دانلود پایان نامه درمورد علم اصول فقه، فاعل شناسا

دانلود پایان نامه ارشد

، نياز به تفکر عقلي و فلسفي نداريم ( ژيلسون ، اتين ، 1371 ) . ايمان گراها مدعي هستند که حقايق ديني را نمي توان از طريق عقل و خردورزي به دست آورد ، بلکه تنها چاره ي آن ايمان آوردن به خداوند است ( پورجوادي ، نصرالله ، 1385 ) . پولس که مدعي بود ، آموزه هاي اصلي مسيحيت با فلسفه يونان تباه مي گردد ؛ و آگوستين107 که ايمان را منشأ فهم مي دانست، در واقع زيربناي تفکر ايمان گرايي را بنا نهادند .
اما خود ايمان گرايان به دو دسته عمده تقسيم مي شوند؛ گروه اول کساني هستند که ادعا مي کنند که درميان گزاره هاي ديني، برخي گزار ه ها عقل ستيزند . يعني کلاً عقل را معارض با آن گزار ههاي ديني مي دانند و خواستار تعطيلي تفکر بشري در خصوص اين حقايق ديني هستند. اين گروه به ايمان گرايان افراطي108 معروفند. از اين گروه مي توان از کرکگور نام برد. گروه دوم گروهي هستند که ادعا دارند برخي گزاره هاي ديني عقل گريزند.آنها قائل به ضديت بين درك عقل و درك دين نيستند و صرفاً مي گويند. حوزه و مجال هر يک را از ديگري جدا مي کنند . به اين گروه ، ايمان گرايان معتدل109 مي گويند . پاسکال، ويليام جيمز، ويتگنشتاين، تيليش از اين گروه اند ( پورجوادي ، نصرالله ، 1385 ) .
همانطور که ذکر شد در ميان ديدگاه هاي ايمان گرايي رويکردهاي گوناگوني وجود دارد که از هر گروه به يک نمونه برجسته بسنده مي شود . در اين جا کرکگور، از ديدگاه افراطي و ويتگنشتاين، از گروه ميانه روها ، يک ديدگاه نص گرايي اسلامي، و يک ديدگاه تربيت ديني براساس ايمان محوري مورد بررسي قرار گرفته است.
2-4-1 ديدگاه ايمان گرايي کرکگور :
کرکگور استدلال هاي عقلاني را بي ارتباط و حتي مضر به باورهاي ديني مي داند . مساله اصلي مباحث او ، بررسي اين مساله است که آيا ايمان از طريق استدلا لهاي آفاقي )عقلاني ( به دست مي آيد يا خير؟ او در پاسخ به اين پرسش دو نوع بحث را مطرح مي کند :
بحث سلبي؛ که نقدهاي او بر استدلال هاي آفاقي است .
بحث ايجابي؛ که نظر خود اوست در باب چگونگي حصول ايمان.
او اعتقاد دارد از آنجايي که در علوم بشري هيچ نوع يقيني يافت نمي شود و پژوهش هاي آفاقي، چه فلسفي و چه تاريخي، توانايي اثبات باورهاي انساني را ندارند، پس بايد استدلا لهاي آفاقي را به کناري نهاد و از طريق پژوهش انفسي به دينداري و نحوه رسيدن به سعادت توجه شود و ارتباط فرد با دينداري را مشخص نمود. وي در نهايت با ارائه سه برهان (تقريب يا تخمين ، برهان تعويق و برهان شورمندي)110 به اين نتيجه مي رسد که مومن حقيقي نبايد به پژوهش هاي آفاقي دست بزند، زيرا با اين کار به ايمان خود ضرر مي- رساند . کرکگور معتقد است که ايمان در سيري انفسي پديدار مي شود. عقيده او ناشي از توجهي است که او به فرد انسان دارد. او بر اين باوراست که ايمان تنها در خلال سيري دروني حاصل مي شود. در سير باطني آنچه اهميت دارد، صيروريت داشتن انسان است. او بيان مي دارد که در تفکر انفسي نبايد از اين نکته غفلت کرد که سر و کار ما با فاعل شناسايي است، که داراي هستي است ( اکبري ، رضا ، 1384 ) .
