دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، توسعه اقتصادی، تغییر آب و هوا، پروتکل کیوتو

دانلود پایان نامه ارشد

پدیده‎ای است که مشکلات زیادی را برای بشر خلق کرده است. مهم‌ترین گازهای گلخانه‌ای شامل دی‌اکسید کربن (CO2)، دی‌اکسید نیتروژن (N2O)، کلروفلوئوروکربن‌ها (CFCs) و متان (CH4) هستند که باعث می‌شوند جو پایین زمین گرم و استراتوسفر خنک شود. در سال‌های اخیر انباشت این گازها در جو افزایش یافته است. سازمان‌های بین‌المللی و NGO21 ها، فعالیت‌های گسترده‌ای را برای حل این معضل اتخاذ کرده‌اند که پروتکل کیوتو22، پروژه‌های CDM23، JIM24 و تجارت CO225 از دستاوردهای آن می‌باشد (رستگار، 1389).
2-3-3-1 پدیده گلخانه‌ای و اثر دی‌اکسید کربن
زمانی که انرژی از خورشید ساطع می‌شود، سیاره زمین مقداری از این انرژی را جذب و مابقی را به صورت انرژی گرمایی منعکس می‌کند. دمای سطح زمین به توازن میان این انرژی‌های دریافتی و منعکس‌شده بستگی دارد. فعالیت‌های انسانی و طبیعی می‌توانند روی این توازن اثرگذار باشند. گازهای گلخانه‌ای یکی از این مکانیسم‌ها هستند. گازهای گلخانه‌ای در جو، انرژی خورشید را جذب و دوباره منعکس می‌کنند. به این علت، گرما در سطوح پایین‌تر جو باقی می‌ماند. بعضی از گازهای گلخانه‌ای ده‌ها و یا صدها سال در جو باقی می‌مانند و می‌توانند روی توازن انرژی در زمین اثرگذار باشند. در حقیقت، این گازها باعث می‌شوند که انرژی کمتری منعکس گردد و همین امر باعث افزایش دمای زمین می‌شود.
تعدادی از این گازها دارای زمان ماندگاری طولانی در اتمسفر هستند، مانند اکسید نیتروژن و کلروفلوئوروکربن‌ها. در حالی که بقیه عمر اتمسفری کوتاهی دارند. نگرانی عمده در خصوص آن دسته از گازهایی است که به علت فعالیت‌های انسانی به وجود می‌آیند (برزگری صدقیانی، 1389).
جدول (2-1) میزان سرانه انتشار گازهای آلاینده و گلخانه‌ای را برای مدت 5 سال نمایش می‌دهد. همان گونه که در این جدول ملاحظه می‌شود، مقدار سرانه انتشار دی‌اکسید کربن به طور قابل ملاحظه‌ای از مقدار سرانه سایر گازهای منتشر شده بیشتر است.
جدول 2-1 سرانه انتشار گازهای آلاینده و گلخانه‌ای طی سال‌های 90-1386 (کیلوگرم به ازای هر نفر)
سال / گاز
NOx
SO2
SO3
CO
SPM
CO2
CH4
N2O
1386
18.7
19.3
0.2
114.8
5.0
6683.8
0.6
0.2
1387
24.9
22.0
0.2
123.6
5.3
7209.5
0.6
0.2
1388
24.9
22.8
0.2
117.5
5.3
7311.9
0.7
0.2
1389
24.2
18.1
0.2
109.7
8.8
7123.0
0.7
0.2
1390
24.5
19.0
0.2
106.9
5.2
7279.0
0.7
0.2
منبع: ترازنامه انرژی سال 1390
در حالت معمولی از هر 100 واحد انرژی‎ای که از خورشید به زمین می‌رسد، 48 واحد توسط سطح زمین جذب می‌شود، 12 واحد توسط بخار آب جذب می‌شود، 3 واحد توسط دی‌اکسید کربن موجود در هوا جذب می‌شود و 35 واحد به فضا منعکس می‌گردد. پدیده گلخانه‌ای موجب کاهش 35 واحد انرژی می‌شود که باید به فضا منعکس گردد. بدین صورت که اشعه خورشید در تابش اولیه به علت داشتن طول موج کم به راحتی از CO2 موجود در جو عبور می‌کند ولی بعد از انعکاس یافتن از زمین، به واسطه آن که طول موج اشعه منعکس شده بیشتر است، نمی‌تواند از CO2 موجود در هوا به راحتی عبور نموده و به فضا برسد. در نتیجه، در جو زمین جذب می‌شود. به این پدیده، اثر گلخانه‌ای می‌گویند، زیرا شبیه فرایندی است که در گلخانه‌های شیشه‌ای اتفاق می‌افتد. با این تفاوت که عامل آن در جو، گاز CO2 و برخی گازهای دیگر است. در حالی که در گلخانه‌ها، علت، شیشه گلخانه است.
