دانلود پایان نامه درمورد زیبایی شناختی، فرهنگ و تمدن، فرهنگ ایرانی

دانلود پایان نامه ارشد

عرف میشمارد مظهر
فرهنگ آن جامعه است. در حقیقت یکی از راههاي بررسی فرهنگ نظر کردن به عامترین انتخابهاي جامعه
است. روایی انتخابهاست که در هر فرهنگ اماکن و بناها را از اماکن و بناهاي فرهنگهاي دیگر متمایز
میکند (راپاپورت، 387 1). شکل 2-6: حیاط اندرونی خانه طباطبائی ها در کاشان
بنابراین معماري پدیدهاي فرهنگی و به این اعتبار پدیده بومی است. علیرغم آنکه معماري و شهر محصول
تاثیرگذاري عوامل متعددي نظیر اقلیم، جغرافیا، اقتصاد، ویژگیهاي اجتماعی و فرهنگی و … هستند، اما در
میان عوامل یاد شده “فرهنگ” در تعامل با ویژگیهاي محیطی، نقشی تعیینکننده در نحوه شکلگیري
محیطهاي انسانساخت ایفا مینماید.
1 5 شکل 2-7: حیاط اندرونی خانه ایرانی
معماري و شهر به عنوان محیطهایی انسانساخت، به واسطه انسانهاي پدیدآورنده آنها در ارتباط مستقیم با
الگوهاي فرهنگی اجتماع انسانی بستر تکوین خود قرار گرفته و ریشههاي خود را در فرهنگ مردمان آن
سرزمین محکم نمودهاند. به تاثیر باورهاي فرهنگی بر معماري و شهر در مرتبه معنوي آن، آنجا که شهر در
باور انسان ایرانی مکانی میشود امن و مقدس در برابر جهان آشفته و ناامن خارج از آن و آنجا که معماري
تبلوري میشود از الگوهاي مثالی موجود در ذهن انسان براي ایجاد نظمی مبتنی بر ایدههاي ذهنی معنوي و
مقدس، تا این جهان را بر گونه مثالی از جهان کامل معنوي شکل دهد، نیز اشاراتی شد. شکل 2-8: خانه اي در یزد
بنابراین آنچه به عنوان معماري یک سرزمین خوانده میشود، در حقیقت چیزي نیست جز تجلی تعامل
الگوهاي فرهنگی مردمان یک بوم با مختصات محیط طبیعی، در قامت عناصر مصنوع با هدف به سامان
نمودن جریان زندگی فردي و جمعی انسانها در مراتب گوناگون مادي و معنوي. معماري بیان مصنوع و
مادي ساختارها و الگوهاي ذهنی انسانها در نحوه به سامان نمودن و نظم دادن به جریان زندگی، در انطباق
با شیوه زندگی، طبیعت، جغرافیا و… است. اما الگوهاي فرهنگی و ساختارهاي ذهنی، نه تنها در نحوه تلقی
1 6
انسانها از چیستی و مفهوم شهر و معماري (آنگونه که در مطلب پیشین به آن اشاره شد)، بلکه در صورت
شهر و معماري نیز قابل بازیابی و مشاهده است (ثلاثی، 387 1).
2- 1-4- الگوهاي فرهنگی و نمودهاي معماري
خانه فضایی است مرتبط که آدمی از دیرباز به طور روزمره از آن تاثیر گرفته و برآن تاثیر می گذارد و خانه
اولین فضایی است که آدمی احساس تعلق فضایی را درآن تجربه می کند احداث یک خانه پدیده اي
فرهنگی محسوب شده و شکل و سازمان فضایی آن به شدت تحت تاثیر فرهنگی است که به آن تعلق دارد
از طرفی دیگر با بررسی آموزشهاي دینی و اسلامی در ارتباط با ویژگیهاي خانه مطلوب با مقولاتی مانند
توصیه به داشتن حریم خانه پرهیز از اشراف متقابل نور درخانه پرهیز از بیهودگی ایجاد آرامش امنیت
سکون و .. مواجه می شویم لذا با توجه به فرهنگ غنی ایران زمین و همچنین براساس موارد مطرح شده
درمسکن مطلوب دراسلام نیاز به شناخت و بیان عناصر و ویژگیهاي موجود درطراحی مسکن ایرانی
براساس فرهنگ ایرانی و مباحث مطرح شده دردین و شریعت احساس می شود (خجسته قمري، 390 1).
