دانلود پایان نامه درمورد بازداشت موقت، قرار بازداشت موقت، حقوق بشر

دانلود پایان نامه ارشد

نبرد، چه آنچه که براي مجرمين واقعي ضروري است نبايد نسبت به متهمين اعمال شود. در حقوق رم توقيف احتياطي زنان ممنوع بوده است ولي در صورت لزوم آنان را به زناني که قادر به حفاظت از آنها بودند و يا به صومعه مي سپردند.
افلاطون وجود سه نوع زندان را پيشنهاد کرده بود. يکي براي نگهداري متهمين، دومي براي محکومين و زندانيان شرور و بدسابقه و سومي براي نگهداري محکومين که به طو اتفاقي، و نه از روي خبث طينت، مرتکب جرم مي شوند.
ب – عصر معاصر
آغاز دوره معاصر را بايد از شروع اصلي نهضت مشروطيت دانست “قبل از نهضت مشروطيت کوشش هاي پراکنده اي جهت ايجاد دادگستري جديد در ايران صورت گرفته بود. به سال 1275 ه.ق وزارت عدليه ايجاد شد همين طور به دليل اعتراض آزاديخواهان و روشنفکران و مردم که از ظلم و ستم و بي عدالتيهاي حکام سخت ناراضي و نگران و خواهان تشکيل سازماني براي دادخواهي و رسيدگي شکايت بودند در سال 1277 ه.ق ناصرالدين شاه علاوه بر ديوان عدالت عظمي، ديوان مظالمي به تقليد از شاهان گذشته به وجود آورد که مردم مي توانستند شخصاً شکايات خود را به شاه که دادرس مطلق اين ديوان بود تقديم کنند در سال 1290 ه.ق علاوه بر تأسيسات ذکر شده نهاد حقوقي ديگري به نام اداره صندوق هاي عدالت به وجود آمد که هدف آن منحصراً رسيدگي به شکاياتي بود که مستقيماً از طرف مردم در صندوق هاي عدالت ريخته مي شد.”59 پس از نهضت مشروطيت سيستم خاصي بر ايران حاکم شد و اين سيستم در ديوان عدالت نيز تأثير گذاشت و وضع قوانين با نفوذ عقايد و افکار دانشمندان صورت گرفت قانون گذاران ايراني پس از مشروطيت برابر فرهنگهاي ايراني، اسلامي و غربي به تدوين قوانين جزايي پرداخته و مقررات مربوط به تأمين در آيين دادرسي کيفري نيز از اين سه فرهنگ ايراني و اسلامي و نيز اصول و مواد عدليه جهاني حقوق بشر و مباني اتهامي حقوق قاره اي است در اين سيستم مقامات قضايي ويژه اي (دادستان و بازپرس) حق دارند هنگام اتهام اشخاص براي اطمينان خاطر از دسترسي به ايشان اقداماتي قانوني را اتخاذ نمايند که کمابيش محدود کننده آزادي هاي متهمان است و به عنوان “تأمين” معروف است.”60 مهمترين اين قوانين آيين دادرسي کيفري مصوب 11 شهريورماه 1290 ش (9 رمضان 1320 ه.ق) که با نام قانون اصول محاکمات جزايي تصويب شده بود و در مبحث پنجم به مقررات مربوطه به اخذ تأمين مي پرداخت مواد مختلف اين قانون به تدريج در سالهاي 1311، 1320، 1335، 1337 و 1352 ش بر حسب ضرورت تغيير نموده است. با وجود تغييراتي که بعد از انقلاب به واسطه حذف سيستم دادسرا به دليل تصويب قانون تشکيل دادگاه هاي عمومي و انقلاب رخ داد، به نظر مي رسيد اين مقررات همچنان پايه و اساس و شالوده اخذ تأمين در کشورها را تشکيل دهد و اصلاح قانون تشکيل دادگاه هاي عمومي و انقلاب در سال 1381 نيز مؤيد آن مي باشد.61
