دانلود پایان نامه درمورد اجتماعی و فرهنگی، کیفیت محیط، جوامع انسانی

دانلود پایان نامه ارشد

و خلاقیت هنرمند از یک سو به تاریخ و فرهنگ طراحی در یک جامعه و از سوي دیگر به
توانایی هاي فردي و ابداع مشخص هنرمند بستگی دارد. این عامل به نحوي به آگاهیهاي هنري و غناي
فرهنگ طراحی و تبادلات فرهنگی و هنري یک جامعه با جامعه هاي دیگر ارتباط دارد. به عبارت دیگر
ابداع و خلاقیت هنرمند در خلاء صورت نمی پذیرد، بلکه در بستري اجتماعی- تاریخی تحقق میپذیرد که
بر محتوا و شکل اثر هنري تاثیر می گذارد (دیبا، 378 1).
2- 1-6- انحطاط معماري ایران
خصوصیات فرهنگی هر عصري را میتوان در معماري آن شناخت، زیرا وقتی معماري تحت تاثیر شرایط
متفاوت یک دوره بوجود آید مثل سیاسی، اجتماعی، اقتصادي و فرهنگی و … به محض به وجود آمدن
میتواند مستقل و زنده شناخته شود و صفاتی مخصوص را به خود بگیرد. وقتی اثرات بوجود آورنده یک
اثر (معماري) از بین بروند آن معماري ممکن است به حیات خود ادامه دهد. حال اگر عوامل بوجود آورنده
مطابق با خواستارهاي فرهنگی باشد آن معماري ریشهاي عمیق میگیرد و اگر آن عوامل ناپایدار باشند
معماري فاقد حیات میشود و عوامل جدید آن را از میان بر میدارند.
تحولات قرن حاضر موجب دگرگونی و تغییراتی در بین برخی جلوههاي زندگی و فرهنگ جامعه شد.
حرکت و روند معماري سنتی بازایستاد و از طرفی به علت سرعت وقوع تحولات فرصت تطابق با فرهنگ
را پیدا نکرد. در حالیکه تحولات در کشورهاي اروپایی گام به گام صورت گرفته بود و آنها تا حد زیادي
تغییرات را به راحتی جایگزین کردند. حال اگر براي دوباره جان گرفتن فرهنگ و معماري کشورمان عوامل
اساسی آن شناخته شوند و جان بگیرند، به حیات خود ادامه خواهند داد. معماري فقط مجموعهاي از
سبکها و فرمها نیست و حتی کاملاً با شرایط اجتماعی و اقتصادي خود را مشخص نمیکند، بلکه
مجموعهاي از اینهاست (داراب، 378 1).
معماران گذشته ما انسانهاي چند بعدي بودند که به همه ي علوم زمان خود از جمله ریاضیات، هندسه،
نجوم، طب وساختمان سازي تسلط داشتند و بالتبع از همه دانش خود در جهت ایجاد بنایی که شایسته
زندگی انسانها باشد استفاده می کردند، این بزرگان همواره به این نکته توجه داشتند که معماري و
ساختمان سازي باید مطابق با هویت و اصالت و سنت هاي غنی ایران زمین باشد. بطوریکه زمانی که
معماري جدا از فرهنگ و سنت جامعه و کشوري بررسی و اجرا گردد انحطاط معماري آغاز خواهد شد.
23 شکل 2-4 1: عمارت ذوالفقاري، زنجان (پلان این بنا ایرانی و سبک ساختمانی آن از بناهاي گوتیک اروپایی تقلید شده است)
در کشور ما نیز متاسفانه با آن همه سوابق درخشان فرهنگی، انحطاط در معماري مصادف با شروع انقلاب
صنعتی در غرب آغاز گشت، تبادل فرهنگی بین ایران و غرب و تقلید سبکهاي غربی در جامعه تاثیرات خود
را در همه شئون به نحو نامطلوبی بجاي گذاشت به گونه اي که بر معماري، این ظریف ترین هنر انسانی هم
اثرات خود را عیان ساخت (قصري و خسروي، 382 1).
