دانلود پایان نامه درمورد حقوق جزا، عام و خاص، نهادهای اجتماعی، پیشگیری از جرم

دانلود پایان نامه ارشد

و عینی تقسیم می‌شوند. نشانه‌های ذهنی به‌وسیله بیمار گزارش می‌شود مانند اضطراب، افسردگی، احساس حقارت و نشانه‌های عینی توسط متخصصین بالینی مشاهده می‌شود و علائم بارز و آشکار ناسازگاری است، مانند تندخویی و عصبانیت و غیره البته رفتار نابهنجار با هر دو نشانه همراه است. »22
هر یک از این معیارها چنانچه به‌تنهایی برای تعریف و تشخیص رفتار نابهنجار در نظر گرفته شود دارای معایبی است. روانشناسان برای تعریف و تشخیص رفتار نابهنجار مجموع ملاک‌ها را باهم در نظر می‌گیرند، اما تأکید ایشان بر معیارهای کلینیکی بیشتر است.
در ارتباط با ملاک کلینیکی باید در نظر داشت که همه‌ی افراد در شرایطی خاص حدی از نشانه‌های ذهنی رادارند که لزوماً بیانگر ناهنجاری آن‌ها نیست؛ بنابراین نشانه‌های ذهنی با توجه به موقعیتی که فرد در آن قرار می‌گیرد باید موردتوجه باشد. به‌طور مثال اکثر دانش آموزان در زمان امتحانات حدی از استرس و اضطراب رادارند ولی این به معنای نابهنجار بودن آن‌ها نیست؛ زیرا آن موقعیت اقتضای چنین حالاتی را دارد؛ بنابراین نشانه‌های عینی باید بر اساس استاندارد رفتارهای جامعه مورد قضاوت قرار گیرد.
2- از منظر جامعه‌شناسی
برای دست یافتن به مفهوم رفتار نابهنجار از منظر جامعه شناسان ابتدا باید مفهوم هنجار و ارزش که از عناصر اصلی فرهنگ بوده و ارتباط تنگاتنگی باهم دارند مشخص گردد. آلن بیرو، در تعریف ارزش بیان می‌دارد: «ارزش میزان توانایی یک شی (اندیشه یا شخص) در ارضای یک میل، یک نیاز، یک تمنای انسان است. پس اساس ارزش را باید در اندیشه‌های انسانی جستجو کرد که نفع (ارزش) یک شی خارجی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.»23
درواقع ارزش‌ها، مجموعۀ آرمان‌هایی هستند، درباره آنچه قابل‌تحسین، تقبیح، مطلوب یا نامطلوب است.24 ارزش‌ها الگوهای استانداردشده خواستن و احساس است،آن‌ها اندیشه‌هایی هستند درباره‌ی آنچه درست یا نادرست تلقی می‌شود. ارزش‌ها به‌طور ضمنی این مفهوم را می‌رساند که شیوه‌ی خاصی از عمل باید انجام شود به‌طور مثال حیات ارزش محسوب می‌شود نباید کسی را کشت.25 ارزش‌های اجتماعی واقعیت‌ها و اموری را تشکیل می‌دهد که مطلوبیت دارند و مورد خواست و آرزوی اکثریت افراد جامعه هستند.26 در برخی جوامع ممکن است پدیده‌ای مورد خواست و آرزوی اکثریت افراد جامعه باشد و به‌عنوان ارزش اجتماعی تلقی شود ولی در جامعه‌ای دیگر آن پدیده به‌عنوان ضد ارزش شناخته شود.27
«در لاتین واژه هنجار معنای گونیا می‌دهد و به‌عنوان قانون و قاعده است که بدان رجوع می‌شود. آلن بیرو هنجار را قانون یا اصلی می‌داند که باید راهبری یا هدایت رفتار را موجب شود.»28 در تعریفی دیگر هنجار به قانون و معیار معینی گفته می‌شود که به‌مقتضای شرایط زمان و مکان کیفیت تفکر، نحوه سلوک و رفتار انسان را معین می‌کند و بدان نظم می‌بخشد.29
هنجارها بر اساس میزان اعتبار و اهمیت بین مردم بدین‌صورت تقسیم می‌شوند: هنجارهای رسمی که بیانگر قوانین و مقررات تشکیلاتی، اداری و ملی کشور و مؤسسات تابعه‌ی آن مانند قانون اساسی، قوانین و مقررات حقوقی و جزایی هستند که در مجلس نمایندگان وضع می‌گردند و سازمان‌هایی قضایی و انتظامی بر آن‌ها نظارت دارند. هنجارهای دینی ناشی از آموزش‌های دینی در هر جامعه بوده و مبتنی بر باورها و ارزش‌های تعالیم دینی است که نقض آن‌ها واکنش جامعه را در پی دارد.30
