دانلود پایان نامه درمورد تغییر رنگ، گیاه شناسی، اکسیداسیون

دانلود پایان نامه ارشد

پایان می رسد “منتظر ، 1381”.
2- 7- 2 مشخصات گیاه شناسی
وسمه گیاهی است دو ساله که ارتفاع آن 90 تا 100 سانتی متر بوده و برگ های کمانی و گروهی دارد. گل های این گیاه زرد و میوه آن به صورت خورجینک کوتاه و سیاه رنگ است و ریشه عمودی و کمی ضخیم دارد. گیاه وسمه بومی چین است و در دیگر نقاط دنیا به شکل خودرو میروید. این گیاه در ایران به طور خودرو میروید در کرمانشاه و طاق بستان به وفور دیده می شود و نوع دیگری از آن در شمال ایران و در کنار رودخانه های مازندران می روید. این کشت وسمه به میزان وسیعی در شمال خوزستان (دزفول و شوشتر) معمول بوده و در جیرفت هم کشت می شده است. هنوز هم گونه وسمه وحشی با نام محلی شمیل در منطقه بلوچستان و جیرفت می روید.
گیاه در خاک های سبک و قابل نفوذ رشد می کند. تکثیر آن به طور معمول با کاشتن بذر آن در بهار در خطوطی به فاصله 20 تا 30 سانتی متر انجام می گیرد. رشد آن تا تیر ماه کند است، اما پس از آن سرعت می یابد. برگ های آن را چهار تا پنج بار در سال وقتی که ضخیم، براق و چرب شده باشد برداشت می کنند.گلهای این گیاه زرد و میوه آن بصورت خورجینک کوتاه و سیاه رنگ است و ریشه عمودی و کمی ضخیم دارد. دانه آن در حدود 5 سانتی متر زیر خاک کاشته می شود و در سال اول رشد می کند و در سال دوم بطور جالب توجهی دارای گلهای انبوه زرد کوچکی می شود. این گیاه را باید همواره از علفهای هرز عاری نگه داشت. بلندی این گیاه 90 تا 100 سانتی متر و برگهای آن کمانی و گروهی است. بخش پایین برگها نازک و سفید می شود و به شکل دم برگ ضخیم گوشتی در می آید و به ساقه متصل می گردد. بخش بالای برگ بیضی دانه دار براق و سبز رنگ است “محمد علی مالک،1384”.
انتشار جغرافیا : این گیاه بیشتر در استپ رشد می‌کند و خاستگاه آن قفقاز، آسیای میانه تا شرق سیبری و غرب آسیا است و در برخی نقاط جنوب شرقی اروپا یافت می‌شود. در ایران در شمال خوزستان و جیرفت می روید “جهانشاهی افشار،1380 ، ص 77 – 79”.
2-7- 3 ترکیبات شیمیایی
خوشبختانه از آنجایی که ایندیگو می تواند از نمونه های متعدد گیاهی در نقاط مختلف دنیا به دست آید زودتر از سایر رنگزاهای طبیعی، استفاده وسیعی یافت “J.B.Paul,1998”.

