دانلود پایان نامه درمورد اقتصاد مقاومتی، امر به معروف، مبدأ و معاد، جامعه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

را برداشت و مصرف كرد.212
قناعت، داراى فوايد بى شمارى است از جمله: حفظ دين، عزّت نفس، بى نيازى وآزادگى، آسايش زندگى وراحتى حساب را مى توان نام برد كه از آثار قناعت بر اخلاق فردى واجتماعى است.
قرآن درمورد قناعت می فرماید: (وَ لاتَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‏ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً(213؛« هرگز دستت را بر گردنت زنجير مكن، (و ترك انفاق و بخشش منما) و بيش از حدّ (نيز) دست خود را مگشاى، تا مورد سرزنش قرار گيرى و از كار فرومانى! »
امیرمؤمنان علی7 خوش ترین زندگی که آسایش انسان را تأمین می کند، اقتصاد مبتنی بر قناعت معرفی می کند و می فرماید: خوش ترین زندگی، زندگی با قناعت است.214 آن حضرت7در تبیین معنای واقعی قناعت می فرماید: هرکس به مقدار کفایت، بسنده کند، آسایش و نظمی در زندگی می یابد و برای خویش زمینه گشایش فراهم می کند و در آسودگی و رفاه منزل می گیرد.215
بنابراین جامعه ای که قناعت درآن باشد جامعه ای بی نیاز از دیگران خواهد بود و می تواند بی آن که دست نیاز به سوی دیگران دراز کند خود را مدیریت کند. از این رو، اقتصاد مقاومتی و مقوّم شکل می گیرد و دیگر تحت تأثیر فشارها و تحریم ها شانه خم نمی کند و بر پای خود می ایستد.
3-2. مقابله با اسراف و تبذير
از راهکارهای مهمّ اقتصاد مقاومتی، مقابله با اسراف و تبذیر است. قرآن کریم در آیات متعددی از جمله آیه 27سوره اسراء (إِنَّ الْمُبَذِّرينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً(؛« چرا كه تبذيركنندگان، برادران شياطينند و شيطان در برابر پروردگارش، بسيار ناسپاس بود.» برخورد قاطع و چاره اندیشانه پیامبران را با مظاهر اسراف و تبذیر را بیان می کند.
مهم ترین راه های مقابله با اسراف و تبذیر عبارت است از:
3-2-1. تقويت باورهاي ديني
يكي ازشيوه هاي مهم آموزه هاي ديني براي مقابله بامفاسد اقتصادي و اخلاقي و تحكيم ارزش هاي ديني، تقويت باورانسان ها به مبدأ و معاد است.
اين اعتقاد همچون ناظري دروني، اجراي صحيح دستورهاي الهي را تضمين مي كند. آيه هاي مربوط به اسراف، با نهي و نكوهش اسراف و تبذير، سقوط معنوي و عذاب اخروي اسراف كاران را نشان مي دهد.
پيشوايان معصوم7نيز در روايت هايي، با ياد آوري پي آمدهاي اخروي اسراف، همگان را از اين عمل ناشايست باز مي دارند.216 امام علي7 مي فرمايد: «بدانيد كه بخشيدن نابجاي مال، تبذير و اسراف است كه قدر بخشنده را در دنيا بالا مي برد و در آخرت پايين مي آورد. او را در ديده مردمان گرامي مي كند و نزد خدا، خوار.»217
3-2-2. نظارت همگاني
نظارت همگاني بر رفتار آدمي كه در آموزه هاي ديني با تعبير امر به معروف و نهي از منكر از آن ياد مي شود، از كارآمدترين شيوه هاي تثبيت ارزش ها ومقابله بامفاسد و انحراف هاست.
خانواده درپرورش شخصيّت و عملكرد فردي و اجتماعي آدمي نقش بسيار مهمي دارد. چنانچه بزرگسالان اهل اسراف و تبذير باشند، خواه ناخواه اين روحيه به فرزندان منتقل مي شود. ائمّه معصومین:با ديدن اسراف و تبذير در خانواده ها، واكنش مناسب و به موقع از خود نشان مي دادند. درحديثي آمده است كه امام صادق7ميوه اي را ديد كه ناخورده، بيرون خانه اي انداخته شده است. ايشان با ناراحتي فرمود: «اين چيست؟ اگر شما سيريد، قطعاً بسياري از مردم سير نيستند. آن را به كسي بخورانيد كه نيازمند است.»218
3-2-3. اجراي عدالت
نبود عدالت اقتصادي و جلوگيري نكردن از انباشته شدن ثروت در دست عده اي خاص، از عوامل مهم پديده اسراف است. بنابراین، اجراي عدالت و توزيع عادلانه ثروت، باعث کاهش پدیده اسراف می شود و یا آن را از بین می برد. اميرمؤمنان حضرت علي 7عامل اصلاح و سامان دهي امور جامعه را اجراي عدالت مي داند و مي فرمايد: « الرَّعِيّةُ لا يُصْلِحُها اِلاَّ الْعَدْلُ219؛ توده هاي مردم را جز عدالت، اصلاح نمي كند.»