هنجارهای غیررسمی شامل هنجارهایی است که خودبه‌خود و به‌صورت تدریجی از اتفاقات جامعه برخاسته و خاستگاه آن کل جامعه است این هنجارها همان آداب‌ورسوم و سنت‌های جامعه است.31 هنجارها و ارزش‌ها رابطه تنگاتنگی باهم دارند هنجارهای اجنماعی بر اساس ارزش‌ها اجتماعی وضع می‌گردد و درواقع هنجارها جنبه عینی و دستوری ارزش‌ها هستند.32 البته ازآنجایی‌که هنجارها همیشه برگرفته از ارزش‌ها نیست به لحاظ منطقی رابطه بین ارزش‌ها و هنجارها از نوع عموم خصوص من وجه است؛ بدین معنا که برخی از ارزش‌ها هنجار است؛ اما برخی از ارزش‌ها هنجار نیست، برخی هنجارها ارزش‌ها است؛ اما برخی هنجارها، ارزش‌ها نیست.
واژه نابهنجار نخستین بار توسط امیل دورکیم جهت تشریح علل برخی از رفتارهای مجرمان به‌کاربرده شد. مرتون و جامعه شناسان دیگر این واژه را در معنای رفتاری به کار می‌برند که با قواعد و هنجارهای موردقبول جامعه تباین داشته باشد.33 «بنا بر تعریفی از سوی جامعه شناسان رفتار نابهنجار به وقوع تعداد زیادی از مشاهدات در جامعه اطلاق می‌شود که آن‌ها نامناسب و ناشایست بوده و نیازمند درمان هستند و فرد نابهنجار کسی است که هنجارها و ارزش‌های جامعه را نقض می‌کند.»34
در جامعه‌شناسی کلاسیک رفتار نابهنجار را به عدم همنوایی با یک هنجار یا مجموعه‌ای از هنجارهایی که مورد قبول اکثریت اعضای یک جامعه (منظور هنجارهای مفید جامعه است) واقع‌شده است تعریف نموده‌اند.35 مفید یا مضر بودن هنجارها بستگی به این دارد که روابط اجتماعی را در مسیر تأمین نیازهای فطری به‌طور صحیح تنظیم نماید به‌طور مثال رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی یک هنجار مفید است حال اگر سرپیچی از این مقررات همگانی شود یک هنجار مضر است و منجر به اختلال و بی‌نظمی می‌گردد.36
مدرسه به‌عنوان یک‌نهاد اجتماعی دارای هنجارهایی است که نقض آن‌ها می‌تواند زمینه اختلال درروند تعلیم و تربیت را فراهم نماید. بسیاری از این هنجارها بر پایۀ ارزش‌ها بنیان نهاده شده است به‌طور مثال در جامعه ما حیا و عفت یک ارزش محسوب می‌شود که بر اساس آن هنجار رعایت حجاب و پوشش مناسب شکل می‌گیرد و یا اینکه علم و علم دوستی یک ارزش است و بر اساس آن هنجار درس خواندن و سوادآموزی شکل می‌گیرد.37 مطابق با آیین‌نامه انضباطی مدارس، دانش آموزان دختر موظف به رعایت حجاب و پوشش مناسب می‌باشند، حال نقض این هنجار به نحوی نقص ارزش حجاب و عفت است. احترام نیز در جامعه ما یک ارزش است و هنجار رعایت احترام و ادب در مقابل اولیای مدرسه بر اساس آن شکل گرفته است. همچنین صداقت یک ارزش است و این قاعده که محصل نباید تکالیف درسی خود را ا ز روی دست دوستش کپی کند یک هنجار است که بر اساس آن شکل‌گرفته است. برخی از رفتارهای نابهنجار دانش آموزان همچون خسارت به اموال مدرسه، سرقت، تقلب و توهین مطابق مواد آیین‌نامه انضباطی مدارس نیز نقص هنجارهای رسمی جامعه است. در نتیجه رفتارهای نابهنجار دانش آموزان از منظر جامعه‌شناسی تمام رفتارهایی است که نقض هنجارهای مدرسه و جامعه باشد خواه آن رفتارها مطابق با قوانین جزایی جرم باشد یا نباشد مانند فرار از مدرسه، تأخیر در ورود به مدرسه و کلاس. .