افزایش درجه حرارت زمین به علت افزایش گاز CO2 و پدیده گلخانه‌ای، به دو طریق موجب گرم شدن بیشتر آن می‌گردد. دلیل اول مربوط به یخ‌های قطبی و برف‌های کوهستان است. با گرم شدن کره زمین، یخ‌های قطبی ذوب می‌شود و کوچک شدن مساحت کلاهک‌های یخی قطب و آب شدن برف کوهستان‌ها باعث می‌گردد انعکاس اشعه خورشید به فضا کم و زمین باز هم گرم‌تر شود. دلیل دوم مربوط به انتشار گاز CO2 از اقیانوس‌ها می‌باشد، میزان گاز CO2 موجود در اقیانوس‌ها 60 برابر جو است. با افزایش دما میزان حلالیت دی‌اکسید کربن در آب کم شده و در نتیجه مقداری CO2 از اقیانوس وارد جو می‌گردد که این CO2 اضافه شده موجب تشدید حالت گلخانه‌ای می‌شود (رستگار، 1389).
2-3-3-1-1 هزینه‌های اجتماعی
هزینه اجتماعی، هزینه‌ای است که اثرات مخرب یا سوء یک آلاینده یا فعالیت را بر محصولات کشاورزی، اکوسیستم‌ها، مواد و سلامت انسان برآورد می‌کند. در تعریف دیگر به مجموع پولی که بتواند صدمات ناشی از انتشار مواد آلاینده و گازهای گلخانه‌ای را جبران نماید، هزینه تخریب یا هزینه‌ اجتماعی گفته می‌شود. نمودار 2-1 بیانگر سهم مهم‌ترین آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای در هزینه‌های اجتماعی می‌باشد (ترازنامه انرژی، 1390).

نمودار 2-1 سهم گازهای آلاینده و گلخانه‌ای در هزینه‌های اجتماعی بخش‌های مصرف‌کننده انرژی در سال 1390 بر اساس قیمت‌های سال 1381 (درصد)
منبع: ترازنامه انرژی سال 1390
در این مطالعه، در میان گازهای آلاینده موجود، انتشار گاز گلخانه‌ای دی‌اکسید کربن را به عنوان شاخص آلودگی انتخاب کرده‌ایم، زیرا بنا به نتایج گزارش شده در مورد میزان انتشار سرانه و سهم بالای این گاز در هزینه‌های اجتماعی، از عوامل مهم آلودگی هوا به شمار می‌رود و نتیجه مصرف سوخت‌ها در بخش‌های تولید، تجاری، خدماتی و خانگی می‌باشد.
2-3-3-1-2 دی‌اکسید کربن
تا سال‌های اخیر، دی‌اکسید کربن به عنوان یک آلاینده مد نظر نبود، بلکه به عنوان یک گاز حیاتی به شمار می‌رفت که کل حیوانات آن را به عنوان گاز زائد از راه تنفس آزاد کرده و گیاهان آن را به عنوان منبع کربنی جهت تولید کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها استفاده می‌کنند. اساساً کل مواد بیوشیمیایی روی زمین به وسیله گیاهان با تثبیت دی‌اکسید کربن اتمسفری ساخته می‌شوند.
