دانلود پایان نامه درمورد باغ ایرانی، طبیعت گرایی، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

دقیق و عمیق نیاز دارد.
در باغ ایرانی این اصل را می توان در دیواره هاي حاشیه باغ، دیواره هاي صفحه بندي حاصل از زمینهاي
شیب دار و حتی در کفسازي ها مشاهده می شود.
هـ) استقلال و تشخیص فضاها در معماري ایرانی همه فضاها داراي استقلال و متشخص اند و هیچ فضایی
منفی یا مانده از فضاي دیگر نیست.این ویژگی که به نظر می رسد گاهی با واقعیت هاي کارکردي در
تعارض باشد از اصول مراعات شده در نمونههاي ارزشمند معماري ایران است. درباغ ایرانی نیز همه فضاها
اعم از ساخته و ساخته نشده، از خود هویتی به نمایش می گذارند. بطوریکه حتی فاصله میان دو فضاي
مستقل، خود عرصه اي کامل به شمار میآیدکه واجد تعریف، هویت و عملکرد مستقل می باشد.
و) تنوع در وحدت، وحدت در تنوع باغ ایرانی در عین وحدت در خطوط کلی، هندسه و مصالح اجرایی،
داراي تنوع فضایی بی نظیري است.تنوع فضایی باغ با تعریف فضاهاي مستقل از هم از طریق محدودسازي،
تنظیم فاصله دید، بهره گیري از اشکال کامل هندسی، طرح کاشت، ترکیب بندي هاي متفاوت از گونه هاي
گیاهی، کارکردهاي فضایی آب، بهره گیري از مصالح و امثال آن نمود پیدا میکند. محورهاي اصلی،
محورهاي فرعی، کرتها، انواع حوض ها و فضاهاي ساخته شده با نوع بسیار زیادي که ارائه می دهند
نشان از یک نظم و وحدت سازي در کلیت باغ می دهند.
ز) طبیعت گرایی و بهره گیري از منظر فرهنگ ایرانی انسان را جدا از طبیعت نمی بیند بلکه او را همراه
باسایر عناصر طبیعت و جزء لا ینفک آن و دل سپردن به طبیعت و استفاده از مناظر طبیعی را علاوه بر اینکه
پی بردن به آیات و نشانه هاي خدا می بیند، موجب حظ بصر و نشاط روان آدمی می داند. از این رو
معماري و هنر ایران به شدت طبیعت گراست. این اصل در باغ ایرانی سبب بوجود آمدن فضاهاي نیمه باز
مانند ایوان و کوشک شده است که حد فاصل و پیوند دهنده فضاي طبیعت (حیاط یا منظره باغ) و بخش
ساخته شده می باشد. وجود فضاي دنج و خلوت و پناه بردن به گوشه طبیعت در باغ ایرانی یک قاعده
است، در نتیجه باغ ایرانی فضایی عارفانه و شاعرانه براي تامل به شمار می رود. وجود چشم اندازهاي عمیق
و باز در محورها و مسیرهاي اصلی باغ، عدم وجود موانع بصري و هدف دار بودن این مسیرها (رسیدن به
فضاي ساخته شده یا یک نشانه بصري) بر طبیعت گرایی بیشتر صحه میگذارد (نصر، 383 1).
44
شکل 2-32: تقارن در باغ ایرانی (نصر، 383 1)
در نهایت ویژگی هاي کلی باغ هاي ایرانی را می توان این گونه بر شمرد :
1- دیوار محصور دورشان دارند (درونگرا بودن) (پیرنیا، 373 1).
2 – هندسی بودن ساماندهی فضایی آن. در باغ ایرانی توجه خاصی به شکلهاي هندسی می شد و شکل
مربع که فاصله بین اجزا باغ را ساده و روشن نشان می داد از اهمیت خاصی بر خوردار بود (پیرنیا، 373 1).
3- تقسیم باغ غالبا به چهار بخش (حیدرنتاج، 380 1).
4 – وجود سردر بصورت ساختمان – المانهاي ورودي : پیش خان، پیش طاق، آستانه یا پاي در، پِلَنگ
(درگاه میان یک دیوار ستبر، از آستانه تا پایان پهناي دیوار)، دالان درون باغ، در اغلب باغها
ساختمانهاي ورودي 2 طبقه هستند (پیرنیا، 373 1).
