دانلود پایان نامه درمورد باغ ایرانی، اصول طراحی، دوران باستان

دانلود پایان نامه ارشد

طبیعت جدا می کند، باغ سازي دعوتی است از طبیعت به درون شهر و
جامعه، لیکن در این حرکت طبیعت در رابطه با خواسته انسانها و فرهنگ آنها به گونههاي مختلف به نظم
کشیده می شود و به صورتی در میآید که نه طبیعت کامل است و نه معماري تنها. بلکه حاصل کار کنار
آمدن هر یک از عناصر تشکیل دهنده باغ است به عناصر دیگر (روحانی، 390 1).
2-3-1- باغ ایرانی
بشر از ابتداي خلقت، زندگی خود را در بهشت (طبیعت سبز) آغاز کرد، اما امروزه یکی از موضوعاتی که
نگرانی هاي جدي به دنبال دارد، رابطه رو به زوال انسان و طبیعت است. باغ ایرانی اثري است ارزشمند که
تجلی و بازتاب فرهنگ و ذوق و احساس بومیان این سرزمین است. باغ در فرهنگ ایران تجلی عالم
بالاست، در جلوة صورت، و هندسهاي است ملکوتی، باغ کنایه از بهشت است، بهشتی که خداوند تبارك و
تعالى براى آدم قبل از سقوطش به عالم خاکی ترتیب داد. باغ ایرانی به عنوان زیربناي باغهاي اسلامی قصد
دارد که باغ بهشت را متذکر شود و ذهن افراد را براي رسیدن به بهشت حقیقی پرورش دهد. وقتی از باغ
ایرانی سخن به میان میآید، معمولاً باغهاي تاریخی و در اکثر موارد باغها و یا محوطههاي باز کاخها و
قصرها و مقابر یا تفرجگاههاي امرا و سلاطین مد نظر قرار می گیرند.
باغ ایرانی را باید به عنوان رابطه حکیمانه انسان و طبیعت خداوندي دانست. شناخت راز و رمزهاي این
رابطه از طریق شناسایی فرهنگ اصیل ایرانی و محیط زیست ایرانی امکان پذیر است. با ارتباط دقیق این
عوامل در ساختار باغ ایرانی، هر عنصر در مجراي بایستگیها و شایستگیهاي خویش قرار میگیرد و باغ
ایرانی به گونهاي حکیمانه در جهت کمال خویش با قوانین کیهان هماهنگ و جاودانه میشود. بنابراین باغ
ایرانی با در نظرگرفتن نیاز انسان در تمام ابعاد فیزیکی و متافیریکی در صدد برآوردن حوایج او می باشد تا
35
“این پیوند فرخنده، سودمند و زیبا”را به وجود آورد و در این راستا از مجموعه بنیادهایی استفاده مینماید
(بمانیان و همکاران، 387 1).
شکل 2-21: باغ عفیف آباد، شیراز
2-3-1- 1- پیشینه تاریخی باغ در ایران
محوطه باستانی پاسارگاد، اولین پایتخت امپراتوري بزرگ هخامنشی، در متون گذشته و سفرنامهها به عنوان
مجموعه کاخ و باغ و حتی اولین نمونه چهارباغ ایرانی ذکر گردیده است. از پاسارگاد به عنوان پایتختی پر
باغ یاد شده است که در آن کاخهایی با طرفین باز در داخل محوطههاپی مشتمل بر باغهاي وسیع و مکمل
قرار دارد.
پردیس پاسارگاد، پردیسی که با دارا بودن خصایص باغ ایرانی تأییدي بر اثر ژرف آن بر باغسازي دورههاي
بعد میباشد. چهارباغهاي معروف دوره اسلامی بدون شک بی تأثیر از این اولین نمونهي چهارباغ نبوده اند.