مردم واري از خصوصیات معماري اسلامی است که ریشه اي باستانی دارد، معماري براي مردم و توجه
به مخاطب براي طراحی ساختمان به عنوان اصلی مهم در ذهن معمار ایرانی به ساخت و ایجاد بسیاري
از طرحهاي زیبا و ماندگار منجر شد . تناسبات و مقیاس انسانی در شهرسازي و معماري نقش مهمی
ایفا می کردند و در کنار عنایت به این مسائل توجه به بهره گیري از مصالح بوم آورد و هماهنگی با
طبیعت اطراف نیز به زیبایی بناها و شهرها افزودند بدین گونه فضاهایی ایجاد گشتند که در شان انسانی
که از آن بهره می گرفت بودند ، تناسبات طلایی ایرانی ، ابعاد و اندازه ي فضاها را تنظیم و به بهترین
وجه ممکن نمایان می ساختند (قصري و خسروي، 382 1).
2- 1-5- ارتباط بین الگوهاي فرهنگی و معماري
بی شک معماري و شهرسازي به عنوان یکی از پیچیده ترین و در عین حال ملموسترین و ضروري ترین
علوم انسانی از دیرباز مورد عنایت و توجه متخصصین و طراحان در سراسر گیتی بوده است.
همواره تحولات ایجاد شده در فرهنگ هاي انسانی و دگرگونیهاي جامعه بارزترین و مهمترین جلوه هاي
خود در سیماي شهرها و بناهاي شهري نمایان خواهند ساخت بنابراین نمی توان معماري را به عنوان
علمی مجزا بررسی کرد و مورد تجزیه و تحلیل قرار دارد (قصري و خسروي، 382 1).
با توجه به تاثیر مستقیم فرهنگ در معماري، طبیعی است که تغییرات فرهنگ باعث دگرگونی در مبانی و
مفاهیم موثر در پیدایش معماري میشود و در نتیجه آن، اندیشههاي متفاوت معماري به وجود می آید که
1 7
تعیین کننده شیوههاي تعامل بین مفاهیم نظري و فرهنگی به طور عام و مفاهیم نظري و فضاي معماري به
طور خاص میشود.
مذهب، سیاست و اقتصاد نیز در دگرگونی سیماي شهرها و بناهاي شهري نقش مهمی داشتند، هرگز
درکشورهایی که از پیشینه فرهنگی غنی و قدرت سیاسی و اقتصادي بالایی برخوردار نبودند بناي مهمی به
یادگار نمانده است، هر زمانی که خورشید امپراطوري بزرگی غروب میکرد به سرعت معماري آن دیار و
اقلیم نیز به زوال نزدیک میگشت و با قوام دوباره حکومت، شهرسازي و معماري هم جان دوباره اي
میگرفت (قصري و خسروي، 382 1).
درکشورهایی مانند ایران که مرتب مورد آماج حملات قومها و امپراطوريهاي مختلف دنیا بودند ما
تاثیرات این نبردها را در چهره ي بناهاي دوره هاي مختلف معماري مشاهده می نمائیم، گویی نمی توان
بدون شناسایی و اطلاع یافتن از این دگرگونیها ، دلیلی مناسب براي تغییرات سیماي ساختمانها در
ادوار گذشته کشورمان یافت.
