دانلود پایان نامه درمورد دوره صفوی، باغ ایرانی، دوره صفویه

دانلود پایان نامه ارشد

ایران در دورههاي
مختلف بوده است.
نمایشهاي سنتی منطقه از قبیل تعزیهخوانی، شبیهخوانی، رقصهاي موزون محلی و نمایشهاي کمدي
مخصوص روستاها و شهرهاي مختلف در طول تاریخ داراي شیوههاي خاص خود بوده است. هنرهاي
تجسمی در قالب انواع نقاشیها، نقش برجستهها و کتیبههاي زیبا بر روي خانههاي مسکونی، قصرها،
حسینیهها، تکیهها و مسجدها، آرامگاهها و کاروانسراها از دیرباز در قالب یادگارهاي ارزشمند در مقابل
دیدگانمان قرار دارد.
حفاريهاي باستانشناختی متعددي که در مناطق مختلف طبرستان به عمل آمده، گویاي وجود تمدن دیرین
و آثار هنري خیرهکنندهاي از دورههاي نئاندرتال، پارینه سنگی، نوسنگی، عصر آهن و دوره تاریخی است که
اینها همه گویاي جایگاه بلند هنر طبرستان از گذشته تا به حال است.
2-4-2- معماري سنتی و بومی مازندران
از آنجایی که مازندران داراي اقلیم خاص است، بافت شهري آن هم همسو با شرایط اقلیمی و زیست بومی
آن شکل گرفته است. طراحی و ساخت ساختمانها با نگرشی اقلیمی در جهت صرفه جویی در انرژي،
استفاده از مصالح طبیعی (مانند چوب، الیاف گیاهی، سنگ، خاك و…)، فراهم کردن انرژي هاي لازم براي
آسایش با طراحی مناسب گشودگیها و برونگرایی ساختمانها، جهتگیري درست بناها، استفاده از فن
آوري و روشهاي بومی ساخت و ایجاد محیطی مطلوب با انرژيهاي طبیعی و به حداقل رساندن مصرف
انرژيهاي فسیلی، از الگوهاي پایدار در معماري مازندران می باشد.
ساختمانهاي بومی مازندران نه تنها بر بستر خود آسیبی و ضایعهاي وارد نمی کنند بلکه به مثابه جزیی از
آن در جهت بهبود و کیفیت آن ایفاي نقش میکنند. ساختمان همانند عضوي از یک چرخه طبیعی وارد
عمل میشود و در جهت تکامل چرخه عمل میکند. نمونه آن استفاده از پوست دانه برنج است که هم نیاز
ساکنان را در ایجاد اندود بر آورده می سازد و به جاي اینکه به عنوان مادهاي دور ریز در طبیعت رها شود به
کمال و تعالی می رسد. خود این عمل مبین اصول معماري پایداري در معماري بومی مازندران است.
راهکارها و ابداعات صورت گرفته در کالبد معماري بومی در سادهترین شکل خود به حفظ انرژي، برآورده
شدن نیاز ساکنان و در کل، ایجاد بهترین شرایط آسایش با کمترین استفاده از انرژي و کمترین آلودگی
زیست محیطی ایفاي نقش می کنند.
51
معماري بومی مازندران علاوه بر هماهنگی با محیط طبیعی به ارزشهاي دیگري همانند فرهنگ، هویت،
آداب و رسوم و سلسله ارزش هاي اجتماعی نیز اهمیت می دهد که این خود به ایجاد پایداري اجتماعی و
فرهنگی هم کمک می کند (بیداله خانی، 392 1).
نگاه مردم مازندران به طبیعت همواره نگاهی آکنده از احترام بوده، به گونهاي که هیچ گاه به عرض اندام در
برابر آن همت نگماشته، بلکه با همگون سازي ساخته هاي خویش با محیط پیرامون زیباترین ترکیبات
ممکن را در دل طبیعت جستجو کردهاند. شکل 2-34: نمونه یک خانه با معماري سنتی
به طور کلی ویژگی هاي معماري بومی مازندران به شرح زیر می باشد:
1- در نواحی بسیار مرطوب کرانههاي نزدیک دریا براي حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حد زمین،
خانهها بر روي پایههاي چوبی ساخته شده اند. ولی در دامنه کوه ها که رطوبت کمتر است، معمولا خانه ها
بر روي پایه هایی از سنگ و گل و در پاره اي موارد بر روي گربهروها بنا شده اند.