تحولاتی که از آغاز قرن حاضر شروع شد، موجب گسیخته شدن رشته هاي استوار بین برخی از مظاهر و
جلوههاي زندگی با فرهنگ جامعه شد و در نتیجه روندي از مظاهر تمدن و فرهنگ غرب اقتباس شده بود و
روز به روز گستردهتر میشد. معماري سنتی نیز از حرکت باز ایستاد و پیش از آنکه فرصت و امکان انطباق
با تکنولوژي و شرایط جدید را بیابد مورد بیتوجهی قرار گرفت.
در نتیجه گیري از مطالب بالا در مورد فرهنگ و معماري می توان گفت (دیبا، 378 1):
) فرهنگ، حلقه واسط است بین هدف (کمال طلبی) و برنامه (هنر، علم، مذهب).
) فرم معماري بارزترین شاخصه تاثیرپذیري معماري از فرهنگ است.
. در وفاداري به فرهنگ و هنر یک سرزمین حفظ و تکرار اشکال گذشته مورد نظر نبوده و در
طراحی و هنر، نگاه پویا و خلاق از ضرورتهاي اولیه متقدم به شمار میاید.
. معماري انتقال دهنده معنی است نه شکل
م ملحوظ داشتن عوامل بنیادي، فرهنگی و هنري در بنا، یک اثر ساختمانی معمولی و بی روح را به
سوي یک معماري کامل و شاخص سوق میدهد. اثري که آرمانها، تاریخ و فرهنگ، ذوق و اندیشه
و هنر یک جامعه در آن نهفته است به موازات این بینش توجه به واقعیتها و ضرورتهاي
24
ساختمان و عملکرد نیز موجب نوعی تعالی در بیان معمار گردیده و پیام معماري در این مرحله
آشکار خواهد شد.
2-2- حس مکان
با توسعه جوامع انسانی و تغییر شیوه زندگی و سکونت مردم، توجه معماران، طراحان و برنامه ریزان به
کیفیت فضاها و محیطهاي ساخته شده افزایش یافته و نقش طراحی به عنوان ابزاري براي شکل دادن به
محیط زندگی و پاسخ گویی به توقعات و نیازهاي انسان اهمیت بیشتري یافته است و پژوهشهاي زیادي
درباره چگونگی تأثیر متقابل محیط یا فضاي ساخته شده بر ذهنیات و رفتارهاي انسان، انجام شده است.
پژوهشهاي انجام شده نشان می دهد که محیط علاوه بر عناصر کالبدي شامل پیامها، معانی و رمزهایی
است که مردم بر اساس نقش ها، توقعات، انگیزهها و دیگر عوامل آن را رمزگشایی و درك
میکنند و در مورد آن به قضاوت میپردازند این حس کلی که پس از ادراك و قضاوت نسبت به محیط
خاص در فرد به وجود می آید حس مکان نامیده می شود که عاملی مهم در هماهنگی فرد و محیط ،
باعث بهره برداري بهتر از محیط، رضایت استفاده کنندگان و در نهایت احساس تعلق آنها با محیط و
تداوم حضور درآن می شود (فلاحت، 385 1).
یکی از معانی مهم و موثر در ارتباط انسان و محیط که مورد توجه طراحان بوده است، حس تعلق می باشد.
در روش هاي طراحی محیطی، تعریف مشخص و معینی از این معنا و عناصر تشکیل دهنده آن ارائه
نگردیده است. یکی از معانی مهم در ارتقاء کیفیت محیط هاي انسانی، حس تعلق به مکان است. این حس
که عامل مهم در شکل گیري پایه هاي ارتباطی استفاده کنندگان و محیط می باشد، نهایتاً منجر به ایجاد
محیط هاي با کیفیت نیز خواهد بود (فروزنده و مطلبی، 390 1).