مذهب و آئینهاي کهن ، نیز دستاویز و پایه اي سمبلیک براي بسیاري از تحولات معماري و شهرسازي
جهان بوده است. تاثیرات آئینهاي کهن ایرانی را در پیدا یش بناها می توان با قرنهاي اخیر ردیابی و
دنبال نمود کیش مهرپرستی، زرتشت، اسلام … هر کدام به نوبه خود تحولاتی در معماري ایران ایجاد
کرده اند (قصري و خسروي، 382 1). شکل 2-9: آتشکده در یزد
1 8 شکل 2- 0 1: مسجد کبود تبریز شکل 2- 1 1: تاریخانه دامغان
شاید به ندرت بتوان هنري یافت که به اندازه معماري با زندگی مردم پیوند داشته باشد. عوامل و پدیدههاي
مختلفی وجود دارند که در شکل دهی فضاهاي معماري نقش دارد. فرهنگ یکی از عوامل مهم در چگونگی
شکل گیري فضاهاي معماري به شمار می آید. گاهی برخی فرهنگ را حتی مهمتر از اقلیم و عامل درجه
اول برمی شمارند.
1 9
فرهنگ را در یک تعریف بسیار کلی می توان مجموعه اي از اعتقادات، باورها، سنت ها و الگوهاي رفتاري
و نیز دانش، اطلاعات و ادبیات مکتوب و شفاهی یک جامعه است. هر جامعه اي داراي فرهنگ خاص خود
است که شالوده معماري آن جامعه را پایه گذاري می کند و معماري آن جامعه تصویرعینی آن فرهنگ می
باشد. در حقیقت معماري وسیله واقعی سنجش فرهنگ یک ملت بوده و هست. فرهنگ هر جامعه
پاسخگوي چگونگی شکل گیري فضاهاست.
حضور فرهنگ در فضاهاي معماري و شهري از راه هاي گوناگون صورت می گیرد که براي نمونه می توان
به حضور آن به شکل عناصر، نقش ها، تزئینات، ترکیب هاي حجمی یا ترکیب هایی خاص در پلان اشاره
کرد. هر بنایی به عنوان جزئی از فرهنگ معماري وظیفه عینیت بخشیدن یک اندیشه ذهنی را از طریق فرم
ظاهري خود را دارد که نمودي است براي سنجش فرهنگ. البته نقش فرهنگ در شکل گیري تمام فضاهاي
معماري یکسان نبوده بلکه در سازمان یابی فضاهاي فرهنگی، آیینی و عمومی بیشتر بوده است.
تجلی فرهنگ در فضا، نشانه هایی داراي معنا و محتوایی خاص است. این نشانهها گاه تک معنایی و گاه
چند معنایی است و همچنین می تواند صریح و آشکارباشد یا تلویحی و نیمه آشکار. البته نشانه هاي آشکار
قابل مشاهده و درك براي افراد غیر حرفهاي و عمومی باشد مانند گنبد، منار و ایوان و … مجموعه از
نشانهها نمایانگر هویت یک فضاست که وجه مشخصه یک فضا از لحاظ زمینههاي فرهنگی و کارکردي و
سرزمین است. فضا به معناي عام، واقعیتی است داراي ویژگیهاي هویتی مشخص و معین. نتیجه
برداشتهاي آدمی از فضا از تجربههاي ذهنی، شخصی، فرهنگی و اجتماعی او تاثیرپذیر است. لذا یک
فضاي معماري در مفهوم کلی نشان دهنده خصوصیات اصلی فرهنگی و سرزمینی آن است. نوع و کارکرد
بنا نیز موثر است. در بعضی بناهاي فرهنگی و آیینی غالباً به صورت صریح یا تلویحی هویت و سنت
بازتاب می یابد در حالی که در برخی دیگر این امر نادیده گرفته می شود. سرزمین ما در تاریخ چند هزار
ساله خود شاهد تحولاتی در عناصر معماري چون حیاط مرکزي، گنبد و قوس و الگوهاي طراحی مانند
طرح چهار ایوانی متناسب با گذر زمان بوده است.
عوامل متعددي بر آثار هنري و فضاهاي معماري تاثیر می گذارند که زیر مجموعه فرهنگ هستند. این تاثیر
گاهی روشن و گاهی ظریف و غیر آشکار است. مانند تاثیر نقش صلیب در طراحی کلیساهاي تاریخی به
صورت آشکار و سلسله مراتب بین انواع فضاها از جمله عناصر فضاي ورودي مسجد جامع ایرانی و مفهوم
و محتواي فرهنگی آن که در مرحله نخست از دید مشاهده کننده پنهان میماند.