2 – براي حفاظت اتاقها از باران، ایوانکهاي عریض و سرپوشیده اي در اطراف اتاق ها ساخته اند. این
فضاها، در بسیاري از ماههاي سال براي کار و استراحت و در پارهاي موارد براي نگهداري محصولات
کشاورزي مورد استفاده قرار میگیرد.
3- بیشتر ساختمانها با مصالحی با حداقل ظرفیت حرارتی بنا شدهاند و در صورت استفاده از مصالح
ساختمانی سنگین، ضخامت آنها در حداقل میزان ممکن حفظ شده است (در این مناطق بهتر است از مصالح
ساختمانی سبک استفاده شود. چون در زمانی که نوسان دماي روزانه هوا کم است، ذخیره حرارت هیچ
52
اهمیتی ندارد و علاوه براین، مصالح ساختمانی سنگین تا حدود زیادي تأثیر تهویه و کوران را که یکی از
ضروریات در این منطقه است کاهش می دهد).
4- در تمام ساختمانهاي این مناطق، بدون استثناء از کوران و تهویه طبیعی استفاده میشود. بطور کلی،
پلانها گسترده و باز و فرم کالبدي آنها بیشتر شکلهاي هندسی، طویل و باریک است. به منظور حداکثر
استفاده از وزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاقها، جهت قرارگیري ساختمانها با توجه به جهت
وزش نسیمهاي دریا تعیین شده است. در نقاطی که بادهاي شدید و طولانی می وزد، قسمتهاي رو به باد
ساختمانها کاملاً بسته است.
5- به منظور استفاده هر چه بیشتر از جریان هوا، همچنین بدلیل فراوانی آب و امکان دسترسی به آن در هر
نقطه، ساختمانها به صورت غیر متمرکز و پراکنده در مجموعه سازمان دهی شده است. قرارگیري خانه در
وسط حیاط به لحاظ کمک به تنفس بیشتر بنا از چهار طرف است.
6- بدلیل بارندگی زیاد در این مناطق، بامها شیبدار است و شیب بیشتر آنها تند است، که این مورد نیز رابطه
مستقیم با رطوبت و میزان بارندگی دارد. شکل 2-35: معماري خانه بومی
53 شکل 2-36: خانه فاضلی در ساري (پنجره هاي وسیع جهت استفاده حداکثر از باد و پیش آمدگی وسیع بام) شکل 2-37: خانه کلبادي2 (پنجره هاي وسیع)
54 شکل 2-38: خانه کلبادي 1 (استفاده از پنجره هاي وسیع براي استفاده از کوران باد)
2-4-3- باغ سازي در مازندران
باغ ایرانی حاصل تعامل سازنده فرهنگی بین انسان و طبیعت است. در فرهنگ ایرانی طبیعت به مثابه بستري
براي رشد و تعالی انسان است، ایرانیان با احترام کامل به طبیعت آنها را در کنار هم سامان داده و محصولی
را به نام باغ ایرانی پدید می آورند. باغسازي ایرانی در دوره هاي مختلف تاریخی رشد و توسعه یافته است.
بسیاري از محققین، باشکوهترین عصر باغسازي ایران را در دوره صفویه می دانند. شاه عباس صفوي کاخ-
باغهاي باشکوهی را در خطه مازندران بنا نموده که بعضی از آنها همچنان به یادگار باقیمانده است.