“در دوران قاجاريه، اشخاص که مرتکب جرايم سنگين مي شدند براي حضور در دادگاه در سياهچالها زنداني و انتظار محاکمه خود را مي کشيدند.”62
کتابچه قانون اولين قانون مدون در ايران در دوره ناصرالدين شاه قاجار و پس از بازگشت از سفر فرنگ مي باشد. در دوره ناصر کسي که محکوم به حبس مي شد، بايستي تا آخر عمر در سياهچالها مي ماند و جان مي سپرد مگر اين که گهگاهي دل شاه به رحم مي آمد و در بازديد از زندان عده اي را عفو مي کرد و يا زنداني توسط افراد سرشناس مورد شفاعت قرار مي گرفت در کتابچه قانون کنت در 13 ماده مجازات حبس پيش بيني شده است. در کشور ما در دوران قاجار به خصوص اواخر آن مصادف بود با سر و سامان دادن به وضع زندانها. نخستين مقررات اداره زندان نيز در همين دوره تدوين و اجرا گرديد. پس از آن با اصلاحات مکرر آيين نامه هاي زندان محکومان به حبس به حقوق بيشتري دست يافتند و سعي بر آن شد قوانين و مقررات مربوط را با مقررات اعلاميه جهاني حقوق بشر و ساير مقررات بين المللي منطبق سازند.63
فصل دوم: مباني فقهي و حقوقي قرار بازداشت موقت
مباني بازداشت موقت در انديشه هاي فقهي و حقوقي مورد توجه و اعمال نظر قرار گرفته است که از مجموعه روايات و فتاواي فقهاي اسلام مي توان نتيجه گرفت که بازداشت موقت افراد در مواقع لزوم جايز شمرده شده است و از آن مي توان به عنوان ابزاري در جهت جلوگيري از وقوع جرم استفاده نمود و از طرفي بازداشت موقت افراد را به جرايم خاص و با شرايط خاص منوط نموده است و سعي دارد حتي الامکان از بازداشت افراد ممانعت به عمل آورد. در همين رابطه روايت است که رسول اکرم (ص) حتي در قتل عمد که از اهميت زيادي برخوردار است قاتل را در صورت عدم اراي? بينه از طرف صاحب خون، پس از شش روز آزاد کرد. در ماده 32 آيين دادرسي کيفري مصوب 1378 نيز بر اين امر دلالت داشته و تخلف از آن را جايز نمي داند لذا هم اکنون به منظور بررسي بيشتر مباني فقهي و حقوقي بازداشت موقت به دو مبحث ذيلاً پرداخته مي شود.
مبحث اول: مباني فقهي قرار بازداشت موقت
يکي از مسايلي که به ذهن انسان مي رسد آن است که آيا بازداشت موقت مباني شرعي دارد؟ آيا در شرع موردي وجود دارد که مستند بازداشت موقت گردد؟ اگر وجود دارد کدامند و آراي فقها در مورد بازداشت موقت چه مي باشد؟ در اين مبحث براي پيدا کردن جواب اين سئوالات از ادله هاي مختلف تمسک کرده و در اين ادله ها و موارد به بررسي و تحليل مي پردازيم.