3 – از منظر حقوق جزا
برای تعریف رفتار نابهنجار از منظر حقوق جزا باید از منظر دو دیدگاه حقوقی و جرم‌شناسی به این مقوله نگریسته شود؛ زیرا نگاه هریک از این دوگروه به رفتار نابهنجار متفاوت بود ه و تفاوت جرم و رفتار نابهنجار را مشخص می‌سازد. جرم در لغت به معنای بزه، گناه است.38 همچنین به معنای عملی است که قانون آن را از طریق تعیین کیفر منع کرده است.39 از منظر حقوقی جرم بیانگر نقض قوانین هر کشوری براثر یک عمل خارجی است مشروط بر اینکه انجام‌وظیفه‌ی قانونی و یا اعمال حقی، آن را تجویز نکند و مستوجب مجازات باشد.40 مطابق قانون جرم عبارت است از هر رفتاری اعم از فعل و ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین‌شده است.41
بنابراین از دیدگاه حقوقی، رفتار نابهنجار در صورتی موردتوجه قرار می‌گیرد که مصداق جرم باشد بدین معنا که غیرقانونی بوده و به‌طور رسمی در اسناد اداره پلیس و دادگاه‌ها ثبت شود و فرد نابهنجار در صورتی مجرم محسوب می‌گردد که رفتارش غیرقانونی بود و مطابق قانون جرم شناخته شود و بتواند به‌وسیله پلیس تحت تعقیب قرارگرفته و بعضاً در دادگاه محاکمه گردد.42
اما جرم از منظر جرم‌شناسان معنای وسیع‌تری داشته و آنان تنها به معنای قانونی جرم تکیه نمی‌کنند بلکه ازنظر آنان رفتارهای چون فرار از مدرسه، فرار از خانه، نقض قوانین خاص مدرسه اگرچه مصداق جرم نبوده ولیکن رفتاری است که نقض هنجارهای اجتماعی بوده موجب اختلال در نظم نهادهای اجتماعی (خانواده و مدرسه) می‌گردد و می‌تواند شاخص یک شخصیت بزهکارانه باشد.43
اصطلاح دیگری که در حقوق جزا با آن روبرو هستیم بزهکاری است؛ «بزهکاری عبارت است از ترک انجام‌وظیفه قانونی و یا ارتکاب عمل خطایی که الزاماً عنوان جرم ندارد این اصطلاح غالباً معادل جرم به‌ویژه در ارتباط با بزهکاری اطفال و نوجوانان به کار می‌رود. بزهکاری کودکان و نوجوانان در معنای غیرحقوقی آن شامل رفتارهایی چون فرار از مدرسه و کنترل والدین می‌شود بنابراین تعبیر بزهکاری گاهی به شخصی نسبت داده می‌شود که صرفاً مرتکب جرم نشده بلکه به‌طورکلی فردی سرکش و ضداجتماعی است.»44
جرم‌شناسان و به‌طورکلی علم جرم‌شناسی رسالت خود را در شناسایی علل و عوامل بروز رفتار نابهنجار و جرم در میان آحاد مردم دانسته تا با به‌کارگیری نظریات و دستاوردهای علوم مختلف راهکارهای مناسب برای پیشگیری از انواع نابهنجاری و جرم را در جامعه پیدا نماید؛ بنابراین جرم‌شناسان در راستای رسالت خود صرفاً به مطالعه جرم نمی‌پردازند بلکه تمامی رفتارهای نابهنجار را که زمینه بروز جرم می‌شود مطالعه می‌کنند. می‌توان نتیجه گرفت که رفتار نابهنجار گستره‌ی وسیع‌تری از جرم دارد، بدین معنا که تمام رفتارهای نابهنجار جرم نیست ولی هرجرمی نوعی نقض هنجارهای جامعه و بیانگر نوعی ناهنجاری رفتار است.