55
شکل 2-39: موقعیت باغ هاي صفوي در اشرف (بهشهر)
شکل 2-40: تصاویري از باغ هاي بهشهر
2-4-3- 1- ویژگیهاي باغسازي مازندران باتأکید بر عصر صفویه
شهرستان بهشهر از قدیمی ترین شهرهاي استان مازندران است که به دستور شاه عباس صفوي ساخته شد و
به عنوان پایتخت دوم شاه عباس صفوي در این زمان مطرح بود. در این شهر بناهاي با ارزشی از معماري
اسلامی دوره صفویه ایران باقی مانده است که یکی از مهم ترین این بناها باغ شاه میباشد.
در این شهر مجموعه باغهایی طراحی و ساخته شد که به عنوان معروف ترین باغها در سواحل جنوبی
دریاي خزر شناخته می شوند. این مجموعه که در واقع محل اقامت شاه عباس در فصل زمستان و اوایل بهار
می بوده به صورت باغ در باغ طراحی و ساخته شده بود. امروزه از هفت باغ اندر باغ متمرکز داخل شهر با
56
نامهاي باغ شمال، باغ حرم و خلوت، باغ صاحب الزمان، باغ چهل ستون (دیوانخانه)، باغ تپه، باغ زیتون و
باغ چشمه تنها باغ چهلستون و بقایایی از باغ چشمه باقی مانده است .
باغ چهلستون یا باغ شهرداري فعلی، باغی است پلکانی و یادگار دوران باغ سازي ایرانی و اسلامی شاهان
صفوي در شهرستان بهشهر در استان مازندران است. نام این باغ بر اساس 2 1 ستونی که روي ایوان عظیمش
بود چهل ستون نام گذاري شد.(عدد 40 به جهت فراوانی و کثرت به کار برده می شد) بعدها به دلیل
تخریب این ایوان نامهاي دیگري براي این باغ به کار برده شد نظیر باغ شاه و هم اکنون نیز نام آن پارك
ملت و به دلیل استفاده از کوشک مرکزي باغ به عنوان ساختمان اداري شهرداري نام آن باغ شهرداري نیز
نامیده می شود.
شکل 2-41: نمایی از کوشک مرکزي باغ (شهرداري فعلی)
این باغ بر روي زمینهاي داراي پستی و بلندي و کمتر دست خورده ساخته شده و مساحت آن 8 هکتار
است که در سال 2 61 1 میلادي ساخته شده است و داراي طرح کلی و معمول باغهاي ایرانی است با آب
نماها و حوضهایی چند که با آب راههایی با گذر هاي دو طرفه به هم وصل گشته است و در انتهاي باغ،
نزدیک به دامنه کوه به کوشکی منتهی می شودکه باغ چهلستون و باغ شاه نام دارد.
57
(الف)
(ب)
(ج)
58
(د)
(هـ)
شکل2-42: باغ شهرداري بهشهر: (الف) تصویر از گوگل ارث، (ب) دید از اطراف،
(ج) مقطع شماتیک از باغ، (د) پلان، (هـ) دید از داخل
همانطور که پیتر دلاواله پس از سفرش در سال 630 1 بیان کرده، این باغ عبارت است از مربعی که در انتهاي
جلگه در پاي تپه هاي پر درخت واقع شده که کوشک در وسط باغ قرار دارد. بنایی است که طول آن سه
برابر عرض آن است.جلوي این بنا کاملا باز است ولی در عقب و طرفین آن دیواري است که از پنجرههاي
متعدد پوشیده شده است. جلوي بنا خیابانی است طولانی که سنگ فرش است و وسط آن جویی جاري
59
است و از حوضی که جلوي کوشک است ادامه پیدا میکند و تا پاي تپه ها و انتهاي باغ پیش می رود. در
حال حاضر از این حوض بزرگ اثري نیست و تبدیل به فضاي سبز شده است.
