دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، توسعه مالی، مصرف انرژی، سیستم بانکی

دانلود پایان نامه ارشد

مطلوبی به فعالیت خود ادامه دهند.
عدم امکان نظارت بر مدیریت: در حال حاضر امکان کنترل عوامل اجرایی توسط صاحبان سهام که سهامشان در بازار بورس ارائه می‌شود بسیار ضعیف است که به نوبه خود تمایل بخش خصوصی و حتی بخش دولتی را برای مشارکت در بازار سرمایه کاهش می‌دهد.
جذب پس‌انداز بخش خصوصی توسط دولت: حدود 50% از پس‌اندازهای افراد حقیقی و حقوقی نزد سیستم بانکی کشور، صرف تأمین مالی بخش دولتی می‌شود، اما باید ذکر کرد که شبکه مالی کشور نسبت به اختصاص 50% بقیه، از آزادی کافی برخوردار نیست. که پیامد مستقیم این محدودیت، ضعف بازار مالی است.
عدم فعالیت بخش خصوصی: بخش خصوصی در ایران به دلایل مختلف، تمایل به وارد شدن در فعالیت‌های تولیدی نداشته است. این امر علاوه بر بخش حقیقی تا حدود زیادی بخش مالی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
متکی بودن بخش مالی به بانک: در ایران ساختار بخش مالی متکی به بانک‌ها می‌باشد. در چنین سیستمی، مؤسسات و واحدهای تولیدی و تجاری به عللی نظیر پایین بودن نرخ بهره ترجیح می‌دهند نیازهای مالی خویش را از منابع بانکی تأمین کرده و کمتر به بازار سرمایه و بورس مراجعه کنند (شاه‌نظری اول، 1390).
2-5-4 نظریات موجود در زمینه توسعه مالی و محیط زیست
توسعه مالی در واقع تصمیم یک کشور برای افزایش فعالیت‌هایی مانند سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، فعالیت‌های بانکی و فعالیت‌های بازار سهام است.
بازار مالی توسعه‌یافته بازاری است که در آن اصول آزادی انتخاب و شفافیت اطلاعات به درستی رعایت می‌شود و عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان خدمات مالی، در کمال آزادی و آگاهی، خدمات مورد نظر خود را معامله می‌کنند. (فطرس، نجارزاده نوش‌آبادی و محمودی، 1389)
تامازیان و همکاران37 در سال 2009 برای اولین بار اثر توسعه اقتصادی و مالی را بر انتشار دی‌اکسید کربن بررسی کردند. بعد از آنان نیز مطالعات اندکی در این زمینه صورت گرفته است. بنابراین، نظریات موجود در رابطه با اثر توسعه مالی بر محیط زیست بسیار جدید می‌باشند (سبک‌روح، 1392).
2-5-5 کانال‌های اثرگذاری توسعه مالی بر محیط زیست
از خلال مطالعاتی که رابطه توسعه مالی و محیط زیست را بررسی نموده‌اند، می‌توان کانال‌های اثرگذاری توسعه مالی بر کاهش آلودگی محیط زیست را به صورت زیر بیان نمود:
جانشینی نهاده‌های کمتر آلوده‌کننده به جای نهاده‌های مخرب محیط زیست؛
هدایت بنگاه‌ها به سمت استفاده از تکنولوژی دوست‌دار محیط زیست؛
دسترسی آسان به پروژه‌های همسو با محیط زیست؛
جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی؛
ایجاد نوآوری‌های تکنولوژیکی؛
حذف تکنولوژی‌هایی که باعث افزایش تقاضای انرژی می‌شوند؛
کاهش هزینه سرمایه (همان).
2-5-6 مهم‌ترین شاخص‌های توسعه مالی
توسعه مالی هم در بخش بانکی و هم در بخش غیر بانکی رخ می‌دهد. مهم‌ترین شاخص‌های تبیین‌کننده بخش مالی اقتصاد شامل موارد زیر می‌باشند:
شاخص عمق مالی38: این شاخص، نسبت بدهی‌های نقدی به تولید ناخالص داخلی را اندازه‌گیری می‌کند. بدهی‌های نقدی شامل: اسکناس و مسکوک خارج از سیستم بانکی به علاوه سپرده‌های دیداری و سایر سپرده‌های بانک‌ها و واسطه‌های مالی غیربانکی است.