گفتار اول: ادله جواز بازداشت موقت
بازداشت موقت در کتب و متون فقهي اسلام مورد توجه و بررسي قرار گرفته است، که در همين راستا دکتر احمد وايلي مي نويسد:
“زندان علاوه بر اين که به عنوان يکي از انواع تعزير در اسلام به رسميت شناخته شده که تعيين نوع و مقدار آن را به حاکم شرع واگذار گرديده است، در روايات و فتاواي فقيهان نيز به مواردي چون بازداشت کردن متهم به قتل، بازداشت کردن به بدهکاري که با وجود دارا بودن از پرداخت بدهي سر باز مي زند بايد تا پرداخت بدهي به زندان برود.”64
همچنين در همين کتاب آمده است: “مشروعيت بازداشت موقت به اين معني است که يک نفر را به حکم قاضي مي توان زنداني کرد، اين معنا در نزد فقهاي مسلمين ثابت است و احدي در اين مورد مخالفتي ندارد.”65
در اين راستا دکتر آشوري مي نويسد: “توقيف متهم در حين دادرسي به ويژه براي پاسخ مدعي از طرف مدعي عليه جايز شمرده شده و از آنجا که در حقوق اسلامي جز در موارد استثنائي عملي شده و متهم توقيف گردد بايد در توقيف گاه در چنان وضعيتي باشد که متهم بتواند در آنجا به آساني قادر به انجام فرايض ديني خود باشد.”66
مؤلف کتاب الطرف الحکميه درباره زندان احتياطي مي نويسد:
“اين که متهم مجهول الحال باشد به اين معني معلوم نباشد که او نيکوکار است يا بدکار، که در اين صورت بنا به فتواي عموم علماي اسلام او را توقيف نموده تا وضع حالش روشن و معلوم گردد.”67
الف) قرآن
آن چه در قرآن و ساير منابع بيشتر مورد بحث قرار گرفته حبس مي باشد و زندان را مورد بررسي قرار داده اند اما از ميان اين آيات، آيه اي وجود دارد که مي تواند دليل بر مشروعيت بازداشت موقت قرار گيرد چنان که بيشتر مفسرين از اين آيه مبارکه بازداشت موقت را برداشت کرده اند که ذيلاً به آن مي پردازيم:

آي? 106 سوره مبارکه مائده
مهمترين دليلي که مي توان از قرآن، براي بازداشت موقت ذکر کرد آيه 106 سوره مبارکه مائده مي باشد، خداوند متعال در اين آيه مبارکه مي فرمايد: “يا ايها الذين آمنو شهاده بينکم اذا حضر احدکم الموت حين الوصيه اثنان ذوا عدل منکم او آخران من غيرکم ان انتم ضربتم في الارض فاصا بتکم مصيبه الموت تحبسونهما من بعد الصلوه فيقسمان بالله ان ارتبتم لا نشتري به ثمناً و لو کان ذا قربي و لا نکتم شهاده الله انا اذا لمن الاثمين”، (اي کساني که ايمان آورده ايد، هنگامي که مرگ يکي از شما فرا رسد در موقع وصيت بايد دو نفر عادل را از شما به شهادت بطلبند و يا اگر مسافرت کرديد و مرگ شما فرا رسيد (و در راه مسلماني نيافتيد) دو نفر از غير شما و اگر به هنگام اداي شهادت در صدق آنها شک کرديد، آنها را بعد از نماز نگاه داريد تا سوگند ياد کند که ما حاضر نيستيم حق را به چيزي بفروشيم اگر چه در مورد خويشاوندان ما باشد و شهادت الهي را کتمان نمي کنيم که از گناهکاران خواهيم بود.)68 شاهد مدعاي ما اين قسمت از آيه مي باشد که مي فرمايد: “تحبسونها من بعد الصلوه” يعني بعد از نماز آنها را حبس کنيد تا … به نظر مي رسد اين نوع حبس همان بازداشت موقت مي باشد زيرا با توجه به شأن نزول آيه، در اينجا هنوز جرمي ثابت نشده است و فقط افراد در محل اتهام قرار دارند. براي روشن شدن بهتر مطلب، به شأن نزول آيه مبارکه و نظريات مفسران در ذيل آيه مبارکه که اشاره مي شود:
1- شأن نزول و معناي آيه مبارکه