نظام مهندسی آب در این باغ، آبروهاي سنگی و حوضچه هایی که با فاصله و ریتم منظم در این محوطه
قرار گرفته اند نشان از قدرت معماري و باغسازي ایرانیان کهن دارد .این فرهنگ پس از حضور اسلام در
ایران از بار غنایی و معنوي خاصی بر خوردار شده، به گونهاي که فرد مسلمان که خود را سرگشتهاي دور
مانده از وطن اصلی خویش که همانا هم جواري حق تعالی است می داند در زمین در پی یافتن مأوایی
است که این سرگشتگی را سامان دهد و این چنین در گوشهاي خلوت براي خود بهشتی زمینی فراهم می
آورد و کم نیست باغهایی از این دست در طی قرون متمادي که رایحه اسلام در این سرزمین به مشام
ایرانیان میرسد و شاید بتوان اوج آن را در طی عصر صفوي و در شهرهایی چون تبریز و قزوین و اصفهان
دید و البته نمی توان از باغات پرشکوه دوره قاجارچشم پوشید که در زمینه خود همتا و نمونه اي ندارند.
36
2-3-1-2- ساختار و عناصر باغ ایرانی دردوران باستان
دستیابی به سابقۀ روشنی از باغ سازي در ایران کار دشواري است، روایت است که منوچهر پادشاه پیشدادي
نخستین سازندة باغ است که آن را بوستان نامید. از سویی دیگر کزنفون گوید: در هر جا، که شاه هخامنشى
اقامت کند و به هرجا که رود، همیشه مراقب است، در همه جا باغهایى باشد پر از چیزهاى زیبا، که زمین
می دهد؛ این باغها را پردیس مىنامند.
• ساختار
طرحباغایرانیبراساسشکلچهارگوشطراحی شدهاست. اینشکلغالباًمربعکاملیامستطیلمیباشدوایرانیان
از دیرباز مربع را اساس طراحی خود در پلانهاي مکانهاي مقدس قرار داده اند. به علاوه درآن توجه خاصی به
شکلهايهندسی میشدهوشکلمربعکهفاصلهبیناجزاباغراسادهوروشن نشانمیدادازاهمیتخاصیبرخودار
بودهاست. درمیان ایناصولازهمهمهمترمیتوانبهالگويچهارباغاشاره نمودکهبهعنوانیکیازماندگارترین
ابداعاتهخامنشیاندر عرصهطراحییادمانیباغبراينخستینباردرنیمهدومقبلازمیلاددرپاسارگادپابهعرصه
ظهورگذاشت (بمانیان و همکاران، 387 1).
شکل 2-22: پاسارگاد و الگوي چهار باغ (بمانیان و همکاران، 387 1)
ایرانیان باستان اعتقاد داشتند که دنیا از چهار قسمت خشکی به وجود آمده، که در وسط این چهار قسمت
دریایـی وجود دارد. بر این اساس باغهاي فراوانی در ایران احداث شد که به چهار قسمت خشکی تقسیم
شده بود و در این بخشها اغلب درختان میوه کشت میشد، در وسط این چهار قسمت آب گیر یا آب نما
وجود داشت. از این آب گیرها چهار نهر یا جوي روان بود که براي آبیاري و آبرسانی مورد استفاده قرار
میگرفت.
37
باغ هاي ایرانی از ترکیب”آب جاري” و “پوشش درختان”، واحه اي در دل طبیعت خشک ایجاد می کند که
با توجه به تضاد محیط کویري و باغ، به راستی تمثیلی از مناظر با طراوت باغ هاي بهشتی است. در قرآن
کریم نیز براي بهشت توصیف هایی ارائه شده است که مهمترین آنها وصف نهرهاي چهارگانه بهشتی است
که زیر غرفه هاي بهشتی جاري است که اساس هندسی باغ ایرانی به صورت چهار باغ(چهار نهر) و
چگونگی معماري و مسیر آب در آن می باشد. در سوره محمد آیه 5 1، این چهار نهر با عناوین نهرهایی از
آب زلال، نهرهایی از شیر، نهرهایی از شراب و نهرهایی از عسل ذکر شده اند. بر این اساس می توان جریان
آب در باغ و حرکت آن در چهار جهت را تمثیلی از چهار نهر بهشتی دانست که در باغ ایرانی به کار گرفته
شده است (انصاري، محمودي نژاد، 386 1).
