی دیگر بی توجهی و عدم ارضای مناسب نیازهای اساسی می تواند اختلالات جسمی و روانی متعددی را موجب شود و فرد را از موفقیت لازم باز دارد (میرزابیگی، 1387: 122).
اما در بررسی مسائل تغذیه بایستی به عواملی که در ترجیحات غذایی فرد تأثیر دارند نیز پرداخته شود زیرا پی بردن به این عوامل در بسیاری از جنبه ها می تواند در شناسایی و اندازه گیری سلامت و بهداشت جامعه مؤثر و مفید واقع شود. ترجیحات غذایی افراد به وسیله عوامل زیستی، روانشناختی و اجتماعی تعیین می شود. در سراسر جهان، بیشتر مردم- حتی نوزادان- مزه شیرین را دوست دارند و از مزه تلخ بیزارند. به نظر می رسد این ترجیحات غذایی ارثی است. شواهد دیگری در دست است که نشان می دهد مواد شیمیایی موجود در مغز، فرد را به خوردن غذاهای چرب وا می دارند و بدین وسیله مراکز لذت در مغز را فعال می کنند. اما افراد تحت تأثیر تجارب فردی و اجتماعی نیز ترجیحات غذایی پیدا می کنند. کودکان بعضی غذاها- و نه همه غذاها- را، بسته به شرایط فرهنگی و اقتصادی، می پذیرند و صرف قرار گرفتن یک ماده غذایی در دسترس می تواند میل آنها را به آن افزایش دهد. همچنین فرد به طور مستقیم یا از طریق آگهی های تبلیغاتی تلویزیونی، میل بیشتری به آن پیدا می کند (سارافینو، ترجمه احمدی ابهری، 1384: 401 و 369).
یکی از فاکتورهای مهم دیگر در بعد مسائل روانشناختی عادات و طرز تلقی های مردم از تغذیه است بسیاری از مشکلات اصلی تغذیه ناشی از عادات غلط مردم است که گاه خود، ریشه در مشکلات فرهنگی جامعه، آداب و رسوم و اعتقادات و نگرش مردم آن جامعه دارد. البتّه نباید فراموش کرد که گاه مشکلات تغذیه ریشه در مسائل اقتصادی و بضاعت کم مالی مردم دارد، بررسی این مسائل به منظور حل مشکلات تغذیه در جامعه ضروری به نظر می رسد ( ورنر، ترجمه پارسی نیا، 1372: 280-278).
2-14-2- نیازهای تغذیه ای نوجوانان
زمانی که کودکان به نوجوانی می رسند، سلامت جسمانی را به صورت گسترده تری در نظر می گیرند، به طوری که آن را صرفاً فقدان بیماری نمی دانند. از نظر نوجوانان، سالم بودن یعنی عمل کردن جسمانی، عقلانی و اجتماعی به بهترین وجه. در تأیید این دیدگاه جدید، فرا رسیدن بلوغ جنسی با مسایل تندرستی تازه ای همراه است. یکی از این مسائل افزایش نیازمندی های نوجوانان به مواد مغذی و انرژی بالاست (Stanfield; 1997). رشد سریع بدن در دوره نوجوانی نیاز بدن را افزایش می دهد، در همان دوره رشد، پسرها روزانه 2700 کالری و پروتئین و دخترها به خاطر جثه و توده عضله کوچکتر، تقریباً2200 کالری و قدری کمتر از پسرها به پروتئین نیاز دارند (برک، ترجمه سید محمدی، 1383: 19-18).
در سنین بلوغ معمولاً اشتها برای خوردن مواد غذایی مورد نیاز، کافی و مناسب است ولی گاهی انتخاب نوع غذا یا مطبوعی و مزه غذا ممکن است برای نوجوان خوشایند نبوده و او را نسبت به صرف غذا بی رغبت کند. همچنین پیروی از مد لاغری در دختران و احساس یا میل به آزاد بودن و مستقل از خانواده غذا خوردن نیز ممکن است موجب مصرف ناکافی غذا در حد نیاز شود (نوری، 1385: 386). در اثر رژیم های غذایی نا مرغوب نیازمندی های غذایی افزایش می یابد. نوجوانان بیشتر از هر گروه سنی دیگر غذاهای بدون کالری مصرف می کنند، این عادات خوردن در صورتی خیلی زیان بخش هستند که برای مدت طولانی ادامه یابند (برک، ترجمه سید محمدی، 1383: 19).
اما گروه های غذایی را بر حسب اهمیت می توان در هرم زیر نشان داد (شکل 2-9)

شکل 2-9: هرم راهنمای غذا: در نمودار بالا گروه های مختلف مواد غذایی که باید روزانه در رژیم غذایی سالم وجود داشته باشند، نشان داده شده است. توصیه می شود مقادیر کمتری از مواد غذایی ای که در سطوح بالای هرم هستند، و مقادیر بیشتری از مواد غذایی که در سطوح پایین قرار دارند، مصرف شوند (سارافینو، ترجمه احمدی ابهری، 1384: 394).
همان طور که از هرم پیداست مواد مغذی موجود در غذا بر5 نوعند:
1- پروتئین ها 2- هیدرات های کربن 3- چربی ها 4- ویتامین ها 5- مواد معدنی
این مواد باید به اندازه کافی توسط غذاهای روزانه به بدن برسند تا رشد کودکان و نوجوانان و سلامت آنها تأمین گردد (پویه، 1375: 71-70). شکل2-10 گروه های غذایی که وجود آنها در برنامه غذایی نوجوان ضروری اند را نشان می دهد.