بنابراین از منظر حقوقدانان جزا رفتار نابهنجار دانش آموزان به رفتارهایی اطلاق می‌گردد که نقض هنجارهای رسمی جامعه (قوانین و مقررات جزایی) باشد مانند سرقت، توهین، برقراری روابط نامشروع؛ و سایر رفتارهای نابهنجار که در این چارچوب؛ یعنی نقض قوانین جزایی نباشد مانند فرار از مدرسه، عدم انجام تکالیف، آرایش‌های خلاف عرف هرچند نابهنجار است اماجرم نیست.
منظور از رفتار نابهنجار در این پایان نامه، همان مفهوم موسع رفتار نابهنجار است که مورد توجه جرمشناسان و جامعه شناسان است .
ج – پیشگیری
در مورد پیشگیری دیدگاه‌ها و بینش‌های مختلفی وجود دارد که هر یک تعریفی را از پیشگیری ارائه می‌دهد؛ اما به‌طورکلی و با توجه به فلسفه حقوق کیفری و دیدگاه‌های جرم‌شناسی پیشگیری را در دو مفهوم عام و خاص می‌توان تعریف کرد. تعریف عام از پیشگیری عبارت است از هر اقدامی اعم از کیفری و غیر کیفری که برای مقابله با جرم و باهدف کاهش جرم صورت می‌گیرد.45
«هینگ و رومانو پیشگیری را مشتمل بر آن دسته از تلاش‌هایی می‌دانند که یک یا چند مورد از جنبه‌های زیر را داشته باشند: از وقوع رفتار نابهنجار جلوگیری کند، شروع رفتار نابهنجار را به تأخیر بیندازد، آثار یک رفتار نابهنجار موجود را کاهش دهند، رفتارهایی را که باعث افزایش بهبود جسمی و عاطفی افراد می‌شود را گسترش دهند، از سیاست‌های سازمانی، اجتماعی و دولتی که بهبود وضعیت جسمانی و روانی افراد را در پی دارد حمایت کنند.»46
درواقع اکثر جرم‌شناسان و نهادهای بین‌المللی بر مفهوم خاص پیشگیری از جرم تأکید می‌کنند؛ در این مفهوم پیشگیری تنها شامل اقدامات غیر کیفری باهدف مقابله با بزهکاری از طریق کاهش یا از بین بردن علل جرم‌زا و نیز اثرگذاری بر فرصت‌های پیش جنایی است.47 «موریس کوسن، جرم‌شناس کانادایی پیشگیری را چنین تعریف می‌کند: مجموعه‌ی اقدامات و تدابیر غیر قهرآمیز که باهدف خاص مهار بزهکاری، کاهش احتمال جرم، کاهش وخامت جرم پیرامون علل جرائم اتخاذ می‌گردد.»48درنتیجه به لحاظ فلسفی یک رابطه عموم مخصوص مطلق در مورد پیشگیری در دو مفهوم عام و خاص برقرار است .
1- پیشگیری بر اساس مدل پزشکی
این تقسیم‌بندی منسوب به برانتینگهام و فاوست است؛ آنان پیشگیری را بر اساس الگوی پزشکی به سه سطح اول، دوم و سوم تقسیم کردند. پیشگیری در سطح اول بیانگر اقداماتی است که معطوف به تغییر شرایط جرم‌زای اطراف اعم از طبیعی و اجتماعی است. پیشگیری سطح دوم بیانگرشناسایی و مداخله در موقعیت گروه یا

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد روانشناسی، روش تحقیق، جامعه آماری، علوم اجتماعی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، پیشگیری وضعی، پیشگیری اجتماعی