دانلود پایان نامه درمورد قرآن کریم، منابع طبیعی، اقتصاد مقاومتی، عوامل طبیعی

دانلود پایان نامه ارشد

ُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ(69؛ « ستايش مخصوص خداوندي است كه پروردگار جهانيان است.»
علامه طباطبايي;مي‌گويد: به يادآر روزي را كه با مردم بر پروردگار خود وارد مي‌شوي و حقيقت امر را دريافته، مي‌فهمي كه او فقط مدبّر امور زندگي تو بوده و جز خداي تعالي كسي زندگي‌ات را اداره نمي‌كرده و هرچه را كه خيال مي‌كردي در تدبير امرت، مؤثّر بوده، چه اموالي كه وسيله زندگي خويش مي‌پنداشتي و چه اولادي كه يار و مددكارت تصور مي‌كردي و چه همسر و خويشاوندانت كه پشت و پناه خود مي‌دانستي؛ هيچ‌كدام در تدبير زندگي تو اثر نداشته و پندار و خرافه‌اي بيش نبوده است. روزقيامت، روز كشف بطلان پندارهايي است كه در دنيا، آدمي را به خود سرگرم مي‌كنند.70
اعتقاد به ربوبيّت خداوند، نقش عمده ای در رفتار اقتصادي و فعاليّت‌هاي مربوط به آن، دارد و انسان را از انحراف‌هاي مالي و افراط و تفريط در اين زمينه باز مي‌دارد؛ زيرا اعتقاد به ربوبيّت خدا، از يك ‌سو، آدمي را از زياده‌روي يا تفريط دراموراقتصادي باز مي‌دارد و از سوي ديگر، او را به آينده اميدوار مي‌سازد؛ چراكه انسان با ايمان به ربوبيّت الهي، از يك حامي مطلق و پشتوانه قوي برخوردار است كه اداره امور فردي و اجتماعي او را به عهده دارد. اگر كسي با جدّيت كار كند و با برنامه‌ريزي دقيق و حساب‌شده، به فعاليّت در عرصه اقتصاد بپردازد، خداوند، زحمات او را به نتيجه مي‌رساند؛ چون خدا وعده قطعي داده است كه اعمال آدمي را بي‌نتيجه نمي‌گذارد.
خداوند در قرآن مي‌فرمايد(: إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ إِنَّا لا نُضيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلاً (71؛ « مسلماً كساني كه ايمان آوردند و كارهاي شايسته انجام دادند، ما پاداش نيكوكاران را ضايع نخواهيم كرد.» ايمان و عمل شايسته در اين آيه با هم آمده است كه خداوند به هر دو عنايت دارد. ازاين‌رو، خداوند هيچ كار نيكويي را بدون پاداش نمي‌گذارد.
به هر صورت عمل، چه خوب باشد و چه بد، نتيجه آن به خود انسان باز مي‌گردد. خداوند مي‌فرمايد: ( إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها … 72(؛ «اگر نيكي كنيد، به خودتان نيكي مي كنيد و اگر بدي كنيد، باز هم به خود مي كنيد.»؛ يعني هر كاري كه انسان انجام دهد، نتيجه‌‌اش را مي‌بيند. اگر كار خوبي كرد، نتيجه خوب و اگر كار بدي كرد، نتيجه بد به او مي‌رسد.73 بنابراين، هر كس بايد در هر زمينه تلاش كند، كار مثبت و ارزشمند انجام دهد تا علاوه بر سود دنيايي، از ثواب اخروي آن نيز بهره‌مند شود.
3-5. اعتقاد به فراوانی منابع طبيعي
خداوند منابع بي‌نهايت در طبيعت قرار داده كه همه براي سامان‌دهي به زندگي بشر پديد آمده است.
با اين ‌حال، خداوند در اين زمينه سخنان متعددي بيان فرموده است. از آن جمله مي‌فرمايد: (أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً … (74 ؛ آيا نديديد خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمين است، مسخّر شما كرده و نعمت‌هاي آشكار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزاني داشته است.»
نكات متعددي در آيه مباركه نسبت به فراواني منابع طبيعي وجود دارد. خطاب آيه، لحن توبيخ و سرزنش دارد كه گويي به مخاطبان هشدار مي‌دهد چرا به اين همه پديده‌هاي موجود در طبيعت نگاه نمي‌كنيد و از آن درس نمي‌گيريد. هر آنچه در عالم طبيعت، اعم از زمين و آسمان مشاهده مي‌شود، براي استفاده بشر قرار داده شده است تا براي رفع نيازمندي‌هاي خود بهره گيرد.75 نعمت‌هاي خداوند از آشكار و نهان در خدمت آدميان است و هيچ مانعي در مسير بهره‌گيري از آنها وجود ندارد و هر كس، در هر زمان و مكاني مي‌تواند استفاده كند. در مجموع، فراواني منابع طبيعي، چه منابع ظاهري و چه منابع زيرزميني، چيزي است كه به روشني از اين آيه به دست مي‌آيد.76
افراد بسياري هستند كه تنوّع و كثرت منابع طبيعي را مي‌بينند، ولي به فراواني آن ايمان ندارند و همواره اين دلهره را دارند كه ممكن است اين منابع روزي به پايان برسد. اين ديدگاه نسبت به منابع، پي‌آمدهاي نامطلوب به همراه دارد، از آن جمله اينكه انسان را از انفاق و ايثار و رسيدگي به نيازمندان باز ‌مي‌دارد. شيطان هميشه اين وسوسه را در دل آدمي ايجاد مي‌كند و به آدميان وعده فقر مي‌دهد.