ردیف
گروه های غذایی
اجزای گروه
مقدار سهم توصیه شده
مقدار هر سهم
1
نان و غلات
انواع نان، برنج، ماکارونی، گندم، جو، ذرت.
6 تا 11 سهم*
– هر سهم معادل 30 گرم نان ( یک برش 10×10 سانتیمتر نان سنگک یا تافتون یا بربری و یا 4 برش 10×10 سانتیمتر نان لواش
– یک کفگیر برنج یا ماکارونی پخته.
2
میوه ها و سبزی ها
انواع میوه ها مانند گلابی، هلو، گیلاس و یا آب آنها، انواع سبزی خوردن، گوجه فرنگی، کاهو، خیار، فلفل سبز و … و یا آب آنها.
3 تا 5 سهم و یا
2 تا 4 لیوان
هر سهم از میوه ها معادل یک میوه متوسط (مانند سیب درختی، پرتقال و …) و یک نصف لیوان آبمیوه. هر سهم از سبزی ها معادل یک لیوان یا یک پیش دستی سبزی خام، نصف لیوان سبزی پخته و یا آب سبزی.
3
شیر و لبنیات
شیر، ماست، پنیر، کشک، بستنی.
2 تا 3 لیوان
1 لیوان شیر یا ماست یا کشک یا
5/1 لیوان بستنی یا
50 تا60 گرم پنیر (به اندازه دو قوطی کبریت)
4
گوشت و جانشین های آن
گوشت مرغ، گوسفند، ماهی، گوساله،گاو و … تخم مرغ، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا، ماش و …) مغزها (پسته، بادام، گردو و …)
2 تا 3 تکه
60 گرم گوشت قرمز یا سفید ( به اندازه 2 تکه خورشتی) یا
2 عدد تخم مرغ یا
یک لیوان حبوبات پخته یا
تقریباً نصف تا یک لیوان از انواع مغزها
5
گروه متفرقه
انواع مواد قندی، شیرینی ها، چربی ها، ترشی ها، شورها، چاشنی ها
در مصرف زیاده روی نشود.

شکل2-10 گروههای غذایی ضروری برای نوجوانان همراه با مقدار سهم توصیه شده
مقدار مشخصی از مواد غذایی را که در یک گروه قرار می گیرند و می توانند جانشین یکدیگر شوند یک واحد غذایی یا سهم غذایی می گویند (حق ویسی، پور احمدی، معانی، 1384: 11).