امروزه دی‌اکسید کربن در رابطه با مسئله گرم شدن زمین مورد توجه خاصی قرار گرفته است، به طوری که حدود 50 تا 60 درصد تأثیرات منفی گازهای گلخانه‌ای را به این گاز نسبت می‌دهند. می‌توان گفت که تراکم دی‌اکسید کربن اتمسفر از انقلاب صنعتی به بعد به طور قابل توجهی افزایش یافته است (برزگری صدقیانی، 1389). عوامل متعددی بر میزان انتشار گاز CO2 مؤثر بوده‌اند. از جمله، توسعه اقتصادی، رشد جمعیت، پیشرفت تکنولوژیکی، وفور منابع طبیعی، ساختارهای مؤسساتی، شیوه حمل و نقل، سبک زندگی و تجارت بین‌المللی. به طور مشخص، یکی از عوامل رشد قابل توجه انتشارات دی‌اکسید کربن طی قرن گذشته، فعالیت اقتصادی بوده است. (روبالینو-لوپز و همکاران، 201526).
غلظت دی‌اکسید کربن جهان در سال 2012 در مقایسه با سده 18 با افزایش 40 درصدی رو به رو بوده است. این در حالی است که افزایش قابل ملاحظه‌ای در سطوح سایر گازهای گلخانه‌ای همانند CH4 و N2O نیز روی داده است. در سال 2011، میزان انتشار جهانی دی‌اکسید کربن 31.3 گیگا تن بوده است که در مقایسه با سال 2010 دارای روند کاهشی به میزان 2 درصد بوده که علت اصلی آن بروز بحران‌های مالی در جهان در این سال بوده است. سهم بخش انرژی ناشی از فعالیت‌های انسانی در انتشار گازهای گلخانه‌ای در این سال، حدود 83 درصد برآورد گردیده که از این سهم به ترتیب 93، 6 و 1 درصد آن به انتشار دی‌اکسید کربن، CH4 و N2O اختصاص یافته است. این در حالی است که سایر بخش‌ها همانند کشاورزی (دامداری و کشت برنج) مسئول انتشار سایر گازهای گلخانه‌ای و عمدتاً CH4 و N2O می‌باشند. به عبارتی، بخش انرژی دارای بیشترین سهم در انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای به خصوص دی‌اکسید کربن در جهان می‌باشد (ترازنامه انرژی، 1391).
نمودار 2-2 روند انتشار دی‌اکسید کربن سرانه را برای ایران در بازه 2011-1960 نشان می‌دهد.

نمودار 2-2 انتشار دی‌اکسید کربن سرانه در ایران (تن مکعب)
منبع: بانک جهانی
همانطور که در نمودار (2-2) ملاحظه می‌شود، انتشار دی‌اکسید کربن در ایران، در مجموع، روندی صعودی داشته است. این روند در بحبوحه سال‌های انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی نزولی می‌نماید که دلیل آن را می‌توان در تمرکز کشور بر ثبات سیاسی و کاهش فعالیت‌های اقتصادی در این دوره‌ها جستجو کرد.
در سال‌های اخیر، به ویژه در کشورهای صنعتی و پیشرفته، به دلیل بحرانی شدن وضعیت آلودگی، اقداماتی در جهت کاهش آلودگی محیط زیست صورت گرفته است. در ادامه، به توصیف پیمان کیوتو به عنوان یکی از این اقدامات می‌پردازیم.