BANK: این شاخص اهمیت بانک‌های تجاری را در مجموعه سیستم بانکی اندازه می‌گیرد. برای محاسبه این شاخص، دارایی‌های داخلی بانک‌های تجاری بر دارایی‌های کل سیستم بانکی (شامل بانک‌های تجاری و بانک مرکزی) تقسیم می‌شود (کیخسروی، 1392). این شاخص دو ضعف دارد: اول این که بانک‌ها تنها واسطه‌های مالی نیستند و دوم، ممکن است بانک‌ها به حکومت یا شرکت‌های دولتی نیز وام دهند (شاه‌نظری اول، 1390).
PRIVY و PRIVATE: در بازارهای مالی نیز می‌توانیم از مزیت‌های خصوصی‌سازی بهره ببریم؛ نظام مالی‌ای که اعتبارات را به بخش خصوصی هدایت می‌کند، در مقایسه با نظام مالی‌ای که اعتبارات خود را به بخش دولتی واگذار می‌کند برتری دارد. این برتری از آن جا ناشی می‌شود که نظام‌های مالی مذکور در ارزیابی مدیران، انتخاب طرح‌های سرمایه‌گذاری، مدیریت ریسک و ارائه سایر خدمات مالی بهتر عمل می‌کنند. برای به دست آوردن تصویری از چگونگی تخصیص اعتبارات به بخش عمومی و خصوصی، از نسبت مطالبات از بخش غیر مالی خصوصی به کل اعتبارات تخصیصی استفاده می‌شود که همان شاخص PRIVATE است. از طرفی، برای به دست آوردن شاخص PRIVY، نسبت مطالبات از بخش غیر مالی خصوصی به تولید ناخالص داخلی محاسبه می‌شود، که شاخص مذکور روند اعتبارات اعطایی به بخش خصوصی را در مقیاس کلی اقتصاد نشان می‌دهد (کیخسروی، 1392). فرضیه‌ای که پشت این شاخص قرار دارد این است که سیستم مالی‌ای که اعتبارات بیشتر را به شرکت‌های خصوصی می‌دهد، اصرار بیشتری به تحقیق و بازرسی از شرکت‌ها، اعمال کردن کنترل شرکتی، ارائه خدمات مدیریت ریسک، تجهیز پس‌اندازها و تسهیل معاملات را دارد تا سیستم‌های مالی که اعتبارات متمرکز خود را به دولت یا شرکت‌های تحت مالکیت دولت می‌پردازند. این شاخص اطلاعاتی را راجع به اعتباراتی که بانک‌های تجاری به بخش خصوصی در مقایسه با اندازه اقتصاد تخصیص می‌دهند به دست می‌دهد (آقایی خوندابی، 1387).
با توجه به مسائل ذکر شده در خصوص وضعیت بازار مالی در ایران (از جمله، متکی بودن بخش مالی به بانک‌ها و عدم فعالیت بخش خصوصی) و اهمیت اعتبارات اعطایی به بخش خصوصی در توسعه سیستم مالی، در این مطالعه، از شاخص “اعتبار داخلی به بخش خصوصی39” استفاده می‌گردد. نمودار 2-5 روند اعتبارات سرانه و حقیقی اعطا شده به بخش خصوصی را در ایران و برای دوره 2013-1960 به نمایش می‌گذارد:

نمودار 2-5 سرانه حقیقی اعتبارات پرداختی به بخش خصوصی در ایران
منبع: بانک جهانی
2-6 مصرف انرژی وآلودگی محیط زیست
انرژی دستمایه حیات و کارمایه فعالیت‌های بشری است. امنیت ملی کشورها نیز در گرو دسترسی مطمئن به انرژی است. از این رو، آینده تولید و مصرف حامل‌های انرژی و کاربرد بهینه آن توجه خاص بسیاری از دولتمردان و صاحب‌نظران را در گستره‌ای جهانی برانگیخته است.
