دانلود پایان نامه درباره ژئوپلیتیک، انقلاب اسلامی، مبانی نظری، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

ترسيم مي‌كند. در پایان، اين مفاهيم، تبين شده و به صورت يك الگوي مفهومي با متغيرهايي چون انديشه الهي، سياست الهي محور و عدالت جو، و مديريت استراتژيك و مدل‌های آن بهره گرفته شده است.
5- نقش فرهنگ سیاسی شیعه در انقلاب اسلامی/ مهدی حسنی
آقای مهدی حسنی عضو هیأت علمی دانشگاه در مقاله خود تحت عنوان نقش فرهنگ سیاسی شیعه در انقلاب اسلامی که در فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی در سال 1388 به چاپ رسیده است می آورد: بررسي‌ ها نشان مي دهد كه مهم ترين عامل تحقق انقلاب اسلامي، عناصر مختلف فرهنگ سياسي شيعه بود كه موجب بروز نارضايتي مردم از رژيم، گسترش ايدئولوژي جديد، وجود رهبري و اصول مترقي اسلامي و در نهايت، رفتار سياسي مردم در مقابل رژيم شد و جريان انقلاب را به همان جهتي كه موردنظر عامه مردم بود، هدايت كرد. به همين دليل هم بود كه پس از ورود امام به ايران، ايشان بدون هيچ گونه رقيبي و ادعايي به تأييد همه، رهبري نظام را در دست گرفتند و با رهبري و هدايت‌هاي خود مانع دخالت دشمنان و نفوذ در نظام و شكست انقلاب شدند. به دليل تأثير فراوان عنصر تشيع در اين انقلاب بود كه پس از پيروزي آن، توجه پژوهشگران غربي، كه عمدتاً در شناخت اسلام به مذهب اهل تسنن روي مي آوردند، به تشيع زياد شد و تعداد محققان علاقمند به مطالعه راجع به شيعه دوازده امامي به صورت فزاينده اي گسترش يافت.
سازماندهی تحقیق
نگارنده سعی نموده در فصل اول به کلیات تحقیق بپردازد. مسائلی از قبیل مقدمه، اهداف تحقیق، سوالات تحقیق، متغیر، پیشینه تحقیق، مفاهیم کلیدی و … در این فصل گنجانده شده است. در فصل دوم مبانی نظری آورده شده است. در این فصل به تئوری ها و نظریه های مرتبط با موضوع تحقیق اشاره شده و همچنین به بیان نتایج تحقیقات مشابهی که قبلا در این زمینه کار شده، پرداخته شده است. در فصل سوم به طور بسیار مجمل به شناسایی تأثیرات متقابل انقلاب اسلامی ایران و ژئوپلیتیک شیعه اشاره می نماید. در فصل چهارم نیز پس از آوردن خلاصه ای از مباحث گفته شده در خلال پایان نامه به جمع بندی و نتیجه گیری می پردازد.

فصل دوم
چهارچوب نظری تحقیق

مبانی نظری
در نظریات کلاسیک ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک دانان تاکید بسیاری بر فاصله، فضا و مرزها داشتند، یعنی ارزش هایی که در پدیده تکنولوژی نظامی آن دوره حائز اهمیت بودند، ولی در سده حاضر، دیگر قدرت نظامی، شاخص قدرت رهبری برای کشورها در صحنه ی بین المللی نیست، زیرا در حال ورود به عصری هستیم که نزاع مستقیم، فرصت بروز نمی یابد و فاکتورها و متغیرهای جدید، روش ما را در ارزیابی موقعیت های ژئوپلیتیکی تعیین می کنند (صحفی، 1380: 46).