5- داراي برج (پیرنیا، 373 1).
6 – شبکه خیابان بندي مستقیم و راست شکل (پیرنیا، 373 1).
7 – شبکه آب نماها و آبیاري راست محور (پیرنیا، 373 1).
در باغها چهار عنصر مرتبط با آب داریم:
1- جوي ها
2- آب نماها (در مقاطع جوي ها)
3- آبفشان یا فواره
4- آبشار یا آبشره (پیرنیا، 373 1).
استفاده از استخرهاي وسیع به عنوان آینه و زیبایی چشم انداز مقابل کوشک (حیدرنتاج، 380 1).
8 – ساختمان کانونی (کاخ ، کوشک ، کلاه فرنگی و … ) همه کوشکهاي دو طبقه هستند (پیرنیا، 373 1).
45
9 – باغچههاي چهارپهلو پر از درختان و گلها (کاشت درخت میوه در قسمت بزرگی از باغ و فقدان
فضاي سبز بیهوده) (حیدرنتاج، 380 1).
0 1- باغ ایرانی؛ باغ داراي پرسپکتیو یک نقطهاي است (پیرنیا، 373 1).
2-3-1-5- هماهنگی و سازگاري معماري و طبیعت
در معماري سنتی ایران همزیستی مسالمت آمیزي میان انسان، معماري و طبیعت وجود دارد. اشارات فراوان
در قرآن درباره گیاه، نور و اجزاء طبیعت و در نهایت تمثیل بهشتی آن موجب شده تا طبیعت در معماري
ایران حضور همه جانبهاي داشته باشد و فضاها در کنار هم طی یک سلسله مراتب خاص قرار گیرند، گویی
همیشه انگیزه احترام و حفظ نعمتهاي الهی را پاس می دارند که در قلب طبیعت و اجزاء عناصر آن تجلی
کرده است. فعالیتهاي اجتماعی ، فرهنگ و احکام دینی همواره در آهنگی موزون با طبیعت حرکت کردهاند
و همجواري و همدلی انسان با طبیعت موجب شده که عناصر طبیعت به گونههاي مختلف در معماري هاي
اصیل حضور داشته و انسان را از فواید تصفیه کننده آن بهرهمند گرداند (دیبا، 378 1).
هماهنگی و سازگاري معماري و طبیعت نکته اي است که همیشه ذهن پویاي معمار ایرانی را به خود
معطوف داشته. ساختمان در کنار طبیعت نه ساختمان به جاي طبیعت و تلفیقی از انسان، طبیعت و معماري
ما را به سوي آن مدینه فاضله و هنر عرفانی گذشته سوق خواهد داد.
با وجود همه مزایا و محاسن صنعت، این پدیدهي دوران نوین بعد از انقلاب صنعتی، به سرعت زیبائیهاي
طبیعی و طراوت معماري و به تبع آن شهرسازي جهان را گرفت. جایگزینی آهن و سیمان به جاي فضاي
سبز ساختار زیباي شهر را از میان برد. درشهرسازي نوین، دوباره به طبیعت و زیبائیهاي آن نگرشی
متفاوت و جدید گردیده است؛ مقیاسهاي مناسب انسانی دوباره در شهرها اهمیت و اعتبار خاص را یافته اند
و به ارزش طراحی فضاهاي سبز کافی و مناسب در شهرها به گونه اي مناسب عنایت و توجه خاص شده
است (قصري و خسروي، 382 1).