2-4-2 ديدگاه ايمان گرايي لودويک ويتگنشتاين :
در تشريح ديدگاه ويتگنشتاين، ديدگاه متأخر او مد نظر خواهد بود. او با تاکيد بر نظريات فلسفي خود و با به کارگيري مفاهيمي کليدي از فلسفه خود، همچون ) بازي هاي زباني111 ) استدلال هاي فلسفي را کاملاً بي ارتباط با باورهاي ديني قلمداد مي کند . او بين نحوه هاي زندگي ديني و بازي زباني آن ( بازي زباني اصطلاحي است که ويتگنشتاين براي بيان دنياهاي متفاوتي که انسان ها در آنها زندگي مي کنند و مي انديشند استفاده مي کند. علت انتساب اين جهان ها به زبان، اين است که اساسا براي کساني چون ويتگنشتاين جهان و انديشه و فرهنگ هر انسان و قومي در زبان او تجلي مي يابد) تمايز قائل مي شود و بيان مي دارد که در نحوه هاي زندگي ديني مختلف، بازي هاي زباني مختلفي وجود دارد که نمي شود آنها را با هم مقايسه کرد. او در معرفت باورهاي ديني بر متن گرايي توجه دارد و اعتقاد دارد که در معرفت شناسي باورهاي ديني همين بس که افراد در متن و موقعيت خاصي به باوري مي رسند که نياز به توجيه اضافي ندارد . ويتگنشتاين بر اين باور است که مومنان ايمان خود را از راه شواهد و عقل به دست نمي آورند تا از آن طريق هم نياز به توجيه داشته باشند .تعهدي که مومن در قبال باورهاي ديني دارد از سنخ تعهدي نيست که از ملاحظه شواهد در دسترس حاصل شود ( لگنهاوسن ، محمد ، 1380 ) .
2-4-3 رويکرد نص گرايي اسلامي :
يکي از روش هاي فکري در پذيرش باورهاي ديني در حوزه تفکر اسلامي رويکرد ايمان گرايي است. ايمان گرايي در تفکر اسلامي نتيجه رويکرد نص گرايي112 است . در اين رويکرد از آن جايي که عقل از دسترسي به معارف ديني ناتوان است تنها منبع معتبر در دستيابي به متون ديني نصوص و ظواهر کتاب و سنت است ( سبحاني ، جعفر ، 1381 ) . بر اين اساس نص گرايان بر ظاهر کتاب و سنت جمود ورزيده و تعصب خاصي بر حفظ اين ظواهر از خود نشان مي دهند . به تبع چنين نگاهي، پذيرش باورهاي ديني نيز به دور از هر گونه چون و چراي عقلي بايد صورت پذيرد. از جمله ايمان گرايان در حوزه تفکر اسلامي مي توان به ايمان گرايي ابن تيميه و ملامحمد امين استر آبادي اشاره نمود.
ابن تيميه که در بسياري از آثار خود رويکردهاي عقلاني به دين را مورد انتقاد اساسي و جدي قرار مي دهد، اصلي را در باب ايمان به گزاره هاي ديني بيان مي کند که صراحتاً بيانگر رويکرد ايمان گرايانه افراطي او در باب پذيرش گزاره هاي ديني است . بر اساس اين اصل دست يابي به ايمان واقعي تنها در گرو ايمان جازم نسبت به باورهاي ديني است . ايمان جازم ايماني است که در آن هيچ قيد و شرطي در پذيرش باورهاي ديني وجود نداشته باشد ( ابن تيميه ، 1971 ) . از نظر ابن تيميه نقش عقل در پذيرش باور ديني تا بدان جا است که انسان را به سوي پيامبران الهي هدايت کند و زماني که چنين هدايتي از سوي عقل صورت پذيرفت بايد خود عقل دنباله رو و تابع ظواهر آيات و روايات باشد.