قرآن از اين موضوع خبر مي‌دهد و مي‌فرمايد: (الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ… (77؛ شيطان به شما (هنگام انفاق)، وعده فقر و تهي‌دستي مي دهد.» شيطان به عنوان دشمن درجه يك و آشتي‌ناپذير انسان در مسائل اقتصادي، همواره او را از فقر آينده بيم مي‌دهد تا بخل و حرص و طمع ورزد، حقوق مالي را نپردازد، به نيازمندان كمك نكند، باقيات و صالحات به جا نگذارد و سرانجام مديون از دنيا برود.78
خداوند متعال در برابر شيطان، آدمي را به آينده خوش و فراواني نعمت بشارت مي‌دهد و انگيزه انفاق و مساعدت مالي را در دل آنها ايجاد مي‌كند. در ذيل آيه يادشده آمده است: (… وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً… (79؛ « خداوند وعده آمرزش و فزوني به شما مي دهد.» اين وعده براي آن است كه روحيه تعاون و انفاق در جامعه پديد آيد و جهادگران اقتصاد را به منزله ابزار و پلي براي رسيدن به اهداف عالي و در نهايت، تقرب به خداي متعال در نظر بگيرند.80
3-6. در اختیار بودن منابع طبيعي
استخراج منابع توليد از ذخایر زیرزمینی، که خداوند آن را در اختیار بشر قرارداده است که فرآيند توليد مبتني بر مواد خام و دسترسي به آن است. اگر مواد اوليه در اختيار نباشد، توليد كالاهاي مورد نياز جامعه امكان‌پذير نخواهد بود. خداوند منابع گوناگون طبيعي را در اختيار بشر قرار داده است تا از آنها در رفع نيازهاي زندگي خود استفاده كند. آيات مختلف قرآن به اين موضوع اشاره دارد و انسان را به بهره‌برداري از طبيعت فرا مي‌خوانند.
خداوند در اين زمينه مي‌‌فرمايد: (اللَّهُ الَّذي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فيهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ(81؛« خداوند همان كسى است كه دريا را مسخّر شما كرد تا كشتي ها به فرمانش در آن حركت كنند و بتوانند از فضل او بهره گيريد، و شايد شكر نعمت هايش را به جا آوريد! »
خداوند درآيه ديگري مي‌فرمايد: (وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً مِنْهُ إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ(82؛«او آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است همه را از سوى خودش مسخّر شما ساخته در اين نشانه‏هاى (مهمّى) است براى كسانى كه انديشه مى‏كنند! »
درباره منابع طبیعی آيات قرآنی زیادی وجود دارد و همه به اين نكته دلالت دارند كه موجودات عالم، همه براي استفاده انسان رام شده است. البته همه اين منابع و سرمايه‌هاي طبيعي از آنِ خداي متعال است و او از فضل و احسان خود به بشر ارزاني داشته است. از اين‌ رو، فرمود:( جَمِيعاً مِنْهُ(؛ يعني همه از آنِ حق ‌تعالي است. بشر بايد با هنرمندي و هوشمندي خود، روش‌هاي استخراج منابع را فرا گيرد و بر اساس فن‌آوري‌هاي علمي، سراغ طبيعت برود. چنان‌كه خداوند به اين امر نيز تصريح فرموده است: (وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ( تا مردم بتوانند از پديده‌هاي طبيعي و نعمت‌هاي خداوندي با استفاده از شيوه‌هاي مناسب علمي به ‌خوبي بهره‌ گيرند. بدين معنا كه به صورت درست از منابع و پديده‌هاي طبيعي استفاده كنند.83
بارها در روايات، به كار و استخراج منابع طبيعي و تصرّف در طبيعت براي رفع نياز دعوت شده است. رسول خدا 9در روايتي مي‌فرمايد:« هركه زميني دارد، آن را به كار گيرد، وگرنه به برادرش بدهد و از او اجاره نگيرد.»84 بر اساس اين حديث نبوي، هر كس موظّف است در زميني كه در اختيار دارد، كار، و محصولي از آن برداشت كند. اگر اين عرضه را نداشت و به دلايلي نتوانست از ملك خود بهره‌ گيرد، بايد آن را به صورت رايگان در اختيار كسي قرار دهد كه اهل كار و فعاليّت اقتصادي است و چيزي هم به عنوان اجاره‌بها از او نگيرد؛ شايد به اين دليل كه زمين معطل و بلااستفاده نماند.