شکل 2- 4.ساختار شیمیایی ایندیگو
هیچ نوع ماده رنگزای آبی رنگ در ساختار و سمه شناسایی نشده است، ولی یک سری از پیش ماده هایی است که قابلیت تبدیل به ایندیگو که یک ماده رنگزای آبی رنگ طبیعی است را دارا می باشد برای تبدیل این پیش ماده ها به ایندیگو به عملیات هیدرولیز آنزیمی و اکسیداسیون نیاز است. در سال 1855 شیمیدانی بنام شانک84 یکی از پیش ماده ها را ایندیکان به فرمول C14H7O6 و به وزن مولکولی 28/295 نام نهاد. در سال 1967 ابشتین 85 و همکارانش از طریق خواص کروماتوگرافی به پیش ماده های موجود در گیاه وسمه و خواص شیمیایی قسمت کربوهیدرات پی بردند و اظهار نمودند که پیش ماده ایندیگو در گیاه وسمه ایندوکسیل کتوگلوکونات می باشد. آنها این ساختار جدید نام ایساتان B را نهادند. اخیرا نیز ادعا شده است که یک پیش ماده اضافی تحت عنوان ایساتان Cاز گیاه وسمه جدا شده است ” قرنجیک و همکاران،1390″. ایندیکان ماده اولیه و منبع ستخراج رنگزای ایندیگویی است که در برگ تمام گیاهان دارای ایندیگو وجود دارد ” منتظر و همکاران،1382،ص 19″. در مورد میزان غلظت پیش ماده های ایندیگو در گیاه وسمه اختلافات عمده ای وجود داشته و غلظتهای گزارش شده از 5/0% تا 2% با نسبت 3:1 ایساتان B ایندیکان متفاوت می باشد. ایندیکان موجود در وسمه بصورت بلورهای سوزنی شکل با نقطه ذوب 180 درجه سانتی گراد می باشند. این ماده در اثر حمله آنزیم ها هیدرولیز شده و به ایندوکسیل آزاد تبدیل شده و در نهایت در مجاورت هوا به ایندیگو تبدیل می گردد. مراحل تولید در شکل 2- 5 نشان داده شده است. برای رنگرزی با ایندیگو کافی است آن را با مواد احیا کننده نظیر هیدروسولفیت سدیم در محیط قلیایی احیا نموده بدین ترتیب محلولی بدست می آید که به آن لوکوی قلیایی می گویند. لوکوی قلیایی جذب لیک شده و در معرض هوا دوباره به ایندیگو تیدیل می شود. بدین ترتیب رنگ روی کالا ظاهر می گردد ” قرنجیک و همکاران،1390″.

شکل2- 5.تبدیل ایندیگو به حالت محلول
2- 7- 4 خصوصیات وسمه مرغوب
از راه های شناسایی وسمه مرغوب این است که، زمانی که پودر آن زیر دست لمس می شود هیچ گونه زبری احساس نشود، و وسمه ای خوب است که دارای رنگ سبز متمایل به خاکستری باشد ” معین الدینی،1390″.
2- 7- 5 استخراج ماده رنگزا و رنگرزی با وسمه
وسمه دارای مواد رنگزایی مشابه نیل است ولی این مواد رنگزا در وسمه نسبت به نیل دارای غلظت کمتری هستند. برگ های وسمه را معمولا به صورت تازه مورد استفاده قرار می دهند، اما اگر در موقع مناسبی از سال برداشت شوند می توان آنها را خشک کرد و بعدا مورد استفاده قرار داد “دین جنی،1385، ص 56 – 57”.
ماده رنگی وسمه در برگ آن می باشد که در روش سنتی به روش زیر رنگ را از برگ ها استخراج می کنند :
الف: در اواخر تیرماه وقتی برگهای درخت ضخیم و براق و پر چرب شد آنها را از گیاه جدا می کنند .
ب: برگهای جدا شده را خشک می کنند .
چ: آسیاب کردن وسمه .
– بمدت 5/1 الی 2 ساعت می جوشانند تا ماده رنگزا را استخراج کنند .
– بمدت 12 ساعت وسمه در آب معمولی خیسانده و سپس محلول رنگرین حاصل می گردد. سپس محلول رنگی حاصله را صاف می کنند .
2- 7- 5- 1 خم رنگبر
وسمه همانند نیل نیازی به دندانه ندارد و از رنگبر به عنوان یک منبع قلیایی برای حذف اکسیژن بهره می برد. برای ساخت خم رنگرزی 4/5 لیتری (1 گالن ) به ترتیب زیر عمل می شود :
1- 250 گرم برگ تازه را به قطعات کوچک ریز ریز کرده و درون دیگ قرار می شود. به اندازه کافی آب جوش روی برگ ها خالی کرده و اجازه می دهیم که یک ساعت در آن باقی بماند.
2- محلول رنگزای شرابی رنگ و داغ بدست آمده را صاف کرده و برگ ها را به کناره های غربال فشار داده می شود تا تمام پتانسیل رنگی آن خارج شود، برگ ها را دور نینداخته و برای رنگرزی حمام دوم، جهت تولید شید های صورتی ذخیره شود.