2-14-3- ویژگی های رفتارهای غذایی نوجوانان
دوران بلوغ نه تنها با جهش رشد جسمی بلکه با تغییرات خلق و خو و تحولات عاطفی و روانی همراه است، نوجوانان به دلایل فیزیولوژیکی و روانی از نظر مسائل تغذیه ای جزء گروههای در معرض خطرند. آنها برای رشد و تکامل جسمانی و ارتقاء سلامتی به مواد مغذی و انرژی به میزان مناسبی احتیاج دارند. اما متأسفانه در اثر عوامل مختلفی مانند در دسترس بودن غذاهای راحت و سریع، تبلیغات گمراه کننده، سبک زندگی، آگاهی کم، انتخاب غذاها از نظر تعادل، تنوع و اعتدال در بین نوجوانان در معرض خطر است (Marys; 1986). در ذیل به برخی از این عادات پرداخته شده است:
1- نامنظم بودن وعده های غذایی: حذف وعده غذایی و برنامه غذایی نامنظم در دوره نوجوانی یک رفتار غذایی شایع است. معمولاً وعده صبحانه و ناهار بیشتر از وعده شام حذف می شوند و علت عمده آن برنامه درسی و فعالیت های اجتماعی نوجوانان در طول روز است. نخوردن صبحانه با دریافت کم مواد مغذی همراه است. مشکل نخوردن صبحانه در دختران بیشتر از پسران مشاهده می شود.
2- مصرف بی رویه تنقلات: بخش مهمی از رفتارهای غذایی نوجوانان مصرف بی رویه تنقلات است. این تنقلات معمولاً کم فیبر هستند و از نظر ویتامین A، کلسیم و آهن که برای رشد ضروری است فقیرند. انتخاب صحیح تنقلات به عنوان میان وعده می تواند در دریافت مواد مغذی مورد نیاز نوجوانان اثر مثبت داشته باشد.
3- غذاهای آماده95 و نقش رسانه ها: استفاده از غذاهای آماده بخصوص در نوجوانانی که وقت کافی ندارند معمول است. غذاهای آماده که در فروشگاه ها و اغذیه فروشی ها در دسترس هستند از نظر آهن، کلسیم، ویتامینهای B، C، A و اسید فولیک فقیرند، تقریباً در تمام غذاهای آماده، میزان چربی، کلسترول و سدیم بالا است و در بیشتر آنها، 50% کالری از چربی تأمین می شود ( دفتر بهبود تغذیه جامعه، معاونت سلامت و دفتر امور زنان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، 1382: 66).
از دیگر رفتارهای غذایی نوجوانان می توان به استفاده از غذای چاشت اشاره کرد، هر چند به نظر می رسد که صرف یک وعده غذایی اضافی در وقت چاشت حدود20 درصد به میزان کالری دریافتی بدن می افزاید ولی اگر این وعده غذا نزدیک ظهر سرو شود اشتهای نوجوان را برای استفاده از غذای ظهر کم می کند، چون معمولاً غذای چاشت از نظر کیفی در سطح بالایی نیست لذا به تدریج ممکن است کمبود هایی از آهن، کلسیم یا پروتئین های اساسی برای کودک بوجود آورد. بسیاری از دختران نوجوان به علت ترس از بروز جوش یا آکنه و ترس از چاق شدن از مصرف بسیاری از مواد غذایی خودداری می کنند که گاهی با پیامد سوء تغذیه و کمبود برخی ویتامین ها نیز همراه می شود (نوری، 1385: 387).
یکی از عوارض بسیار شایع رفتارهای غذایی غلط نوجوانان ابتلای آنها به کم خونی ناشی از فقر آهن است که در نقاط مختلف کشور نیز رایج است، درصد زیادی از زنان سنین باروری (15 تا 49 سال) دچار کمبود آهن و کم خونی هستند.
در کم خونی نشانه های زیر دیده می شود:
ضعف عمومی، خستگی مزمن، کم حوصلگی، تحریک پذیری و افسردگی، رنگ پریدگی، بی اشتهایی، کاهش تمرکز، کاهش قدرت یادگیری، کاهش ضریب هوشی و … (کیقبادی، 1380: 49).
رفتارهای تغذیه ای نوجوانان اثرات گاه به شدت جدی را در پی دارد که در ذیل به آن اشاره شده است.
پیروی از الگوهای غذایی غیرطبیعی در دوران بلوغ به علت توجه خاص نوجوانان به ظاهر فیزیکی و داشتن اندام متناسب و ترس از چاقی در میان دختران شایع است. اثرات زیانبار کاهش وزن بر سلامتی ممکن است در افرادی که اضافه وزن ندارند اما دریافت کالری خود را به شدت محدود می کنند بیشتر باشد. در این افراد کاهش توده عضلانی بیشتر از توده چربی است. رژیم غذایی که با محدود کردن وعده های غذایی همراه باشد منجر به کاهش سریع وزن می شود که اساساً به علت کاهش آب بدن و توده عضلانی است. اثرات زیانبار این رژیم ها در دوره نوجوانی شامل کمبودهای تغذیه ای، اختلالات قاعدگی، ضعف، خستگی، گیجی، افسردگی، یبوست، نداشتن تمرکز حواس، ریزش مو، خشکی پوست است. متأسفانه تأخیر در رشد در اثر دریافت ناکافی غذا با کوتاهی قدی غیر قابل جبران در اثر کمبود مواد مغذی بوجود می آید (دفتر بهبود تغذیه جامعه، معاونت سلامت و دفتر امور زنان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ، 1382: 67-66).
2-14-4- عوامل موثر در ایجاد عادات غذایی
عادات غذایی عبارت است از مجموعه ای از آداب و رسوم و عقاید و افکار که در نحوه استفاده از منابع غذایی قابل دسترس تأثیرپذیر می باشد. عادات تغذیه ای ارتباط بسیار نزدیکی با شرایط خاص جغرافیایی، وضع اقتصادی، سطح فرهنگ و معتقدات مذهبی و میزان تأثیر پذیری از فرهنگ جوامع بیگانه دارد (حلم سرشت، دل پیشه، 1379: 156). علاوه بر اینها مردم به خاطر بمباران شدید آگهی های تبلیغاتی و انواع چشمگیر انتخابهای غذایی به سختی می توانند در مورد رژیم غذایی خود تصمیمات عاقلانه بگیرند (برک، ترجمه سید محمدی، 1383: 118).
در اینجا به اختصار به عوامل متعددی که در ایجاد عادات غذایی مردم مؤثر هستند اشاره می شود:

1- عوامل مادرزادی و ارثی:
در دوران آبستنی وضع تغذیه مادر در رشد، نمو و سلامت طفلی که به دنیا خواهد آمد می تواند مؤثر باشد. تغذیه صحیح مادر در دوران شیر دهی، اطفال سالمتر و قویتری بوجود خواهد آورد و نیز تمام صفات اجدادی از طریق ژنها که در سلولهای بدن قرار دارند به فرزندان منتقل می شود.
2- عوامل فیزیولوژیک:
در سنین و شرایط مختلف، احتیاجات فیزیولوژیک عامل

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد رژیم غذایی، رسانه های گروهی، بهداشت و سلامت، وسایل ارتباط جمعی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد بهداشت دوران قاعدگی، شهر تهران، رژیم غذایی، دانش آموزان دختر