در حال حاضر، توجه به عوامل فرهنگی و اعتقادی در امر ژئوپلیتیک، حیطه های دیگری از هم نشینی جغرافیایی را مطرح کرده است که از آن به ژئوکالچر تعبیر می شود و منظور از آن فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت، فرهنگ و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگ ها همچون سایر پدیده های نظام اجتماعی همواره در حال شکل گیری، تکامل، آمیزش و جابجایی در جریان زمین و در بستر محیط جغرافیایی کره زمین اند. به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بیشماری است که در لایه های مختلف اجتماعی و در عرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی با یکدیگر به سر می برند. بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز ویژه ای خلق می شود. از این رو ساختار ژئوکالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و به موازات یکدیگر حرکت می کنند (حیدری، 1384: 104). بر این اساس می توان ساختار نظام ژئوکالچر جهانی را آمیخته ای از حالت های سه گانه تقابل، رقابت و همکاری دانست که در هر بخشی از جهان به گونه ای متفاوت ظهور می یابند. با این تفاوت که به تدریج شیوه های تقابل و برخورد فرهنگ ها جای خود را به شیوه های تکامل یافته تری همچون شیوه های رقابتی و همکاری می بخشند (رامشت و تقدیسی، 1377: 52). تا پیش از انقلاب اسلامی، دین اسلام تنها یک دین فاقد کارکردهای سیاسی محسوب می شد، اما انقلاب ایران جنبه های بالقوه ی سیاسی آن را بالفعل ساخت و تفکر شیعی با انسجام ساختاری در ایران نشان داد که توانایی به ظهور رساندن یکی از بزرگترین انقلاب های تاریخ را دارد. این توانایی باعث شد که بسیاری از نهضت های رهایی بخش و جنبش ها توجه خود را به ایران و اسلام معطوف کنند. به این ترتیب نقش حساس اسلام در صحنه ی سیاست بین المللی باعث شد که ژئوپلیتیک کشورهایی که تمام یا اکثریت جمعیت آنها مسلمان بودند، در نگرشی مجدد ارزیابی شود. این امر در جایی اهمیت خاص می یافت که پیوستگی جغرافیایی و جایگاه خاص و ویژه ی این حیطه از جهان به لحاظ دسترسی به عظیم ترین منابع نفتی خود نمایی می کرد و پدیده ای به نام جهان اسلام را مطرح می ساخت (فولر و رند رحیم، 1378). در این چهارچوب، موقعیت حساس ژئوپلیتیک جهان اسلام و جمعیت بیش از یک میلیارد و ششصد نفری مسلمانان در جهان، صاحب نظران و سیاست مدارام غرب را وادار ساخته تا در حوزه ی ژئوپلیتیک و از منظر ژئوکالچر به اسلام، به ویژه عنصر تشیع بپردازند.
از منظز جغرافیای سیاسی، پیدایش نهضت های اسلامی به منزله یکی از عوامل متغیر ژئوپلیتیک موجب افزایش حساسیت ها در مورد دیگر عوامل ثابت آن شده است. از این منظر با توجه به مرام و ایدئولوژی خاص جنبش های اسلامی، دست یابی آنها به منابع نفتی، قدرت سیاسی مناطق حساس و ترانزیت جغرافیایی، اهمیت ژئوپلیتیک آنها را چند برابر می کند (پاشاپور، 1382: 226 و فاضلی نیا، 1385: 110).
در این فصل به طور مفصل به بررسی دیدگاه ها و نظریات مرتبط با موضوع خواهم پرداخت.