باغهاي سنتی ایران محصور بودند و گرداگرد آنها را دیواري محدود می کرد، در داخل باغ نیز فضاها
مشخص و عملکرد خاص خود را داشتند. ورودي باغ معمولاً بوسیلۀ سردري تاکید میگردید و در بعضی از
باغها، سردر، بناي کامل و بزرگی بود. در باغهاي ایرانی معمولاً کوشک یا بناي اصلی قرار داشت که در
وسط باغ احداث میگردید.
• عناصر
1- آب
آناهیتاالههآبدراعتقاداتایرانیان هموارهحضورداشتهاستوآبحیاتبخشکهدرمظهر خودبهچهارقسمت
تقسیممی شودبهشتیدردل بیابانمیآفریند. حوض و آبنما در باغهاي ایران اهمیت به سزایی داشته و به
اشکال متنوعی ساخته می شد. اغلب حوض یا استخر را در یکی از محورهاي اصلی و درامتداد طولی
فضاي منزل یا باغ احداث میکردند. در این حوض ها معمولاً از فواره استفاده کرده و در فواره سازي خیلی
پیشرفته بودند. احداث باغ در زمین هایی که شیب مختصري داشت موجب پیدایش جويهایی می شد که
آب آنها با سروصداي زیاد به پایین میریخت. در جاهایی که سطح زمین از حیث پستی و بلندي اختلاف
پیدا می کرد قسمت شیب دار را با پلکان هایی تزئین میکردند و کف آن را از سنگ می پوشاندند.
38 شکل 2-23: نظام تقسیم آب در باغ فین، کاشان (وجود آب در باغ ایرانی)
2- خاك
3- آتش
در باغ هاي کهن ایرانی محلی براي افروختن آتش نیز وجود داشته است.از عکس هاي هوایی شهر فیروز
آباد چنین استنباط می شود که مناره آتشگاهدکنونی در این شهر، در مرکز تقاطع دو محور باغ مستطیل شکل
قرار داشته که با شبکه اي از جویبار ها آبیاري می شده است .از نمونه هاي دیگر می توان به باغ “ویس”
نیاسر وهمجواري کنونی آن با آتشکده کهن ومدخل غاري مربوط به آیین مهر در این باغ اشاره نمود
(بمانیان و همکاران، 387 1). شکل 2-24: حضور عناصر آب و آتش به عنوان عنصر مقدس در کاخ آتشکده فیروزآباد (بمانیان و همکاران، 387 1)
4- باد
در باغ هاي ایرانی با بناهایی به نام هشت بهشت آشنا می شویم. طرح هشت ضلعی از چرخش دو مربع
پدید آمده و به تعابیري هشت عدد رمز خورشید و جایگاه پاکان بوده است که خداوند می تواند با بشر در
آن ارتباط برقرار کند. در محل این هشت بهشتها، آدمی با عنصر چهارم یعنی باد و سیالیت مواجه میشود.
39
5- گیاه
هنر هخامنشی سرتاسرمملو از شکل هاي گوناگون درخت زندگی است و درخت را به عنوان عنصر مقدس
پنجم یاد کرده از آنجا که هستی او از عناصر چهارگانه است. درتخت جمشید نیز لوتوس (گل نیلوفرآبی)
به اشکال گوناگون دیده می شود. از سوي دیگر در باغ ایرانی هر یک از گیاهان به نوعی داراي نماد و نشانه
خاص خود می باشد.
