دانلود پایان نامه درمورد سلسله مراتب، سلسله مراتبی، تحلیل سلسله مراتبی، فرآیند تحلیل

دانلود پایان نامه ارشد

رسیدن به اهداف یعنی تولید گزینه ها
ارزیابی گزینه ها بر حسب معیارها
استفاده از یک ابزار یا فن استاندارد تجزیه و تحلیل چند معیاره
پذیرش یک گزینه به عنوان انتخاب بهینه از نتایج گام چهارم
اضافه کردن اطلاعات جدید و تکرار بعدی بهینه سازی چند معیاره اگر جواب بدست آمده مورد قبول نباشد.
انتخاب تامین کننده نیز یک مسئله تصمیم گیری چند معیاره است. به طور کلی هر تامین کننده در بعضی جهات از امتیازاتی برخوردار است و در بعضی جهات نیز دارای نقاط ضعفی است. توانایی تامین کننده در هر یک از زمینه ها نمی تواند همزمان همه استانداردهای خرید را برآورده سازد. در نتیجه خریدار باید در ابتدا چند معیار خرید مناسب را برگزیند، سپس هر تامین کننده را به صورت جامع و سازگار بر مبنای این معیارها ارزیابی کند. سرانجام می توان تامین کننده ای را که بتواند درجه بندی بهینه ای را طی محاسبات سیستماتیک کسب کند برای همکاری انتخاب کرد.
در حوزه مسئله انتخاب تامین کننده معیارهای زیادی مورد بحث قرار گرفته است. این معیارها معمولا به دو گروه تقسیم می شوند: معیارهای ملموس مانند قیمت، ظرفیت و …، و معیارهای ناملموس مثل ابداع، تصویر ذهنی، مارک تجاری، فرهنگ سازمانی، سازگاری با خریدار و … . اگر تصمیم گیرنده بتواند معیارهای مهم و مفید را برگزیند، استراتژی خرید منافع زیادی برای شرکت خواهد داشت.
در متون تحقیق در عملیات، مدل ها و الگوریتم های متعددی جهت تصمیم گیری با شاخص ها و اهداف چندگانه ارائه شده است که فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و برنامه ریزی آرمانی از آن جمله اند.
2-3- فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
زندگی فردی و اجتماعی انسانها امروزه بسیار وابسته به نحوه تصمیم گیری آنها و اتخاذ تصمیم مناسب می باشد. بسیاری از مسائلی که تصمیم گیرندگان با آن مواجه هستند، مسائل ارزشیابی چند معیاره خصوصا با معیارهای کیفی می باشد، یعنی مسائلی که بایستی از میان چند گزینه یا انتخاب با توجه به معیارهای موثر در دستیابی به هدف، ترتیب اولویت آنها را مشخص کنند. یکی از کارامدترین روش ها، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی است، که امکان ارزشیابی، رده بندی یا انتخاب گزینه ها را با توجه به معیارهای کمی و کیفی موثر در گزینش فراهم می کند (ساعتی،1985).
فرايند تحليل سلسله مراتبي يكي از جامع ترین روش های طراحی شده برای تصمیم گیری با شاخص های چندگانه است که به منظور تصمیم گیری و انتخاب یک گزینه از میان گزینه های متعدد تصمیم، با توجه به شاخص هایی که توسط تصمیم گیرنده تعیین می گردد به کار برده می شود كه اولين بار توسط توماس ال. ساعتي عراقي الاصل در دهه 1970 ابداع گرديد. تکنیک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی بر اساس توانایی ذاتی انسان، در برآوردهای ذهنی مسائل خرد، بنا شده است. این تکنیک، تصمیم گیری را از طریق سازماندهی احساسات، ادراکات،برآوردها و قضاوت ها تسهیل می نماید و نیروهای اثرگذار بر تصمیم را شناسایی می کند. روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی شامل سازماندهی مسئله در یک نظام سلسله مراتبی به منظور دستیابی به اهداف بیان شده در مسئله است. فرآیند AHP ترکیب معیارهای کمی و کیفی را به طور همزمان امکان پذیر می سازد. این فرآیند از مقایسه دو به دوئی متغیرها و معیارهای تصمیم گیری استفاده می نماید. مقایسات زوجی به تصمیم گیرنده این امکان را می دهد که فارغ از هر گونه نفوذ و مزاحمتهای خارجی تنها بر روی مقایسه دو معیار یا گزینه تمرکز کند. به علاوه اطلاعات ارزشمندی در مورد مسئله تحت بررسی فراهم می آورد و باعث بهبود عامل منطقی بودن فرآیند تصمیم گیری می شود (مشیری،1380).
توماس ساعتی (1986) چهار اصل زیر را به عنوان اصول فرآیند تحلیل سلسله مراتبی بیان نموده و کلیه محاسبات، قوانین و مقررات را بر این اصول بنا نهاده است. این اصول عبارتند از:
اصل اول: شرط معکوسی22- اگر ترجيح عنصر A بر عصر B برابر n باشد، ترجيح عنصر B بر عنصر A برابر 1/n خواهد بود.
اصل دوم: اصل همگني23- عنصرA با عنصر B بايد همگن و قابل مقايسه باشند. به بيان ديگر برتري عنصر A بر عنصر B نمي‌تواند بي نهايت يا صفر باشد.
اصل سوم: وابستگي24- هر عنصر سلسله مراتبي به عنصر سطح بالاتر خود مي‌تواند وابسته باشد و به صورت خطي اين وابستگي تا بالاترين سطح مي‌تواند ادامه داشته باشد.
اصل چهارم: انتظارات25- هرگاه تغييري در ساختمان سلسله مراتبي رخ دهد پروسة ارزيابي بايد مجدداً انجام گيرد. (قدسي پور،1381،ص6).