2-3-1-6- ورودي در باغ ایرانی
با توجه به نقش و اهمیت ورودي در دعوت کنندگی افراد به فضا، در این بخش به نکاتی در خصوص
طراحی و انواع ورودي باغ پرداخته میشود. در طراحی فضاي ورودي هر یک از انواع بناها، اهداف و
اصولی متناسب با آن بنا، از جمله: حفظ محرمیت خانواده، ورود با خضوع، ورود به تدریج، آسانی دسترسی
به فضاي داخلی یا دشواري در آن، شاخص و خوانا بودن بنا در سیماي شهر، ایجاد پیوند بین بناهاي بزرگ
و عمومی با فضاهاي شهري، در نظرگرفته میشد. درباغهایی که داراي طراحی معمارانه و مناسب بودند،
46
فضاي ورودي باغ داراي جزء- فضاها و عناصري کمابیش همانند مدارس یعنی داراي جلوخان پیش طاق،
درگاه، هشتی و دالان بود و مسیر حرکت در آنها در مواردي در امتداد غیر مستقیم بود.
– اجزاي تشکیل دهنده: جلوخان، پیش طاق، درگاه، هشتی، دالان، ایوان، ساباط، رواق
– برخی عناصر: در، کوبه و حلقه، آستانه، سکو، سردر، منار، روزن، حوض (داخل هشتی)
– اصول ترکیب کالبدي:
1- اصل سلسله مراتب
2- اصل محور
3- اصل تقارن
– موقعیت ورودي: نزدیک یکی از گوشه ها، روي محور تقارن، روي دو محور تقارن، در گوشه، در نقاط
مختلف
– شکل مسیر دسترسی به فضاي درونی:
1- مستقیم
2- غیر مستقیم
3- مارپیچ
– مقیاس نما:
1- مقیاس انسانی
2- مقیاس فوق انسانی
– شکل ترکیب نما:
1- کشیده (پهن)
2- بلند( مرتفع)
3- متوسط
– تزئینات نما: آجرکاري، کاشیکاري، گچبري، حجاري
– طرح: سنتی – نیمه سنتی – جدید
– تعداد نماها (بیرونی و درونی):
فضاهاي ورودي بناهاي درونگرا داراي دو نما هستند. نخست نمایی که از بیرون دیده می شود و دوم نمایی
که از درون مشاهده می گردد. در ورودي باغ ها نیز به دلیل اهمیت وجه داخلی ورودي و تاثیري که در
نماي عمومی باغ دارد. معمولا وجه داخلی نیز طراحی می شده است.
– کارکردهاي اصلی ورودي:
ارتباط و اتصال بین درون و بیرون، نظارت بر ارتباط
47
– کارکردهاي فرعی ورودي:
تجمع، بدرقه و استقبال، محل کتیبه و وقفنامه و فرمان
– اهداف جنبی ترکیب اجزاي ورودي:
حفظ محرمیت و امنیت، ورود با خضوع و طمانینه، شکل مسیر غیر مستقیم، ورود به تدریج، جلب توجه،
دعوت کنندگی و گشودگی
(الف)
(ب) (ج)
48 (د) شکل 2-33: (الف) ورودي اصلی باغ قوام در راستاي محور طولی باغ، (ب) نماي خارجی باغ نارنجستان قوام (ج) داخلی ورودي باغ نارنجستان قوام؛ (د) ورودي اصلی و فرعی در باغ نارنجستان قوام
2-3-3- بررسی نقش باغ سازي در ارتقاء حس مکان در معماري و باغ سازي سنتی ایرانی
باغ ایرانی مفهومی گسترده است و دامنه حضور آن باغ مقبره ها، باغ شکارها، باغ حیاط ها، باغ مدرسهها و
… راشامل می شود که جداي از ساختار اصلی باغ یک حس تعلق و حس مکان را ایجاد میکند. ایجاد باغ
ایرانی با تقلید صرف از شکل ساختاري آن دیدي ساده انگارانه به یک مفهوم وسیع است. از مهمترین
اصولی که احساس باغ ایرانی ا در بیننده زنده می کند ترکیب شدن با بستر و اجبار نکردن محیط به پذیرش
زیبایی است در واقع باغ ایرانی مفهوم عینی عبارت land to listening میباشد که کلیترین اصل در طراحی
پایدار محیط است.