2-3-1-3- انواع باغ هاي ایرانی
در یک تقسیم بندي کلی با توجه به خصوصیات کالبدي میتوان باغهاي زیر را برشمرد:
– باغ واقع در محیطهاي هموار: مانند باغ فین کاشان و باغ ارم شیراز
شکل 2-25: باغ فین کاشان
40
شکل 2-26: باغ ارم شیراز
– باغ واقع در روي تپه : مانند باغ تخت شیراز و قصر قاجار تهران
شکل 2-27: باغ تخت شیراز
شکل 2-28: قصر قاجار تهران
41
– باغ آبی : مانند ائل گلی تبریز
شکل 2-29: باغ ائل گلی تبریز
– باغ خانه : مانند باغ امیر طبس
شکل 2-30: باغ امیر طبس
– باغ واقع در کنار رودخانه : مانند کاخ آئینه اصفهان در دوران صفوي شکل 2- 31: کاخ آینه نزدیک پل خواجو، اصفهان(این بناي صفوي دیگر وجود ندارد)
42
و با توجه به کارکرد اصلی باغ از انواع باغهاي زیر میتوان نام برد:
– باغ میوه : ساده ترین باغ از لحاظ طراحی و سودمندترین نوع از لحاظ اقتصادي
– باغ سکونتگاهی : باغی که بسیاري از اعیان و رجال، عمارت مسکونی خود را در آن میساختند.
– باغ سکونتگاهی – حکومتی: باغی که در شهرهاي کوچک فاقد تشکیلات اداري و نظامی، حاکم شهر در
آن سکونت میکرد و علاوه بر عمارت مسکونی داراي عمارتی براي اشتغال به امور حکومتی نیز بود.
– باغ حکومتی : باغی در پایتختها و شهرهاي مهم کشور که در آن طراحی فضاهاي سکونتگاهی و دیوانی
و خدماتی به نحوي بود که اختلالی میان فعالیتها ایجاد نگردد.
– باغ مزار: نوعی باغ که غالبا تمام یا بخشی از عرصه آن به مزار اختصاص یافته است.
2-3-1-4- اصول طراحی باغ ایرانی
طراحی باغ ایرانی را می توان در اصول زیر خلاصه نمود:
الف) سلسله مراتب بر اساس این اصل فضاها و عناصر مختلف بر اساس اهمیت، ارزش کارکردي و بسیاري
از عوامل دیگر در کنار هم قرار می گیرند. در طراحی اغلب باغ هاي ایرانی این اصل به خوبی دیده می
شود. سلسه مراتب در باغ ها از سردرورودي یا گاهی میدان و آبنمایی در بیرون باغ (جلوخان) شروع و با
گذشتن از هشتی و محور اصلی به کوشک باغ می رسد. این اصل را در ارتفاع، رنگ و اندازه عناصر باغ هم
میتوان جستجو کرد.
ب) تقارن یکی از اصول طراحی به شمار می رود که در دوران باستان در بسیاري از بناهاي عمومی و
مذهبی به کار رفته است. اصل تقارن را می توان کامل ترین شکل تعادل به شمار آورد که علاوه بر جنبه
هاي زیبا شناسی از لحاظ ایستایی نیز همواره مورد توجه بوده است. در باغ هاي ایرانی به وفور از این اصل
استفاده شده است. کوشک هاي ساخته شده متقارن بوده و بر روي محور یا مرکز تقارن واقع اند. اوج قرینه
سازي را می توان در محورهاي اصلی دید .در محور اصلی حتی درختان، درختچه ها و گل ها نیز قرینه
کاشته شده اند. باغ هاي مستطیلی بسته به مکان قرار گیري کوشک، یک یا دو محور تقارن و پلان هاي مربع
اغلب چهار محور تقارن دارند.
ج) مرکزیت یکی از امور مهم در ترکیب و سازمان دهی عناصر در بسیاري از فضاهاي معماري مرکزیت
است و غالبا براي تاکید به مهم ترین قسمت مجموعه مورد استفاده قرارمی گیرد. اصل مرکزیت بیشتر در
کوشک ها دیده میشود. خصوصا کوشک هایی با طرح هشت بهشت. این اصل در پلان مربع با وجود
کوشک در محل تقاطع محور ها، در اوج خود می باشد.
43
د) ریتم به معنی تکرار موزون ساده یا پیچیده یک عنصر یا پدیده در یک اثر هنري است. منظور از تکرار
موزون پیچیده، تکرار چند عنصر یا مجموعه به نحوي است که درك روابط و قانونمندي هاي حاکم بر آنها
به مشاهده

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد عوامل اجتماعی، ناخودآگاه، نقش ارتباطی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد باغ ایرانی، طبیعت گرایی، سلسله مراتب