مباني هستي شناسانه شيعه
براساس نگرش هستي شناسانه فقها واصوليان شيعه،تمامي اجزاي جهان از واقعيت يگانه اي سرچشمه مي گيرد.درقالب اين هستي شناسي،انسان ،نيز يكي ازانواع آفرينش است واز راه غريزه،ولقع بيني وتفكر اجتماعي درزندگي خود به روش خاصي بايد هدايت شود كه سعادت دنيا وآخرتش را تامين نمايد راه درك اين برنامه زندگي كه دين ناميده مي شود وحي ونبوت است.( طباطبايي،161:1389).دراين ديدگاه اصولا قانون گذاري براي هدايت وپيشرفت ازطريق وحي انجام مي گيرد وبراي دسترسي به وحي نيز بايد به قرآن وسنت رجوع كرد تا ازآن طريق به عقل كل متصل شد.(فوزي،177:1382). پس ازنبوت اعتقاد به امام محوري ترين نقش را درتفكر سياسي اجتماعي شيعه ايفا مي كند.براساس بنياد فكري شيعه،امامت مرحله پايين تر ازنبوت ودرسلسله مراتب رابطه انسان با خالق هستي است. وجود امام معصوم كه نگهدارنده دين آسماني است، پيوسته درميان بشر لازم است وهرگز جامعه بشري از وجود امام خالي نمي شود بشناسد يا نشناسد(طباطبايي،162:1389).امام نايب عام پيامبر درپاسداري ازشرع اسلام وهدايت مسلمانان وحافظ احكام شرع وهدايت كننده مسلمانان ومفسر كلام خدا وسنت پيامبر مي باشد.(زين عاملي،51:1389).براين اساس،تلاش براي اتصال به امام به عنوان معيار حق،دليل وسبيل به سوي حق ومخزن علم ومصون ازخطا واشتباه وكشتي نجات، ضروري است.
درنظراين گروه،عقل مهم ترين ويژگي انسان است وخود نوعي پيامبر دروني مي باشد وتجلي عقل كلي دردرون آدمي است كه با اتصال به وحي،انسان را به كمال راهنمايي خواهد كرد،مطابق اين باورخداوند تفكر عقلي را امضا نموده وآن را جزء تفكر مذهبي قرارداده است(طباطبايي،89:1389).ازاين رو درمذهب شيعه برنقش عقل به عنوان يك منبع مهم دراستنباط حكم وتطبيق حكم شرعي با مصاديق آن تأكيد مي شود وعقل درتواناسازي مجتهدين شيعه دراجتهاد مستمر وپويا براساس زمان ومكان به عنوان مهم ترين ابزار به شمار مي آيد.
دراين هستي شناسي،نگرش خاصي به رابطه دين ودنيا نيز وجود دارد.مذهب شيعه هرگونه دنياگريزي را نفي مي كند ودنيا را مزرعه آخرت مي داند وتلاش جدي براي رفع نيازهاي دنيوي انسان ها به عنوان يك ارزش مطرح مي كند.ازاين رو نحوه سازماندهي دنياي مردم،نقش مهم ومؤثري درتأمين آخرت وحيات معنوي آنها دارد.
اين ديدگاه همچنين نگرش خاصي به رابطه دين وسياست دارد وآنها را دوروي يك سكه مي داند.اين انديشه ناشي ازانديشه امامت درمذهب شيعه است.اعتقاد به لزوم تداوم فيض الهي درقالب انديشه امامت موجب اعتقاد به انديشه ولايت فقها به عنوان نايبان امام دردوران غيبت شده است كه براساس آن فقها، جانشين امام دراين دوره بوده ونظر آنان مي تواندباعث تأييديارديك تصميم اجتماعي-سياسي گردد.(يوسفي اشكوري،304:1373) گسترش اين انديشه دردوران غيبت وتعميم آن به فقها نيز اهميت اين نقش را دردوران غيبت حفظ وتقويت نمود.درحقيقت«دكترين ولايت فقيه»همچون پروژه اي است كه ازدرون سنن فقهي،كلامي وعرفاني شيعي استخراج شده تا ظرفيت دستگاه دين وفقها درچالش با عناصر جهان مدرن افزايش يابد.(فوزي،183:1382)
همچنين اعتقاد به اصل عدل دركنار اعتقاد به امامت را بايد يكي از مهم ترين اصول شيعي ونيز يكي از مباني مهم نظري شيعه دانست.براين اساس هدف اساسي انبيا دوچيز است: توحيد وبرقراري عدالت.مسأله عدالت تنها يك ارزو وخيال نيست،يك واقعيتي است كه دنيا به سوي آن مي رود يعني سنت الهي است وخدا عدالت را درنهايت امر بردنيا حاكم خواهد كرد(مطهري،154:1385).مطابق اين باور آرمان اسلام عدالت درسطح جهان است وامامان نيز مأمور تحقق عدل جهاني بودند ونتوانستند وآخرينشان هم غايب است تا روزي بيايد جهان را پراز عدل وداد كند،لاجرم وظيفه فقيه نيز تحقق عدل جهاني خواهد بود.ازاين رو اصل عدل نيز نقش مهمي را درجهت گيري ا ومواضع اتخاذ شده ازسوي شيعيان درقبال تغييرات وتحولات سياسي اجتماعي ازجمله اصلاحات اجتماعي ايفا كرده است(يوسفي اشكوري،305:1373).