3- وقتی که دمای محلول رنگزا به 50 درجه سانتی گراد (120 درجه فارنهایت) کاهش یافت، به اندازه کافی سودای شستشو به آن اضافه می کنیم تا رنگ آن از شرابی به رنگ قهوه ای مایل به سبز تغییر کند.
4- با خالی کردن مایع رنگرزی از یک ظرف به ظرف دیگر و تکان دادن آن هوا را به داخل آن پخش کرده تا رنگ سبز مایل به آبی نیلی تغییر کند.کف ها و سرریزهای شکل گرفته بر روی سطح مایع بعد از چند دقیقه آبی رنگ خواهند شد. اگر این تغییر رنگ اتفاق نیفتاد، مقدار کمی سودای شستشو به آن اضافه کرده و تا زمانیکه سرریزها تغییر رنگ بدهند تکان دادن را ادامه داده می شود.
5- اجازه داده می شود که سر ریزها کمی فروکش کنند، سپس حرارت مایع را به درجه حرارت 50 درجه سانتی گراد (120 درجه فارنهایت) گذاشته و ثابت نگه می داریم و حدود یک قاشق چایخوری رنگبر برای حذف اکسیژن بر روی آن پاشیده می شود.
2- 7- 5- 2 خم مخمر (خمیر ترش)
برای ساخت 9 لیتر (2گالن) خم رنگرزی به روش زیر عمل می شود :
1- 250 گرم برگ تازه وسمه را ریز ریز کرده و درون ظرف قرار داده و روی آن آب در حال جوش ریخته و یک ساعت آن را خوابانده تا ماده رنگزای آن خارج شود.
2- ضمن اینکه مقداری آب گرم با درجه حرارت 40 درجه سانتی گراد (120درجه فارنهایت) را در یک ظرف مدرج ریخته، 3 قاشق چایخوری شکر و 2 قاشق چایخوری مخمر خشک شده را در آن به هم زده و مخلوط را تا زمانی که شروع به سرریز کند به حال خود باقی گذاشته.
3- هنگامیکه درجه حرارت برگهای خوابیده در آب جوش به 50 درجه سانتی گراد رسید،2 قاشق چایخوری سودای شستشو در آن ریخته و به هم زده می شود.
4- در این روش بهتر است برگ ها در حین رنگرزی درون ظرف رنگرزی باقی بمانند. محلول مخمر را به درون محلول مایع رنگزا خالی کرده و به هم زده می شود و خم را تا زمانیکه رنگ آن زرد مایل به سبز بشود گرم نگه داشته می شود. این مدت ممکن است 36 ساعت طول بکشد.
5- به آرامی نخ یا پارچه را درون خم قرار داده و مطمئن شده که الیاف درون محلول زرد مایل به سبز به خوبی غوطه ور شوند. هر بخشی از الیاف که روی سطح محلول قرار گیرد نقطه نقطه خواهد شد. الیاف را به مدت 5 ت 20 دقیقه، بسته به نوع رنگ دلخواه به حال خود گذاشته می شود.
6- الیاف را خیلی به آرامی بیرون آورده و نباید به درون خم چکه و در نتیجه ایجاد حباب نکند. الیاف به محض بیرون آمدن از خم و تماس با هوا شروع به آبی شدن می کنند. قبل از اینکه الیاف کاملا آبی شوند، خیلی سریع آنها را به داخل کاسه ای آب شفاف غوطه ور کرده. این عمل سبب از بین رفتن هرگونه ذرات نیل حل نشده بر روی الیاف می شود. این ذرات می توانند باعث ایجاد نایکنواختی های ناخواسته شوند. سپس الیاف را در معرض اکسیژن قرار داده می شود.
معمولا خم مخمر شیدهای گوناگونی از رنگ های صورتی، بنفش کمرنگ، خاکستری، سبز مایل به آبی را تولید می کند.