2-3-1- ویژگیهای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی
تکنیک AHP از یک طرف وابسته به تفکرات شخصی و تجربه، جهت شکل دادن و طرح ریزی سلسله مراتبی یک مسئله بوده و از طرف دیگر به منطق، درک و تجربه جهت تصمیم گیری و قضاوت نهایی مربوط می شود. بنابراین کلیه افراد اعم از دانشمندان اجتماعی و فیزیکی، مهندسان و سیاست مداران و حتی افراد عامی نیز می توانند به راحتی از این تکنیک استفاده کنند. ویژگیهای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به شرح زیر است:
یگانگی و یکتایی مدل26 : این فرآیند یک مدل یگانه ساده و انعطاف پذیر برای حل محدوده وسیعی از مسائل بدون ساختار است که به راحتی قابل درک برای همگان می باشد.
پیچیدگی27 : برای حل مسائل پیچیده، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی هم نگرش سیستمی و هم تحلیل جزبه جز را به صورت توام به کار می برد. عموما افراد در تحلیل مسائل یا کل نگر هستند یا جزنگر. در حالی که فرآیند تحلیل سلسله مراتبی هر دو بعد را با هم بکار می بندد.
همبستگی و وابستگی متقابل28 : فرآیند تحلیل سلسله مراتبی وابستگی را به صورت خطی در نظر می گیرد. ولی برای حل مسائلی که اجزا به صورت غیر خطی وابسته اند نیز بکار گرفته می شود.
ساختار سلسله مراتبی29 : اجزای یک سیستم را به صورت سلسله مراتبی سازمان دهی می کند.که این نوع سازمان دهی با تفکر انسان تطابق داشته و اجزا در سطوح مختلف طبقه بندی می شوند.
اندازه گیری30 : مقیاسی برای اندازه گیری معیارهای کیفی تهیه کرده و روشی برای تخمین و برآورد اولویت فراهم می آورد.
سازگاری31 : سازگاری منطقی قضاوت های استفاده شده در تعیین اولویت ها را محاسبه کرده و ارایه می نماید.
تلفیق32 : منجر به برآورد رتبه هر گزینه می شود.
تعادل33 : اولویت های وابسته به فاکتورها در یک سیستم را در نظر گرفته و بین آنها تعادل برقرار می کند و فرد را قادر می سازند که بهترین گزینه را بر اساس اهدافش انتخاب کند.
قضاوت وتوافق گروهی34 : فرآیند تحلیل سلسله مراتبی بر روی توافق گروهی اصرار و پافشاری ندارد ولی تلفیقی از قضاوت های گوناگون را می تواند ارائه نماید.
10-تکرار فرآیند35 : این فرآیند فرد راقادر می سازد که تعریف خود را از یک مسئله تصحیح کند و قضاوت و تصمیم خود را بهبود بخشد.
2-3-2- ساختار مسئله انتخاب گزینه ها یا رده بندی معیارها
به طور کلی فرآیند تصمیم گیری از لحاظ فضای تصمیم به دو دسته پیوسته و گسسته تقسیم می شود و تصمیم گیری در فضای گسسته به دو دسته تک معیاره و چند معیاره تقسیم می شوند.خود معیارها به سه دسته معیارهای کیفی، کمی و ترکیبی (کیفی و کمی) تقسیم می شوند.بنابراین فرآیند تحلیل سلسله مراتبی روشی است که امکان تصمیم گیری صحیح با حضور معیارهای کیفی و کمی و ترکیبی را فراهم می کند. پیاده سازی AHP در یک تصمیم گیری شامل چهار فاز است:
ساختن سلسله مراتب
انجام مقایسات زوجی
محاسبه وزن ها
سازگاری سیستم
2-3-2-1- فاز اول: تشکیل درخت سلسله مراتبی
در اين فاز، مسأله و هدف تصميم گيري به صورت سلسله مراتبي از عناصر تصميم كه با هم در ارتباط مي‌باشند، در آورده مي‌شود. عناصر تصميم شامل «شاخصهاي تصميم گيري» و «گزينه‌هاي تصميم» مي‌باشد. فرايند تحليل سلسله مراتبي نيازمند شكستن يك مساله با چندين شاخص به سلسله مراتبي از سطوح است. سطح بالا بيانگر هدف اصلي فرايند تصميم گيري است. سطح دوم، نشان دهنده شاخص‌هاي عمده و اساسي (كه ممكن است به شاخص‌هاي فرعي و جزئي تر در سطح بعدي شكسته شود) مي‌باشد. سطح آخر گزينه‌هاي تصميم را ارائه مي‌كند. در شكل زیر سلسله مراتب يك مساله تصميم نشان داده شده است (مهرگان،1383،ص170).