2-2-1- معناي حس مکان
اولین شرط بحث در مورد حس مکان آشنایی کامل با واژه مکان است . هر شیئی متعلق به جایی است و هر
کاري در محلی انجام می شود. اما منظور از مکان، مفهوم مجرد و کلامی آن، به معنی یک جا نیست. اشیا
گوناگون و رفتارهاي مختلف احتیاج به مکان هاي متفاوت دارند. مکان، جا یا قسمتی از فضا است که از
طریق عواملی که در آن قرار دارند صاحب هویت خاصی شده است. فضا را می توان جابجا کرد اما
جابجایی مکان امکان ندارد. هر شیئی در یک مکان قرار دارد و طبعا نیازمند فضا می باشد.
در فرهنگ لغت جغرافیایی آکسفورد واژه مکان نقطه اي خاص در سطح زمین است که محلی قابل شناسایی
براي موقعیتی است که ارزش هاي انسانی در آن شکل گرفته است.
25
بمانیان و محمودي نژاد (387 1) ، مکان را واجد خصیصههایی می دانند که به شرح زیر میباشد:
• روح مکان
• مکان و زمان
• مکان و جامعه
• ریشه در مکان
رلف1 مکان را ترکیبی از اشیاء طبیعی و انسان ساخت، فعالیت ها (عملکرد) و معانی می داند که تجربه آن
میتواند در مقیاس وسیع از یک اتاق کوچک تا یک قاره را در بر داشته باشد. از نظر وي مکان شامل سه
خصوصیت محدوده کالبدي، فعالیت ها و معانی می باشد که آن را از حالت یک فضا خارج و به یک مکان
با یک تجربه ذهنی براي فرد تبدیل می کند.
کارمونا2 در کتاب ارزشمند خود مکان را در یک مثلث سه قطبی حاصل برآیند سه عامل فعالیت، فرم و
تصور فردي میداند (ثلاثی، 387 1). شکل 2-5 1: مدل مفهومی مکان و اجزاء آن (فروزنده و مطلبی، 390 1)
مکان را می توان از جنبه هاي مختلف مورد بررسی قرار داد. براي نمونه از لحاظ مقیاس می تواند بسیار
بزرگ باشد (کشور- شهر)، اندازه متوسط (محله) داشته باشد یا حتی کوچکتر (خانه) باشد. آنها میتوانند
ملموس یا سمبولیک، تجربه شده یا تجربه نشده، شناخته یا ناشناخته باشد. در افراد مختلف، روابط
حاصل از ارتباط با مکانهاي متنوع حس هاي متفاوت از هم ایجاد می کند. که به ویژگی هاي فیزیکی،
اجتماعی و فرهنگی آن مکان مرتبط است (نگین تاجی، 389 1).
تحقیقات به عمل آمده نشان می دهد که هرچه مدت ارتباط افراد با یک مکان بیشتر می شود، به همان
نسبت شناخت و ادراك انسان ها از آن مکان افزایش یافته و امکان ایجاد حس تعلق درمحیط نیز افزایش
مییابد (فروزنده و مطلبی، 390 1).
1
Edward Charles Relph
2
Matthew Carmona
26
کریستین نوربرگ شولتز1، معمار پدبدار شناس معروف، هدف از معماري را ایجاد فضاي مرکز یا فضاي
هستی که در آن فرد خود را با محیط تطبیق داده و با آن هم ذات پنداري می کند اعلام می دارد (فلاحت،
.(1 385
حس مکان به آن حسی که فرد از قرار گرفتن در مکان بدست می آورد گویند که در افراد از یک مکان
متفاوت است. محیط مصنوع، شبکه اي پیچیده از روابط متنوعی است که نه تنها بین افراد با همدیگر
بلکه بین افراد و محیط نیز رخ می دهد. زمانی که ارتباط انسان و محیط مبتنی بر تجربه اي براي انسان
باشد، محیط به مکان تبدیل می شود. این ارتباط بدین معنی است که مکان یعنی یک بخش از تجربه
محیطی، همراه با همگرایی شناخت ها، تأثیرات و رفتارهاي افرادي که با آنها زندگی می کنند. جامعه بر
اساس حس مشترکی که نسبت به یک مکان پیدا می کند، نسبت به کیفیت محیطی مکان قضاوت می کند و
بر مبناي همان ویژگی قابلیت زندگی و مکان را در خود می سنجد. حس مکان محور فهم طراحی است.