ازديگر ويژگي هاي هستي شناسانه شيعه رئاليسم معرفتي يا واقع گرايي معرفت شناختي است براساس اين ديدگاه جهان به طور مستقل از ذهن انسان وجود دارد وانسان ازراه ادراك مي تواند كيفيات واشيائي را كه جزئي ازاين جهان هستند،درك كند.اين ديدگاه باايده اليسم كه ذهن را واقعيت نهايي مي داند وجهان خارج ازذهن را سازه اي وابسته به ذهن مي انگارد درتقابل است.(خسروپناه،31:1388).
مباني فقهي و اصولي شيعه
جامعيت اسلام وهماهنگي آن با عقلانيت: شيعه اصولا معتقد به جامعيت شريعت وكامل بودن دين است.مذهب شيعه يك مذهب منفصل درخصوص نحوه زندگي دنيوي نيست، بلكه جهت گيري هاي اساسي درخصوص نحوه اداره دنياي افراد دارد؛ اين ديدگاه استفاده ازهر وسيله اي را براي رسيدن به هدف دنيوي نمي پذيرد وابزارها ومكانيسم رسيدن به هدف را پيش بيني كرده وبه نتايج استفاده ازآن ابزارها مشروعيت داده است.به نظر اين گروه،ابزارهاي مذكور داراي انعطاف پذيري لازم براساس شرايط زمان ومكان بوده وهمچنين باتوجه به نقش عنصر مصلحت به عنوان حكمت جعل احكام ازواقع گرايي لازم در جذب عناصر مهم تمدن وعقلانيت جهان امروز نيز برخوردار است.به اعتقاد اين گروه،دراين مكانيسم كه بر اساس اجتهاد وباز بودن باب علم طراحي شده،نقش عقل به عنوان يكي ازمنابع استنباط احكام وهمچنين بناي عقلا وعرف(درتعيين مصاديق) ازجايگاه ويژه اي برخوردار است وازمصلحت به عنوان ملاك احكام نام برده مي شود؛يعني معتقدند كه پشتوانه وضع احكام مصلحت،دفع مفسده مي باشد. (فوزي،194:1382).براين اساس آموزه هاي پيامبر اسلام وقرآن وسنت پيشوايان دين درهمه شئون حيات انساني،خواه دنيايي يا آخرتي،فردي يا اجتماعي،ظاهري يا باطني حضور دارد.
صلاحيت عقل براي تشخيص احكام شريعت:درمذهب شيعه،عقل يكي ازمنابع چهارگانه استنباط احكام شرعي دركنار كتاب،سنت واجماع به شمار مي آيد.فقهاي شيعه بين عقل وشرع رابطه ناگسستني قائلند كه به آن قاعده ملازمه عقل وشرع مي گويند وبراساس آن هرچه را كه عقل به آن حكم كند،شرع نيز طبق آن حكم خواهد كرد وهرآنچه را كه شرع حكم كند،عقل نيز آن راتأييد مي نمايد.آنها عقل را پيامبر دروني مي دانند

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره انقلاب اسلامی، ژئوپلیتیک، جهان اسلام، ژئوپلیتیک شیعه Next Entries دانلود پایان نامه درباره ژئوپلیتیک، اصل برائت، فضای سایبر، نفس الامر