حس مکان به مثابه عمده ترین ویژگی باغ ایرانی مطرح می شود. باغ ساز ایرانی در ارتباط با مختصات
محیط زیست محل و الگوي زمین مورد نظر را انتخاب می کند. در این مورد، براي نمونه، باغ شاهزاده
ماهان، ممتازترین حس مکان را در شکل گیري آن باغ دارا می باشد. در آنجاست که تناسب کشیده باغ
49
(تقریباً طول سه برابر عرض) در گستره بیابانی دهکده تیگران ماهان با قرار دادن دید قله سفید کوه جوپار،
از یک سو، و دید دشت وسیع تیگران، از سوي دیگر، در طول محور اصلی باغ به مثابه نقطههاي فرار
منظري حس مکان، به مثابه عمده ترین ویژگی باغ ایرانی، را به نمایش می گذارد (وحیدزادگان، 390 1).
به طور کلی زمین و بستر تحت تاثیر نوع تاثیر گذاري شرایط محیطی بر آن، از طبیعی یا انسانی و در قالب
معماري، معماري منظر و طراحی شهري، به “مکان” تبدیل می شود. علاوه بر آن، انسان به دلایل متفاوت و
از جنبه هاي گوناگون، براي شناخت و آگاهی از وجود خود، به احساس مکان نیاز دارد.
در این باره، مجموعه محیط شکل دهنده به مکان و فضاي ادراکی، به عنوان زمینه ها و تجربه هاي احساس
اند که ادراك کلی ما را تحت تاثیر خود قرار می دهند و در نتیجه، “منظر” و “مکان” ایجاد شده نیز خوانا و
خاطره انگیز می شود.به این ترتیب، در نتیجه ي فضا سازي معماري منظر، فرد و محیط پیرامون، کلیت
واحد و تفکیک نشدنی را تشکیل می دهند و “حس مکان”، به عنوان ساختاري ذهنی از ویژگی ها و روابط
متقابل نشات می گیرد.
سایموند نیز بر این باور است که معماري منظر به کمک اجزا و عناصر موجود در زمین همچون نوع درختان
و گونه هاي گیاهی، آب، بستر سطحی زمین و غیره، فضایی سالم، معنادار . سرشار از احساس را عرضه می
کنند.این فضاي تاثیر گذار و برانگیزاننده ي حس مکان که به گفته ي سایموندز داراي “میزانی از وحدت و
هماهنگی اند، به لذت و حظ بصر منجر می شود و زیبایی احساس می شود”.
همچنین به نظر بعضی از صاحب نظران، توجه به “مکان سازي و ویژگی هاي آن” و “موجودیت واحد و
تفکیک ناپذیر فرد و محیط در منظره هاي خاص”، نوعی پاسخ اساسی به یکی از جنبه هاي مهم سلامت
انسان، یعنی “احساس فضاهاي سالم و پر معناست” (تقوایی، 391 1).
2-4- معماري و هنر در مازندران
2-4-1- هنرهاي بومی و سنتی مازندران
فرهنگهاي بومی براي اینکه بتوانند تداوم پیدا کنند نیاز به شناخته شدن دارند و فرهنگ بومی است که
اصالت و ریشهداري را در منطقه نشان میدهد. اکنون در عصر اطلاعات و تفاوت نسلها قرار داریم و اگر
فرهنگهاي بومی به نسل جوان شناسانده نشود، در فرهنگ ملی و جهانی حل خواهند شد. حوزه فرهنگی
طبرستان با توجه به جغرافیاي آن، سرشار از فرهنگی غنی است که متاسفانه مکتوب نشده است.
صنایع دستی این سرزمین از جمله انواع دستساختههاي چوبی، سفالی و زیراندازها و انواع دستبافتهها،
پوشاك سنتی و محصولات نمدي از سوي تجار مختلف به اقصی نقاط ایران و حتی کشورهاي مجاور صادر
میشده و از شهرت ویژهاي برخوردار بوده که در برخی سفرنامهها نقل شده است. معماري دلانگیز خانهها
50
و ویلاهاي روستایی و شهرسازي خاص منطقه با توجه به محدودیت اراضی در شمال ایران در طول تاریخ
داراي سبک و شیوهاي خاص بوده و الهامبخش بسیاري از قصرهاي باشکوه دیگر مناطق

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد باغ ایرانی، اصول طراحی، دوران باستان Next Entries دانلود پایان نامه درمورد دوره صفوی، باغ ایرانی، دوره صفویه