از ديگر ايمان گرايان در حوزه تفکر اسلامي ملا محمدامين استرآبادي است. ايمان گرايي استرآبادي در مواضع مختلفي از انديشه هاي وي مشهود است . به عنوان نمونه وي با استدلال منطقي سرسختانه به مخالفت بر مي خيزد و معتقد است که متکلمان و مجتهدان و علماي علم اصول فقه به دليل اکتفا به عقل از طريق ائمه اطهار ( عليهم السلام ) منحرف گشته اند ( استرآبادي ، ملا محمد امين ، 1321 ) . چرا که به نظر وي تنها امر معتبر ، استناد به روايت متواتر است . علاوه بر اين وي ايمان قلبي به باورهاي ديني را به طور مستقيم مخلوق خداوند مي داند که به انسان عطا مي شود . به نظر وي نظريات عقلي تنها زماني معتبر است که هم ماده آن و هم صورت آن از سوي معصومين)عليهم السلام (مورد تأييد قرار گرفته باشد. در غير اين صورت گزاره هاي عقلي که از راه استدلال حاصل شده باشد اما در ظاهر با روايات معصومين در تضاد باشد هيچ گونه اعتباري ندارد.
البته روايت هاي معتدل تر و مقبول تري از ايمان گرايي در بين متفکران اسلامي نيز يافت مي شود که نقش بيشتري را براي عقل قائلند. اين امر در مقايسه ميان شيخ صدوق و شيخ مفيد، کاملاً مشهود است. شيخ صدوق يک متکلم نص گراست که نه تنها پذيرش باورهاي ديني را تنها در گرو استناد به آيات و روايات مي داند، بلکه در فصلي از کتاب خويش مجموعه رواياتي را که درباره نهي از جدل و مناظرات عقلي از سوي ائمه معصومين )عليهم السلام ) مطرح شده است، جمع آوري مي کند و بدينوسيله از ورود عقل به حوزه باورهاي ديني حتي در موضع دفاع از آ نها کاملاً جلوگيري مي کند ( ابن بابويه ، محمد بن علي( شيخ صدوق ) ، 1380 ) . اما شيخ مفيد که او نيز همچون شيخ صدوق از متکلمان ايمان گرا محسوب مي شود در مواجهه با پرسش هاي فکري و شبهات عصر خود عقل را به کار گرفته و از موضع جدل و مناظره با مخالفان روبرو مي شود . البته بايد توجه داشت که وابستگي عقل به وحي در نظام کلامي مفيد کاملاً مشهود است تا آن جا که در کتاب اوايل المقالات به صراحت بيان مي کند که ” عقل از سمع جدا نيست و در شناخت ها و نتايج خود محتاج به وحي مي باشد ” ( مفيد ، محمدبن نعمان ، 1323 ) . علاوه بر اين عقل مستقلاً نمي تواند به تکاليف خود پي و در فهم تکاليف و وظايف خود محتاج به شرع است.
آنچه در اينجا لازم به ذکر است اين است که ديدگاه صدوق وتا حدودي شيخ مفيد قرائت معتدلي از ايمان گرايي است که در دور ه هاي متاخر نيز بسيار مورد توجه مي باشد. زيرا از طرفي سعي دارد به عقل در نظام معرفت ديني بها و جايگاه دهد و از سوي ديگر سعي دارد از مطلق شدن نقش عقل جلوگيري کند.
2-4-4 رويکرد تربيت ديني براساس ايمان محوري :
تربيت ديني بر مبناي ايمانگرايي جهت گيري ديگري را مي طلبد . در اين رويکرد تعليم و تربيت نه بر اساس عقل که بر اساس دل و باورهاي ديني صورت مي پذيرد. در اينجا دو رويکرد ايمان گرايي افراطي و معتدل را مورد تدقيق قرار مي دهيم و دلالت هاي تربيتي هر يک را بر مي شماريم.