در اقتصاد انرژی، انرژی‌ها تحت عنوان انرژی‌های اولیه40 و انرژی‌های ثانویه41 مطالعه می‌شوند.
واژه انرژی اولیه در مورد انرژی‌هایی به کار می‌رود که در طبیعت یافت می‌شوند؛ مانند زغال‌سنگ، چوب، نفت خام، گاز طبیعی، منابع آب، انرژی حرارتی زمین، انرژی باد، انرژی خورشیدی، انرژی هسته‌ای و نیز الکتریسیته اولیه و نیروگاه‌های آبی هسته‌ای به همراه الکتریسیته تولید شده از زمین‌گرمایی، انرژی خورشیدی، امواج باد و جزر و مد.
گروه دیگری از انرژی‌ها که از تبدیل انرژی‌های اولیه به دست می‌آیند، مانند کک، فرآورده‌های نفتی و برق، انرژی‌های ثانویه را تشکیل می‌دهند (رستگار، 1389).
2-6-1 بررسی روند مصرف انرژی و تولید ناخالص داخلی در کشورهای صادر کننده نفت
انرژی به عنوان عاملی حیاتی در زندگی بشر نقش مهمی را در وضعیت اقتصادی کشورهای جهان ایفا می‌کند. دسترسی به ذخایر انرژی یک عامل محدودکننده تولید بوده که انگیزه دولت‌ها را برای رقابت در جهت دسترسی به آن (از طریق تولید در کشورهای دارای ذخایر انرژی و واردات انرژی در قیمت‌های پایین‌تر برای سایر ملل) برانگیخته است.
در این میان، کشورهای دارای منابع انرژی به خصوص کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت که جایگاه ویژه‌ای را در تأمین انرژی دارا هستند و به دلیل دسترسی آسان به منابع انرژی، به خصوص نفت که دارای مشتقات فراوان و کاربرد بسیار در تولیدات صنعتی می‌باشد، اغلب دارای اقتصادهایی تک‌محصولی هستند. این کشورها با اتکا به درآمدهای نفتی، سالانه حجم وسیعی از انرژی‌های ثانویه مانند مشتقات نفت را وارد می‌کنند. از طرفی با به کارگیری سوبسیدهای فراوان برای مصرف انرژی در تمام بخش‌های اقتصادی اعم از تولید مانند بخش خانگی باعث ارزان شدن انرژی داخلی و در نتیجه مصرف بیش از حد انرژی در آن‌ها شده‌اند (همان).
2-6-2 روند مصرف انرژی در ایران
کشور ایران دارای منابع انرژی غنی و گسترده است. وجود مخازن بزرگ نفتی، معادن عظیم زیرزمینی و وجود پتانسیل‌های بالقوه انرژی موجب گردیده است که ایران در این زمینه از موقعیت مناسب نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر برخوردار باشد (برزگری صدقیانی، 1389). در ایران فراوانی نسبی منابع انرژی باعث شده که مصرف سرانه و شدت انرژی (میزان مصرف انرژی برای تولید مقدار معینی از کالاها و خدمات) در مقایسه با کشورهای با ساختار مشابه و منابع انرژی کمتر، بالاتر باشد. به عبارت دیگر، کالاهای انرژی‌بر تا حدودی بالا بودن مصرف سرانه و شدت انرژی در ایران را توجیه می‌کند (نوروزی، 1387). همچنین، رشد بالای جمعیت در دهه‌های اخیر و به پیامد آن نیاز روزافزون کشور به توسعه در بخش‌های کشاورزی، حمل ونقل و ساختمان جهت ایجاد اشتغال و برآوردن نیازهای غذایی از یک سو و نیز تغییرات فرهنگی کشور و به تبع آن تغییر در سبک زندگی و نیاز به رفاه بیشتر از سوی دیگر، باعث افزایش روزافزون تقاضای نهاده‌های انرژی در کشور گردیده است و به پیامد همین افزایش تقاضا، صنعت انرژی کشور فشار مضاعفی را بر دوش خود احساس می‌کند (احدی و همکاران، 1385).