3-7. رزاقیّت پروردگار
الف) اعتقاد به رزّاق بودن خداي متعال
یکی از مبانی اقتصاد مقاومتی، اعتقاد به رزّاق بودن خدای متعال است. در فرهنگ قرآن و روایات، به هر چیزی که برای تأمین حیات مادی و معنوی موجودات زنده لازم است، «رزق» گفته می شود.85
رزّاق بودن خداوند به این معناست که خداوند سبحان روزیِ همه موجودهای زنده را در نظام آفرینش و هستی تأمین فرموده و راه دستیابی به آن را نیز برای آن ها هموار ساخته، همان گونه که ابزارهای دسترسی به آن را نیز در اختیارشان نهاده است.86
خداوند، روزی همه موجودات را تأمین می کند؛ (وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها…(؛ 87 « هيچ جنبنده‏اى در زمين نيست مگر اينكه روزى او بر خداست! » و روزی دهنده فقط خداست و دیگران تنها واسطه در انتقال روزی هستند.
قرآن کریم، بارها این حقیقت راکه «خداوند روزی دهنده است» آن را بیان کرده است:( قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّه(؛88 «بگو كيست كه روزى دهد شما را از آسمان ها و زمين بگو خدا» درآیات مربوط به رزق و رزّاقیّت الهی نیز به کار وتلاش برای دستیابی به روزی مقدّر اشاره شده است، چه از یک سو واژه رزق، گاه بر عوامل طبیعیِ تولید گفته شده که خود نیازمند کار و فعالیت است، مانند آیه(وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ(89 ؛« و رزق (و بارانى) كه خداوند از آسمان نازل كرده و بوسيله آن زمين را بعد از مردنش حيات بخشيده» که مراد از رزق، باران است.
و از دیگر سو، قرآن کریم فرمان می دهد که در طلب روزی خود برآیید و آن را در نزد خدا بجویید:( فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْق(90 ؛«روزى را تنها نزدخدا بطلبيد». بنابراین، رزق، نزد خداست، اما رسیدن به آن مشروط به خواستن و طلب(ابتغاء).
اگر انسان رازق بودن خداي متعال را باور داشت و بر اين عقيده بود که خداوند در هر شرايطی، رزق و روزي انسان و خانواده او را مي‌رساند، ديگر از آينده نمي‌ترسد. در اين صورت، احتكار نمي‌كند و مرتكب فساد اقتصادي نمي‌شود و هرچه دارد، به بازار عرضه مي‌دارد و در اختيار عموم قرار مي‌دهد.
خداوند مي‌فرمايد:(وَمامِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها …(91؛« هيچ جنبنده‏اى در زمين نيست مگر اينكه روزى او بر خداست! »
علّامه طباطبايي; در تفسير اين آيه مي‌گويد: خداوند رزق و روزي همه جنبنده ها را تضمين كرده كه به روز آن را براي هر جنبنده‌اي اعم از انسان و حيوان و حشرات در هرجايي كه هستند، مي‌رساند؛ چون او از حال همه آفريدگان باخبر است: …( وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها… (؛ « او قرارگاه و محل نقل و انتقالش را مى‏داند» بنابراين، ‌جاي نگراني از آينده زن و بچه نيست تا براي نفقه آن ها اقدام به احتكار كند.92
اعتقاد درست به رزّاقیّت الهی، دست کم از دو جهت در فعالیّت های اقتصادی نقش ایفا می کند: نخست آن که بر اساس تلقّی صحیح از تقدیر روزی، انسان، تلاش های خود را در مسیر صحیح خود و متناسب با استعداد ها و توانمندی هایش به کار می گیرد و برآن مداومت می ورزد93
دوم این که، آدمی در پرتو ایمان به رزّاقیّت پروردگار، با آرامش خاطر و با رعایت حدود و ارزش ها، به فعالیّت های اقتصادی می پردازد، ودر نتیجه، از آلودگی به مفاسد اقتصادی و گرفتار آمدن به رذیلت های اخلاقی همچون حرص و طمع، غرورِ نعمت، و نیز ترس از فقر که سر چشمۀ بسیاری از آلودگی های اخلاقی ورفتاری است، رهایی می یابد94
ب) شناخت عوامل معنوي رزق و روزی
در جهان بینی اسلامی، علاوه بر علل مادّی و ظاهری، علل معنوی نیز در رزق وروزی تأثیرگذار است.
قرآن كريم، مطلقاً رزق و روزي را اعطاي خدايي مي‌داند و

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد اقتصاد مقاومتی، علم اقتصاد، تحریم اقتصادی، بحران اقتصادی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد دانش بنیان، رشد اقتصادی، اقتصاد خانواده، تولید اقتصادی