در ايمان گرايي افراطي باورهاي ديني قابل ارزيابي عقلاني نيستند، پس چرا بايد در انتقال و تبيين آنها از عقل و دلايل عقلي بهره برد، بلکه بر عکس، برخي باورهاي ديني با عقل و عقلانيت توافقي ندارند و حتي در بعضي موارد عقل ستيز هم هستند . در اين رويکرد، هرنوع تربيت و تبليغ ديني تنها با تحريک عاطفه و ايجاد شور و شوق ديني امکان پذير است. ايمان گرايان افراطي استدلا لهاي آفاقي، خصوصاً تاريخي را به کناري مي نهند و تنها حکم، به انفسي بودن ايمان مي کنند؛ به اين معني که در ترويج دين تنها توجه به خود ايمان و دينداري بدون توجه به استدلال هاي مختلف آفاقي مدنظر قرار مي گيرد. در اين ديدگاه براي امورات ديني که از طريق نظام تعليم و تربيت ارائه خواهند شد هيچ گونه استدلالي ذکر نخواهد شد.
در ديدگاه ايمان گرايي افراطي اگر کسي در پذيرش باورهاي ديني، شرط عدم مخالفت آن باورها را با عقل صريح لحاظ کند چنين شخصي را نمي توان صاحب ايمان واقعي دانست. شرط تحقق ايمان جازم آن است که گزاره هاي ديني حتي اگر مخالف صريح عقل باشد، پذيرفته شود . ازاين نظر نقش عقل در پذيرش باور ديني تا بدان جاست که انسان را به سوي پيامبران الهي هدايت کند و زماني که چنين هدايتي از سوي عقل صورت پذيرفت بايد خود عقل دنباله رو و تابع ظواهر آيات و روايات باشد ( ابن تيميه ، 1971 ) .
ديدگاه دوم ايمان گرايي معتدل مي باشد در روايت هاي معتدل تر از ايمان گرايي، افراد در دفاع از ديدگاه خود و در رد شبهات مطرح شده از دلايل عقلي استفاده مي کنند و به نوعي، دفاع عقلاني از باورهاي خود را مي پذيرند.آنان بر اين باورند که نمي توان تمامي باورهاي ديني را عقل پذير نمود و اثبات کرد و به همين دليل نبايد در تمام صحنه هاي باورمندي و ايمان به دنبال دلايل و روش هاي عقلي رفت. روشن است، نظام تربيتي اي که الگوي خود را بر اساس اين نوع ايمان گرايي استوار مي سازد، نمي تواند در تمام مراحل تعليم و تربيت با اتکا بر روش عقلاني حرکت نمايد و بطور طبيعي در پاره هاي بسياري ، از شيوه هاي احساسي و عاطفي (که عمدتاً در قال بهاي هنري قابل دستيابي هستند) نيز در القاء و انتقال باورهاي ديني بهره خواهد برد. ( خانجاني ، علي اکبر ، 1377 ، صص 54-1 ).
در مجموع، اين ديدگاه اگر بتواند براي ايمان اوليه و باورهاي پايه خود وجهي عقلي ارائه کند، توان آن را خواهد داشت که در برگرفتن الگوي تربيتي، مورد توجه و لحاظ قرار گيرد. در غير اينصورت خير. علت اين گفته آن است که تمامي ديدگاه هاي ايمان گرايانه از يک مشکل عمومي رنج مي برند و آن پاسخ گفتن به اين پرسش جدي است که: چرا اين ايمان؟ ونه ايمان ديگر؟ ) چرا ايمان مسيحي و نه ايمان اسلامي؟ چرا ايمان بودايي و نه ايما ن هاي ديگر؟ ( و اگر آنها وجهي عقلاني براي ترجيح ايمان اوليه خود به اين کيش )ونه کيش هاي ديگر ( نداشته باشند، عملاً با يک مسأله حل ناشدني مواجه خواهند شد.
2-4-5 پديده شناسي ، عناصر و

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد منابع قدرت، سلسله مراتب، ادراک کنترل، بهبود عملکرد Next Entries دانلود پایان نامه درمورد آداب و رسوم، رفتار انسان، گونه مطلق، ادراک خود