2-3-3-2 پروتکل کیوتو و پیوستن جمهوری اسلامی ایران به این پروتکل
در سومین کنفرانس متعهدین کنوانسیون تغییر آب و هوا27 که در کیوتوی ژاپن در سال 1997 برگزار شد، پیمان کیوتو مورد موافقت شرکت‌کنندگان قرار گرفت. شرط اجرایی شدن این پیمان آن بود که بیش از 55 درصد از متعهدین این کنوانسیون، این پیمان را مورد پذیرش، توافق یا تصویب قرار دهند. بر اساس این پیمان، میزان انتشار کربن در دوره اول تعهدات (2010-2008)، بایستی در مجموع به میزان 5.2 درصد کمتر از سال پایه 1990 توسط کشورهای ضمیمه B پیمان باشد. کشورهای ضمیمه B شامل 34 کشور است که بیشتر آن‌ها عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه‌ای (OECD)28 می‌باشند. کشور امریکا با 36.1 درصد سهم انتشار از مهم‌ترین کشورها در این مجموعه به شمار می‌رود. سهم کشورهای روسیه، ژاپن، آلمان، انگلستان و کانادا نیز به ترتیب 17.4، 8.5، 7.4، 6.3 و 3.3 درصد می‌باشد و بقیه کشورها، سهمی برابر 3 و یا کمتر از 3 درصد در انتشار کربن دارند. از آنجایی که کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به وسیله کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی مترادف با کاهش مصرف حامل‌های انرژی در سطح جهان است، اجرای پروتکل کیوتو، به ویژه در کشورهای تولیدکننده نفت به عنوان یک عامل بازدارنده توسعه تلقی می‌گردید. این نگرانی سبب گردید تا کشورهای در حال توسعه در جریان مذاکرات، همواره بر مواضع خود مبنی بر افزودن بندها و مواد تضمین‌کننده منافع خویش پافشاری نمایند (عتابی و هیبتی، 1384).
نتیجه اهداف این پروتکل با کاهش هشت درصدی انتشارات توسط سوئیس و بیشتر کشورهای اروپای شرقی، مرکزی و اتحادیه اروپا، کاهش هفت درصدی توسط ایالات متحده امریکا و کاهش شش درصدی توسط کانادا، مجارستان، ژاپن و لهستان به دست آمده است. روسیه، نیوزیلند، اوکراین و ایسلند نیز تا ده درصد افزایش داشته‌اند (برزگری صدقیانی، 1389).
طرح توانمندسازی جمهوری اسلامی ایران در اولین گزارش تغییر آب و هوا با کمک مالی تسهیلات جهانی محیط زیست و با همکاری دفتر عمران ملل متحد (UNDP29) از سال 1377 در سازمان حفاظت از محیط زیست شروع شده است. این طرح در راستای تعهدات ایران به کنوانسیون تغییر آب و هوای سازمان ملل متحد (که در سال 1376 توسط نماینده وزارت امور خارجه امضا شد) می‌باشد.
در راستای اجرای پیمان کیوتو در جهان، سازمان حفاظت از محیط زیست با کمک سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت کشور و شرکت‌های UNDP و UNDESA30، با تشکیل تیم ملی مطالعاتی، اقدامات مربوط به تصویب پیوستن به پروتکل را انجام دادند. پس از تصویب دولت، این لایحه در سال 1384 به تصویب مجلس شورای اسلامی و نهایتاً در آذر ماه 1384 به تأیید شورای نگهبان نیز رسید و از ابتدای سال 85 این معاهده از نظر دولت جمهوری اسلامی ایران اجرایی تلقی گردیده است (عتابی و هیبتی، 1384).
با در نظر داشتن مبانی نظری در مورد اهمیت محیط زیست، در ادامه، به ارائه نظریه‌هایی در ارتباط با اثر توسعه مالی و اقتصادی بر کیفیت محیط زیست در ایران (با تأکید بر مصرف انرژی و تجارت خارجی) خواهیم پرداخت.
2-4 توسعه اقتصادی و محیط زیست
در مورد آثار توسعه اقتصادی بر محیط زیست، نظریه‌های متفاوتی مطرح شده است. عده‌ای معتقدند که هر چه رشد اقتصادی مستلزم استفاده بیشتر از مواد و انرژی باشد، آثار منفی زیست‌محیطی بزرگتری به دنبال دارد. اصل تعادل مواد نشان می‌دهد که مواد اولیه و انرژی متناسب با فعالیت‌های اقتصادی مصرف می‌شوند و لذا رشد اقتصادی به طور اجتناب‌ناپذیری باعث ظهور آسیب‌های زیست‌محیطی خواهد شد. اما نظریه دیگری که در تکامل این نظریه وجود داشته و مورد قبول بانک جهانی و کشورهای

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، مصرف انرژی، توسعه مالی، توسعه اقتصادی Next Entries دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، کشورهای در حال توسعه، درآمد سرانه، رشد اقتصادی