3-2-4. پرهيز خواص از تجمّل گرايي
يكي ديگر از راه هاي مقابله با اسراف، دوري خواص و شخصيّت هاي مهمّ جامعه از زندگي اشرافي و تجمّلي است؛ زيرا شيوه زندگي آنان بر ديگران اثر مي گذارد. هنگامي كه براي رسول خدا 9نوشيدني بسيار گوارايي آوردند، فرمود:«آن را از من دور سازيد كه اين نوشيدني مترفان است.»220
3-2-5. معرفي الگوهاي مناسب در جامعه
يكي از ويژگي هايي كه در وجود هر انساني به وديعه گذاشته شده، خصلت الگوپذيري است. بر اين اساس، هركس به نوعي مي كوشد تا از شخصيّت هايي كه در نظر او بزرگ و كامل هستند، پيروي كند و شيوه زندگي آنان را سرمشق زندگي خود قرار دهد.
زندگاني پيامبر بزرگوار اسلام و أئمّه هدي: مجموعه اي از الگوهاي ارزشمند است كه مي تواند در زمينه فضيلت هاي اخلاقي و رفتاري همچون قناعت و ميانه روي، الگوي ديگران قرارگيرد. همچنين مؤمنان راستين و عالمان ربّاني كه رهرو راه ائمّه هستند و زندگي همراه با ساده زيستي و قناعت دارند، الگوي مناسبي به شمار مي روند.
در شرح حال رسول اكرم 9گفته اند:«كانَ رسولُ اللهِ خَفيفَ‏ المَؤونَةِ »221،اولين چيزي كه در سيره ايشان به چشم مي خورد، اين است كه سبك خرج بود.
حضرت علي7در خطبه معروفي، پيامبران عظّام را چنين توصيف مي كند:« زندگي آنها ساده بود حتّي آن پيامبراني كه سلطنت مي كردند؛ مثل داوود7و سليمان7. داوود7با آن همه قدرت و مكنتي كه داشت، زندگي شخصي او ساده بود، زره مي بافت و همان زرهي را كه با دست خودش بافته بود، در بازار مي فروخت و از اين طريق زندگي مي كرد. حضرت عيسي 7آن چنان آزاد و ساده زندگي مي كرد كه مركب او، دوپايش و ابزار او، دو دستش و ماه، چراغ شب او بود. همه پيامبران الهي چنين بودند. آنها چنين زندگي مي كردند كه مي توانستند جامعه خودشان را رهبري كنند.»222
3-3. توجّه به ارزش اخلاقی زهد
توجّه به ارزش های معنوی از جمله، «زهد» از جمله راهکارهای اقتصاد مقاومتی است که در رشد اقتصادی نقش دارد. «زهد» دراصل به معنای «قلّت» درهر چیز است و ازآنجا که به چیزهای کم و ناچیز، رغبتی نمی شود، به معنای «بی رغبتی» نیزآمده است.223
«زهد»، به معنای بی رغبتی و بی اعتنایی به یک امر، رهاکردن چیزی ودوری ازآن آمده است.224 استاد شهید مطهری درباره زهد می نویسد: زهد حالتی است روحی و زاهد از آن نظر که دلبستگی های معنوی و اخروی دارد به مظاهر مادی زندگی بی اعتناست. این بی اعتنایی و بی توجهی تنها درفکر و اندیشه و احساس قلبی نیست و درمرحله ضمیر پایان نمی یابد. زاهد در زندگی عملی خویش سادگی و قناعت را پیشه خود می سازد و از تنعّم، تجمّل و لذت گرایی پرهیز می نماید.225
پس نتیجه می گیریم که مفهوم زهد صرفاً عدم دلبستگی به دنیا نیست بلکه در دو مرحله قلبی و عملی تحقق می یابد. زهد دارای دو بعد است: 1- بعد روحی که به معنای دل نبستن و شیفته نبودن به مظاهر مادی است. امام علی 7 با اشاره به این نکته، می فرمایند: تمام «زهد» در دو جمله از قرآن است:( لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى‏ ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُم(226؛ «اين بخاطر آن است كه براى آنچه از دست داده‏ايد تأسف نخوريد، و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشيد.»