آب همیشه به عنوان عنصر اصلی در طراحی باغ هاي ایرانی به کار می رود. در این باغ نیز آب نقش بسزایی
در منظر و اقلیم آن ایفا می کند. آب موجود در این باغ از انتهاي باغ و نزدیک به کوهپایه سرچشمه گرفته و
به صورت پلکانی از کوهپایه به پایین می آید و در مسیر خود از کوشک مرکزي باغ نیز می گذرد و مسیر
آب تا انتهاي باغ ادامه دارد. به دلیل پلکانی بودن باغ، مسیر این آب نیز در جهت تغییر ارتفاع از سینه
کبکی هایی عبور می کند که بر زیبایی و گوشنواز بودن صداي آب می افزاید. درختان موجود در این باغ
فقط درختان سرو و مرکبات بودند که با گذشت زمان به علت عدم داشتن برنامه ریزي صحیح و بدون هیچ
هدفی درختان دیگري در این باغ کاشته شدند و رشد کردند.
شکل 2-43: پلان گذر آب در باغ
این درختان در بهار و تابستان گل می دهند و در پاییز به میوه میرسند. در اواسط بهار تا اوایل تابستان وقتی
وارد شهرستان بهشهر به خصوص وارد باغ شاه میشویم عطر گل این درختان در فضا پیچیده است و باعث
نشاط آدمیان می گردد. درختان مرکبات در تمام طول سال سبز هستند و یکی از دلایل استفاده درختان در
این باغ همین مورد می باشد. درختان سرو که نماد استقامت در ایران می باشند در این باغ طوري کاشته
شده اند که علاوه بر این که یک مسیر مستقیم را براي عابران و باد ایجاد میکند، جدا کننده باغچه مرکبات
نیز می باشد. علاوه بر این یکی از ویژگی هاي درخت سرو همیشه سبز بودن آن است که به زیباي منظر باغ
در فصل هاي مختلف سال می افزاید.
60
شکل 2-44: پلان قرارگیري درختان سرو در باغ
شکل 2-45: باغ عباس آباد
61
2-5- نتیجه گیري
در مطالعه و طراحی فضاهاي عمومی و باز شهري، توجه به موضوعاتی چون فرهنگ، سابقهي تاریخی،
هویت، زیبایی و شرایط محیطی از چنان اهمیتی برخوردار هستند که غفلت از هر کدام سبب می شود تا
کلیت طرح، به عنوان فضایی مطلوب و با هویت و اصیل و کارآمد براي جامعه اي با فرهنگ خاص
مخدوش شود.
درك روابط انسان و مکان مستلزم تجسم کردن زمینه هاي فیزیکی و اجتماعی – فرهنگی است و مکان،
جایی است که احساسات می تواند ابراز شود و این احساس با برقراري پیوند بین انسان و مکان، زمینهاي
براي تفاوت، جهت یابی و درك فضایی پدید میآورد. حس مکان، داراي دو بعد است: یکی ریشه در
باورها و اعمال فرهنگی دارد و فرد را با مکان ارتباط می دهد که شامل عناصر غیر فیزیکی و داراي کیفیت
ذهنی است، دیگري متأثر از زمینه هاي بیرونی و کالبدي است که بیشتر بر جنبه هاي فیزیکی تأکید دارد و
طراح می تواند بر آن تأثیر داشته باشد.
براي ایجاد حس مکان، محیط باید داراي کاراکتر و ساختار ویژه باشد. بدین منظور تمام محیط مصنوع به
صورت یک کل یکپارچه می بایست در طراحی مد نظر قرار گیرد. مشخصات کالبدي مانند پیوستگی
بصري، محصوریت بصري، تضاد و تنوع، دید، خروجی و ورودي، منظرسازي و نامگذاري از عناصر عینی
هستند که حس مکان را افزایش و تقویت کرده، باعث ایجاد حسی قوي از فضا در ساکنین آن محیط براي
زندگی در آینده آن مکان می شود و محصول آن ارزیابی مثبت ساکنین از محیط زندگی خواهد بود.
توجه به هنر گذشتگان، نمادها و فرهنگ بومی و سنتی در

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد باغ ایرانی، طبیعت گرایی، سلسله مراتب Next Entries دانلود پایان نامه درمورد فرهنگ ایرانی، باغ ایرانی، اجتماعی و فرهنگی