2- 7- 5- 3 خم ادرار
ابتدا به اندازه کافی ادرار جهت ساخت نصف مایع مورد نیاز خم جمع آوری کرده. ادرار را به مدت 2 هفته جهت رسیدن و بیات شدن به حال خود گداشته می شود.
برای ساخت خم رنگرزی به حجم 5/4 لیتر (1گالن) به طریق زیر عمل می کنیم :
1- وقتی که ادرار آماده شد، برگ های تازه وسمه را برداشت کرده و آنها را مشابه با روش 1 ، مراحل 1 تا 4 تحت فرآیند قرار داده می شود (حرکت کردن سریع جهت وارد کردن اکسیژن هوا در آن).
2- محلول ادرار بیات شده را به ادرار بیات شده اضافه کرده و مخلوط آن ها را تا درجه حرارت 50 درجه سانتی گراد (120 درجه فارنهایت) حرارت داده می شود. محلول رنگزا را درون ظرف پوشش دار قرار داده تا بوی آن کاهش یابد و آن را یک هفته یا بیشتر گرم نگه می داریم. وقتی که محلول خم زرد مایل به سبز شد خم آماده رنگرزی است.
2- 7- 5- 4 خم برگ های خشک شده وسمه
این روش، روشی موفقیت آمیز هم برای برگ های تازه و هم برای برگ های سال اول رشد وسمه که خشک شده اند، محسوب می شود. اگرچه بعضی ها بر این باورند که خشک کردن برگ های وسمه پتانسیل رنگی آن را از بین می برد، با استفاده ار متد شرح داده شده در اینجا به نتایج خوبی می توان رسید. مقدار برگ مورد نیاز به عمق آبی مورد نظر، مدت زمان فعالیت خم و زمان چیدن برگ ها بستگی دارد.
برای ساخت 9 لیتر (2گالن) خم رنگرزی به طریق زیر عمل می شود:
1- 250 گرم برگ وسمه تازه و یا خشک شده را درون دیگ رنگرزی استیل که دارای سرپوشی محکم و گنجایش 9 لیتر مایع است ریخته می شود.. اگر دیگ سرپوش ندارد از یک فویل آلومینیم یا فیلم چسبان برای پوشاندن دیگ استفاده می شود.
2- مقدار کافی آب در حال جوش را درون دیگ ریخته و آن را روی منبع حرارتی قرار داده می شود تا گرم نگه داشته شود. روی دیگ را پوشانیده و برای استخراج مایع شرابی رنگ از آن اجازه داده می شود که برگ های وسمه 45 دقیقه به همان حالت باقی بمانند. محلول رنگزا در درجه حرارت 50 درجه سانتیگراد (120 درجه فارنهایت) و نه بیشتر نگه داشته می شود.
3- 50 گرم رنگبر و مقدار کافی سودای شستشو جهت قلیایی کردن مایع (pH=9) به محلول رنگزا اضافه کرده.
4- روی دیگ را پوشانیده و حدود 1 تا 2 ساعت به همان حال باقی گذاشته و درجه حرارت را نیز ثابت نگه داشته. بعد از این مدت بایستی رنگ آبی شروع به گسترش کند. این موضوع را می توان با قرار دادن تکه ای پشم آبخور شده درون مایع آزمایش کرد، بعد از گذشت 15 دقیقه، تکه ها را بیرون آورده و اگر در معرض هوا آبی رنگ شدند خم رنگرزی آماده است.
5- الیاف مورد رنگرزی را درون آن قرار داده و به آرامی به درون مایع فرو برده و دقت می شود که حباب هوا ایجاد نشود. الیاف را 30 دقیقه بحال خود واگذاشته و سپس بیرون آورده و اجازه داده می شود که در معرض هوا رنگ گسترش پیدا کند.
6- الیاف بیرون آمده به رنگ قهوه ای مایل به سبز بنظر می رسند و تعدادی ذرات برگ نیز روی الیاف وجود

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد اکسیداسیون، صنایع غذایی، مواد غذایی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد فرش دستباف، کاهش استرس، ارزش اقتصادی