درباره شأن نزول آيه مبارکه چنين نوشته اند که شخصي به اسم ابن ماريه که مسلمان بود و غلام عمرو عاص، همراه با دو نفر مسيحي به نام عدي و تميم به قصد تجارت از مدينه حرکت کرد، در اثناي راه ابن ابي ماريه بيمار شد و وصيتي نوشت و در وسط و لا به لاي کالاي خويش آن را پنهان ساخت و سپس تمامي اموال و کالاهاي خود را به آن دو مرد نصراني تحويل داد و توصيه نمود که اينها را به خانواده من برسانيد آن دو نفر بعد از مرگ او اموالش را باز کردند و اشياء نفيس و گرانقيمت را برداشتند و باقي مانده را با خود برگرداندند و به ورثه او تحويل دادند وارثان بعد از بررسي ملاحظه نمودند که مقداري از کالايي که ابي ماريه هنگام حرکت از مدينه با خود برده بود موجود نيست و وصيتنامه او را که از ميان اموال به دست آمده بود، مطالعه کردند و ديدند که تمامي اموال در آن مندرج است در اين مورد با تميم و عدي مذاکره کردند و آنها اظهار داشتند که ما خبر نداريم و آنچه را که در اختيار ما بود بدون کم و کاست به شما تحويل داديم. ورثه ناگزير شکايت امر را به نزد پيامبر اکرم (ص) بردند که به همين مناسبت آيه نازل شد.69
شهادت که در آيه موردنظر به نفظ مصدر آمده است، به معناي اسم فاعل است بدين معني که تعداد گواهان زمان وصيت، هنگامي که: نشانه هاي مرگ از بيماري و غيره ظاهر مي شود، دو نفر مسلمان عادل است که بايد وصيت باشند، و اگر در اثناي سفر، مرگ فرا رسد و مسلماني جهت اداي شهادت پيدا نشود، دو نفر از غير مسلمان به جاي آنها شاهد وصيت شوند، که آن دو نفر غير مسلمان را بايد بعد از نماز عصر حبس نمايند (عادت عرب بر اين بود که بعد از نماز عصر در مسجد اجتماع مي کردند و به داوري مي نشستند.) تا آنها به خدا قسم ياد کنند که شهادت درست را به چيزي عوض نمي کنند، اگر چه شهادت درست به نفع خود و خويشاوندان آنها نباشد و شهادتي را که خداوند، اداي آن را بر آنان لازم کرده است هرگز کتمان نمي کنند که در غير اين صورت از گناهکاران خواهد بود.
از ميان شأن نزول و با توجه به معناي آيه کريمه معلوم مي شود که در اينجا فردي به جرمي متهم شده، و اتهام از ناحيه ورثه ميّت بر گواهان وارد شده است، و اين، نه از آن لحاظ است که آنان فقط شاهد بوده اند بلکه از اين جهت است که ورثه عليه آنها ادعايي کرده و آنان را به گناه اختلاس متهم نموده اند؛ و اين موضوع تأييد مي کند که مراد از حبسي که لفظ آن در آيه کريمه وارد شده، زندان احتياطي است که بدين وسيله از پايمال شدن حق جلوگيري گردد؛ و اين معني را بسياري از مفسران از آيه کريمه فهميده اند، و از اين طريق بازداشت احتياطي در اين گونه موارد تشريع شده است. و فقها و مفسران خطاب “تحبسونها” را متوجه قضات کرده اند و گفته اند، اين امري است که با صيغه مضارع آمده است و معني نيز مؤيد آن است که منظور از حبس در اينجا بازداشت احتياطي است.70
2- آراء مفسرين در ذيل آيه 106
پس از ذکر آيه مبارکه که ناظر بر حبس احتياطي مي باشد و رواياتي در اين خصوص، اينک آراء بعضي از مفسرين شيعه و سني که در ذيل آيه مبارکه آمده، بيان مي شود:
1- شيخ طوسي در “تفسير تبيان” مي گويد: که مخاطب “تحبسونهما” ورثه مي باشد و “ها” در (به) به “قسم بالله” بر مي گردد و در مورد صلاه مذکور در اين آيه مبارکه سه قول مي باشد:
اول – شريح و سعيد بن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد بازداشت موقت، قرار بازداشت موقت، ارتکاب جرم Next Entries دانلود پایان نامه درمورد بازداشت موقت، امام صادق، رسول اکرم (ص)