طراح باید خواسته هاي مردم را کشف کرده و حس مکان را بدست آورد تا قادر به طراحی شود. حس
مکان باعث هماهنگی و کارکرد مناسب فضاي معماري و انسان، و عاملی براي احساس امنیت، لذت و
ادراك عاطفی افراد می باشد و به هویتمندي افراد و احساس تعلق آنها به مکان کمک می کند محیط
مصنوع، شبکه اي پیچیده از روابط متنوعی است که نه تنها بین افراد با همدیگر بلکه بین افراد و محیط
نیز رخ می دهد. زمانی که ارتباط انسان و محیط مبتنی بر تجربه اي براي انسان باشد، محیط به مکان
تبدیل می شود. این ارتباط بدین معنی است که مکان یعنی یک بخش از تجربه محیطی، همراه با
همگرایی شناخت ها، تأثیرات و رفتارهاي افرادي که با آنها زندگی می کنند (نگین تاجی، 389 1).
در واقع حس مکان به معناي ادراك ذهنی مردم از محیط و احساسات کم و بیش آگاهانه آنها از محیط خود
است که شخص را در ارتباطی درونی با محیط قرار می دهد، به طوري که فهم و احساس فرد با زمینه
معنایی محیط پیوند خورده و یکپارچه می شود.این حس عاملی است که موجب تبدیل یک فضا به مکانی
با خصوصیات حسی و رفتاري ویژه براي افراد خاص می گردد. حس مکان علاوه بر این که موجب
احساس راحتی از یک محیط می شود ، از مفاهیم فرهنگی مورد نظر مردم، روابط اجتماعی و فرهنگی
جامعه در یک مکان مشخص حمایت کرده و باعث یادآوري تجارب گذشته و دست یابی به هویت براي
افراد می شود.
1
Christine Schultz Norbrg
27 جدول 2-3: تعریف حس مکان از دیدگاه بزرگان علوم (فلاحت، 385 1) انسان شناس (ستا لو) تعلق به مکان وراي تجربیات احساسی و قابل درك و شامل اعتقادات فرهنگی و فعالیتهایی است که انسان را به محیط پیوند میدهد. روانشناس (فریتز استیل) روح مکان ترکیب ویژگیهایی که به یک موقعیت مکانی، شخصیت خاص میدهد. جغرافیدان (توان) احترام به مکان زنجیر محکمی بین فرد و مکان است. تعهد به محیط حسی زیبایی شناسانه، لمس کردنی و احساسانه است. معمار منظر (جان جکسن) حس مکان، حسی است که فرد در نتیجه یک اتفاق یا سنت در درون خود میسازد و با حس بازیابی و خواندن دوباره وقایع، نگهداري میشود.
2-2-2- ارتباط بین فرهنگ و ایجاد حس مکان
برداشت کلی حاصل از تعاریف حس مکان نشان می دهد که حس مکان حاصل ارتباط درونی انسان،
تصورات ذهنی او و ویژگی هاي محیطی است. این مفهوم از یک سو ریشه در تجربه هاي ذهنی همچون
خاطره، سنت، تاریخ، فرهنگ، اجتماع و غیره دارد و از سوي دیگر متأثر از زمینه هاي عینی و بیرونی در
محیط مانند طرح، منظره، بو و صدا است که نشان می دهد حس مکان مفهومی پیچیده از احساسات انسان
نسبت به محیط است و در اثر انطباق و استفاده انسان از مکان به وجود می آید، به این معنا که حس مکان
امري از پیش تعیین شده نبوده بلکه از تعامل انسان با مکان زندگی روزمره ایجاد می شود (ضرابیان و منعام،
.(1 387
2-2-3-

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درمورد زیبایی شناختی، فرهنگ و تمدن، فرهنگ ایرانی Next Entries دانلود پایان نامه درمورد عوامل اجتماعی، ناخودآگاه، نقش ارتباطی