دوم: بعد عملی زهد که همان،«ساده زیستی، قناعت وبرداشت کم برای بازدهی زیاد»227 می باشد. از این رو، زهد عملی مربوط به صرفه جویی در مصرف است و هرگز عرصه تولید را شامل نمی شود.228 بنابراین، زاهد حقیقی کسی است که از یک سو تمام توان خویش را در کار و تولید به کار بندد، واز دیگر سو، با دل نبستن به امور مادی، به راحتی از آنچه به دست آورده است به سود نیازمندان و مصالح جامعه، صرف نظر کند.229
بدین سان، آشکار می گردد که تفسیر زهد به دوری از دنیا و وانهادن فعالیّت های اقتصادی، برداشتی انحرافی و ویرانگر از عنصر سازنده و متعالی زهد است230، زیرا زهد حقیقی، عاملی است برای تلاش بیشتر و به کار گیری تمام فرصت ها و امکانات و تقویت روحیه مسئولیّت پذیری که شیفتگی به دنیا را نفی می کند و تأثیر مستقیمی بر تقویت وجدان کاری، بهره برداری مطلوب از منابع و در نتیجه، پیشرفت مادی فرد و جامعه دارد.231
رسول خدا 9، شيوه اي زاهدانه در زندگي شخصي خود داشت. ايشان نه تنها از برخي امكانات كم استفاده مي كرد، بلكه بسياري از لذّت هاي حلال و مشروع را بر خود ممنوع كرده بود. نقل است آن حضرت در روز پنج شنبه اي روزه بود و پس از نماز در مسجد قبا، قصد افطار كرد. پس به ياران خود فرمود: «آيا چيزي براي آشاميدن پيدا مي شود؟» در اين هنگام، فردي به نام اوس بن خولي، كاسه اي شير و عسل براي آن حضرت آورد. حضرت چون اندكي از آن را آشاميد، كاسه را از دهان دور كرد و فرمود: «اين دو نوع آشاميدني است كه به يكي از آنها مي توان اكتفا كرد.» سپس فرمود: « من اين را نمي خورم، ولي آن را بر مردم حرام نمي كنم، بلكه اين نشانه فروتني من است. همانا هر كس براي خدا فروتني كند، خداوند مقام وي را بلند مي گرداند و هر كس در معيشت خود ميانه رو باشد، خداوند به او روزي فراوان مي رساند.»232
بنابراین هر فردی می تواند الگوی مصرف خودرا بر اساس زهد تنظیم کند زیرا زهد مصرف شخص را کاهش می دهد. فرد با کاهش مصرف خود در پناه زهد، می تواند برای آینده خود پس انداز مناسب داشته باشد. در این صورت خواهد کوشید تا مازاد بر مصرف را در جهت تولید و اشتغال به کارگیرد. چنین وضعیتی در جامعه اسلامی کاهش بیکاری، افزایش اشتغال و تولید فراوان خواهد بود.233
همچنین انسان زاهد می تواند بخشی از مازاد را جهت برطرف کردن نیازهای اساسی نیازمندان صرف کند از این ناحیه نیز باعث برطرف شدن فقر و نیاز جامعه می شود و شکاف اجتماعی میان فقیر و غنی رو به ترمیم می گذارد.234
3-4. مديريّت مصرف خانواده
یکی از راهکارهای اقتصاد مقاومتی، مدیریّت مصرف خانواده هاست. چون درآمد اكثريّت خانواده ها محدود است و همچنين خانواده مخارجي دارد كه هزينه آن از اين درآمد پرداخت مي شود. افراد براي ادامه زندگي به كالاهاي زيادي نياز دارند و بيشتردرآمد آنها به مصرف كالاهايي مثل غذا، پوشاك، مسكن، آموزش و… مي رسد. مديريّت منابع مالي خانواده ازمهم ترين وظايفي است كه با تدبير همه اعضاي خانواده شكل مي گيرد. اگرتدابير اصولي و صحيحي انديشه شود اعضاي خانواده مي توانند ازكم ترين امكانات بيشترين استفاده و بهره وري را داشته باشند.235
به يقين، نقش زنان خانواده در اين ميان بسيار مهم است؛ زيرا رسول خدا9مي‎فرمايد:« فَالرَّجُلُ سَيِّدُ اَهْلِهِ وَ المْرَأَةُ سَيِّدَةُ بَيْتُهَا236؛ مرد، فرمانرواي كسان خويش و زن، فرمانرواي خانه خويش است.»
در واقع، اگر يك زن در زندگي خود، يك برنامه‎ريزي و تدبير مناسب براي بهره‎وري خانواده به كار گيرد، گام بلندي در جهت اهداف اقتصاد مقاومتی برداشته است. مهم ترين اقداماتي كه خانواده مي‎تواند با مدیریت بر منابع و برقراری تعادل بین درآمد و مصرف کمک حال اقتصاد در خانواده و جامعه باشد عبارت است از:
3-4-1. طبقه‎بندي هزينه‎ها
هزينه‎هاي يك خانواده را از نظر زمان و رويداد به هزينه‎هاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلندمدت مي‎توان دسته بندي كرد. هزينه‎هاي كوتاه مدت يا هزينه‎هاي جاري، هزينه‎هاي مثل خوراك، رفت وآمد و تا حدودي اجاره خانه است كه به طور روزمرّه يا ماهانه تكرار مي‎شوند. هزينه‎هاي پوشاك از جمله هزينه‎هاي ميان مدت است و هزينه‎هاي بلندمدت مربوط به خريد اتومبيل، وسايل خانگي، لوازم برقي و مسكن است كه خريد آنها بر كلّ اقتصاد خانواده اثرگذار است. خانواده نمي تواند اين نوع هزينه‎ها ـ كه شامل خريد كالاهاي بادوام است ـ مانند هزينه هاي جاري يا كوتاه مدت عمل كند. به دليل بالا بودن

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد نظام اداری، فساد اداری، ارزش های اخلاقی، اقتصاد مقاومتی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد اقتصاد خانواده، اقتصاد مقاومتی، کالاهای مصرفی، رشد و بالندگی