20 شکل 2-2 1: کلیساي صلیب مقدس در تهران، ونک شکل 2-3 1: تصویر سه بعدي مسجد جامع کبیر یزد
برخی از خصیصههاي فرهنگ در صورت فضاي معماري یکسان اثر نمیگذارند، برخی به سادگی و برخی
به دشواري قابل شناسایی هستند. یکی از جلوههاي فرهنگ در هنرها را میتوان به صورت اهمیت یافتن
برخی اعداد و اشکال دانست (دیبا، 378 1).
21
سیال بودن جریان فرهنگهاي انسانی سبب شده است که در طول تاریخ همواره به حیات خود در
راستاهاي متعدد فرهنگی و سنتی ادامه دهند. در ایران حتی با تحول عظیمی که با ظهور اسلام به وجود
آمد بسیاري از آئینها، هنرها و رسوم سنتی زرتشت که با دین اسلام همراستا بودند با اندك تغییراتی
مورد استفاده قرار گرفتند. فرهنگ غنی ما بهترین جلوه هاي خود را در معماري ادوار مختلف آشکار
ساخته است. حتی تحولات عظیمی که در نتیجه تغییر آئینها و سنن پدید می آمد گسستی در پیشرفت
مداوم فرهنگ و تمدن ایران ایجاد نکرده است (قصري و خسروي، 382 1).
2- 1-5- 1- اهمیت مفهوم شکل و فرم در معماري
شکل معماري به دو دلیل میتواند بسیار مهم تلقی شود، اول آنکه هر تصور و تخیلی درباره معماري
نمیتواند بی استناد به شکل تحقق پذیرد، دوم اینکه شکل ظاهري یا قابل رویت هر چیز، مهمترین و
بی واسطه ترین برداشتی است که از فضاي ساخته شده میتوان داشت. شکل می تواند کلید راه یابی به
فرهنگی باشد که از طریق فضاي ساخته شده متظاهر می شود.
پدیدههاي معماري نه تنها در متن و زمینههاي فرهنگی خودشان، بلکه به زمینههاي تاریخی نیز تعمیم پیدا
میکنند، بر این اساس اشکال معماري در هر دوره سبک مربوط به آن زمان را به وجود میآورند و فرمها
برخاسته از مفاهیم محتوایی آن دوره می باشند. به بیان دیگر سبک فرم، شیوه تعامل بین مبانی نظري و
محتوایی طرح وفضاي معماري میباشد.
فرم معماري به عنوان بستري براي انتقال پیامهاي فرهنگی مطرح است، در گذشته وقتی معمارياي ساخته
میشد، فرهنگ خود را به همراه می آورد، بنابراین بخشی از فرهنگ در معماري گذشته نهفته است. امروزه
هم نمی توان فرهنگ و معماري را از هم جدا کرد زیرا پیام معماري توسط ناظر یا بیننده اثر شکل می گیرد.
2- 1-5-2- عوامل فرهنگی موثر در شکل گیري فضاي معماري
انسان در آفرینش هر فضاي زیستی وحتی ابزارآلات سعی دارد درمرحله نخست به سودمنديهاي مادي،
ملموس و کارکردي آن بپردازد. اما در صورت امکان به جنبههاي هنري و فرهنگی فضا یا پدیدهاي که خلق
میکند توجه دارد و سعی می کند که اثر یا فضا زیبا باشد. خواسته و معیارهاي زیبایی شناختی انسان ثابت
نیست و به همین علت آفرینش آثار و صورتهاي بدیع نیز در همه هنرها همواره ادامه خواهد یافت و در این
میان برخی الگوها پایدارتر از سایرین است. سطوح و لایههاي گوناگون ارزشهاي زیبایی شناختی را می
توان به سه گروه طبقه بندي کرد:
1) صورتها و ارزشهاي پایدار و کهن
2) ارزشها و صورتهاي نیمه پایدار و سبک
22
3) ارزشها و صورتهاي زودگذر یا مد
همچنین ابداع

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد جامعه شناسی، روابط اجتماعی، زبان فارسی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد اجتماعی و فرهنگی، کیفیت محیط، جوامع انسانی