سطح 1

سطح 2

سطح 3
شکل2-1- نمایش سلسله مراتبی مسئله تصمیم(مومنی، 1385)
در هر صورت تکنیک تحلیل سلسله مراتبی برای هر کدام از اجزای این درخت اعم از اینکه گزینه باشند یا معیار، امتیازی را بدست می آورد. به هر کدام از اجزای این درخت، چه گزینه ها و چه معیارها و زیر معیارها در اصطلاح، آیتم می گویند. در متدولوژی AHP برای هر کدام از گزینه ها یک امتیاز بدست می آوریم و گزینه ها بر حسب امتیازی که کسب کرده اند رتبه بندی می شوند. مسلما گزینه ای که بیشترین امتیاز را کسب کرده بهترین گزینه برای انتخاب شدن است. روشی که AHP برای محاسبه امتیازها بکار می برد بر اساس مقایسات زوجی استوار است که در فاز دوم به شرح آن می پردازیم.
2-3-2-2- فاز دوم: مقایسات زوجی
بعد از مدل سازی سلسله مراتبی مسئله تصمیم، تصمیم گیرنده باید عناصر (شاخص یا گزینه) هر سطح را نسبت به عنصر مربوط به خود در سطح بالاتر و به صورت دوبه دو مقایسه و وزن آنها را محاسبه کند. این کار باید با استفاده از مجموعه ماتريسهايي كه به طور عددي اهميت يا ارجحيت نسبي شاخص‌ها را نسبت به يكديگر و هر گزينه تصميم را با توجه به شاخص‌ها نسبت به ساير گزينه‌ها اندازه‌گيري مي‌نمايد، انجام شود. اين كار با انجام مقايسات دو به دو بين عناصر تصميم (مقايسه زوجي) و از طريق تخصيص امتيازات عددي كه نشان دهنده ارجحيت يا اهميت بين دو عنصر تصميم است، صورت مي‌گيرد، وزن محاسبه شده را وزن نسبی می نامند.
براي انجام اين كار معمولا از مقايسه گزينه‌ها با شاخص‌هايi ام نسبت به گزينه‌ها يا شاخص‌هاي j ام استفاده مي‌شود كه در جدول 2-2 نحوه ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم نشان داده شده است.

جدول 2-2- ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم
ارزش ترجيحي
وضعیت مقایسه i ام نسبت به j ام
توضيح
1
اهميت برابر36
گزينه يا شاخص i نسبت به j اهميت برابر دارند و يا ارجحيتي نسبت به هم ندارند.
3
نسبتاً مهمتر37
گزينه يا شاخص i نسبت به j كمي مهمتر است.
5
مهمتر38
گزينه يا شاخص i نسبت به j مهمتر است.
7
خيلي مهمتر39
گزينه يا شاخص i داراي ارجحيت خيلي بيشتري از j است.
9
كاملاً مهم40
گزينه يا شاخص i مطلقاً از j مهمتر و قابل مقايسه با j نيست.
2و4و6و8

ارزشهاي مياني بين ارزشهاي ترجيحي را نشان مي‌دهد مثلا 8، بيانگر اهميتي زيادتر از 7 و پايين‌تر از 9 براي I است.
در تصمیم گیری هایی که مقایسه تفاوت های بین گزینه ها و یا شاخص ها حساسیت کمتری دارد به جای استفاده از مقیاس های نه گانه فوق از مقیاس پنج گانه (1، 3، 5، 7، 9) می توان استفاده کرد.
2-3-2-3- فاز سوم: استخراج وزن ها از ماتریس تصمیم
هنگامی که ماتریس مقایسات زوجی تشکیل شد، می توانیم وزن هر گزینه را محاسبه کنیم. محاسبه وزن در AHP در دو قسمت جداگانه وزن های نسبی و وزن های نهایی مورد بررسی قرار می گیرد. وزن نسبی از ماتریس مقایسات زوجی بدست می آید در حالی که وزن نهایی از تلفیق وزن های نسبی محاسبه می گردد. جهت محاسبه وزن هر گزینه از ماتریس مقایسات زوجی ( وزن نسبی) چندین روش پیشنهاد شده است که اهم آنها عبارتند از:
الف) روش حداقل مربعات
ب) روش حداقل مربعات لگاریتمی
ج) روش بردار ویژه
د) روشهای تقریبی (مجموع سطری، مجموع ستونی، میانگین حسابی، میانگین ستونی)
روشهای تقریبی ساده ترین روش برای محاسبه وزن های نسبی است که الگوریتم آن به

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد سلسله مراتب، سلسله مراتبی، تامین کننده، تحقیق در عملیات Next Entries دانلود پایان نامه درمورد برنامه ریزی آرمانی، محدودیت ها، رتبه بندی، مدل سازی