به دنبال تغییرات ساختاری اقتصاد ایران خصوصاً از دهه 1340 به بعد و نیز رشد و توسعه صنایع و به کارگیری تجهیزات مصرف‌کننده نو و همچنین رشد شهرنشینی، مصرف انواع حامل‌های انرژی رو به افزایش گذاشت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و تحولات اقتصادی و سیاسی کشور، تولید و مصرف کل انرژی در داخل افت نمود و با شروع جنگ تحمیلی و صدمات وارد بر بخش عرضه، این کاهش در مصرف انرژی حالت اجبار به خود گرفت و از شیوه‌هایی نظیر جیره‌بندی برای جبران کاهش عرضه در بخش مصرف استفاده شد (نوروزی، 1387).
2-6-3 اثرات توسعه بخش انرژی بر محیط زیست
آسیب‌های وارده ناشی از توسعه سریع بخش‌های انرژی بر محیط زیست در دهه‌های اخیر، باعث شده است که اثرات زیست‌محیطی به عنوان یک محدودیت در برابر برنامه‌های توسعه بخش انرژی قرار گیرد. تولید انرژی از سوخت‌های فسیلی، نیروگاه‌های هسته‌ای، بهره‌برداری گسترده از منابع آبی و زیست‌توده، آسیب‌های جبران‌ناپذیری نظیر آلودگی هوا، باران‌های اسیدی، زباله‌های هسته‌ای، آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی، تخریب جنگل و فرسایش خاک را چه در کشورهای توسعه‌یافته و چه در حال توسعه در زیست‌بوم منطقه وارد ساخته است. از طرف دیگر مصرف انرژی به ویژه انرژی‌های فسیلی، در بخش‌های صنعتی و خانگی و تجاری، موجب پراکنده شدن گازهای سمی و زیان‌آور در محیط زیست می‌شود که اثرات نامطلوبی بر موجودات زنده و طبیعت می‌گذارد. هر چه میزان مصرف انرژی به شکل بی‌رویه بالا رود به همان نسبت میزان آلودگی محیط زیست و تأثیرات مخربی که بر سلامت انسان‌ها و طبیعت دارد نیز بالا رفته و بیش از پیش زندگی در این محیط آلوده دشوار می‌شود.
مهم‌ترین آلودگی بخش انرژی، مربوط به آلودگی هوا در اثر سوخت‌های فسیلی می‌باشد. اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای ازت، مونوکسید کربن، ذرات معلق در هوا و دی‌اکسید کربن آلاینده‌های اصلی می‌باشند که در اثر مصرف این سوخت‌ها در هوا منتشر می‌گردند (برزگری صدقیانی، 1389).
در ایران، در سال 1391، بخش حمل و نقل بیشترین سهم در تولید CH4 و ذرات معلق، و بخش‌های نیروگاهی و حمل و نقل بیشترین میزان انتشار SO2 و CO2 را در بین بخش‌های مصرف‌کننده انرژی به خود اختصاص داده‌اند. در این سال، سوخت‌های نفت و گاز، نفت کوره و بنزین بیشترین سهم انتشار آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای NOx، SO2، SO3، SPM، CH4 و N2O را به خود اختصاص داده‌اند. میزان انتشار سرانه دی‌اکسید کربن در سال 1391، 7.32 تن برآورد شده است. گاز طبیعی در مقایسه با سایر سوخت‌های فسیلی، سوختی پاک به شمار می‌رود و کمترین مقدار انتشار آلودگی را داراست. با این وجود، به دلیل حجم بالای مصرف، 54 درصد از کل انتشار دی‌اکسید کربن مربوط به مصرف گاز طبیعی است که از نظر مسئله تغییرات اقلیم قابل توجه می‌باشد. (ترازنامه انرژی سال 1391).
2-7 نفت، توسعه سیاسی و محیط زیست
نفت به عنوان یک ماده حیاتی در کشورهای

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، کشورهای در حال توسعه، درآمد سرانه، رشد اقتصادی Next Entries دانلود پایان نامه درباره توسعه مالی، رشد اقتصادی، تولید ناخالص داخلی، مصرف انرژی