دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، آلودگی هوا، آلودگی محیط زیست، منابع طبیعی

دانلود پایان نامه ارشد

ک افزایش آلودگی زیست‌محیطی و بحران توسعه جهانی رو به رو است. اقتصاد، منابع طبیعی محیط زیست را به عنوان نهاده رایگان سیستم تولید در نظر گرفته است و بدون در نظر گرفتن ظرفیت احیاء منابع از آن استفاده ابزاری می‌نماید. بدین ترتیب، بررسی ارتباط میان محیط زیست و اقتصاد مهم می‌نماید (گندرون، 201416).
2-3 مبانی نظری در حوزه اقتصاد و محیط زیست
موضوع محیط زیست در نیمه دوم قرن بیستم وارد مباحث اقتصاد شد. مدت‌ها قبل، مارشال17 (1890) اولین کسی بود که روشی را برای تحلیل اقتصادی تخریب محیط زیست از طریق معرفی مفهومی به نام «صرفه‌های جانبی» ارائه نمود. بعدها، پیگو18 (1920) مفهوم آثار جانبی را به یک شمشیر دو لبه تشبیه نمود که نه تنها منافع، بلکه هزینه را نیز شامل می‌شود. پیگو، به عنوان نمونه از اراضی جنگلی یاد می‌کند که توسط راه‌‌آهن تخریب می‌شوند. وی می‌گوید روشن است که نه تنها وضعیت تولید افرادی که خارج از این بازار هستند (که در واقع طرف سوم می‌باشند) تحت تأثیر قرار می‌گیرد، بلکه رفاه افراد خصوصی (یا طرف‌های اصلی که طرف اول و دوم هستند) را از طریق تغییر هزینه‌ها و منافع متأثر می‌سازد.
اولین بحث جدی در مورد آثار جانبی توسط کاپ19 (1950) مطرح شد که پیامد معکوس رشد اقتصادی بر محیط زیست را پیش‌بینی کرد. وی در تحلیل خود بر هزینه اجتماعی تأکید می‌کند. هزینه اجتماعی نشانگر بار مستقیم و غیرمستقیمی است که توسط فعالیت‌های اقتصادی به مردم تحمیل می‌شود. او به صراحت تمامی هزینه‌هایی را ذکر می‌کند که از فرایند تولید ناشی شده و با آلوده کردن آب و هوا به دیگران منتقل می‌شود. این آثار به بهداشت جامعه صدمه می‌زند، بازده کشاورزی را کاهش می‌دهد، فسادپذیری مواد خام را تسریع می‌کند، حیات آبزیان، گیاهان و حیوانات را به خطر می‌اندازد و مشکلاتی را در تهیه آب آشامیدنی ایجاد می‌کند (پوراصغر سنگاچین، 1389).
از میان تئوری‌های موجود در رابطه با اقتصاد و آلودگی می‌توان به فرضیه پورتر اشاره نمود. پورتر معتقد است هنگامی که قوانین زیست‌محیطی به دقت اعمال شود، تولید کننده مجبور به داخلی کردن پیامدهای خارجی منفی خواهد شد و این امر باعث نوآوری می‌شود. به همین دلیل کشورهایی با درآمد بالا که قوانین زیست‌محیطی در آن‌ها شدید اجرا می‌شود، شاهد نوآوری‌هایی در امر تولید هستند، که آلودگی را کاهش می‌دهند و یا این که در این کشورها از سوخت‌های غیر آلاینده استفاده می‌شود (شاه‌نظری اول، 1390).
با پیشرفت تمدن بشری و توسعه فناوری و ازدیاد روز افزون جمعیت، در حال حاضر دنیا با مشکلی به نام آلودگی در هوا و زمین رو به رو شده است. این موضوعی است که توجه مجامع و سازمان‌های جهانی، بین‌المللی، منطقه‌ای و نیز داخلی و حتی اشخاص را به خود معطوف داشته است. اولین تعریف از آلودگی محیط زیست در ایران، در ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب 1352 آمده است. طبق این ماده، آلودگی محیط زیست عبارت است از پخش یا آمیختن مواد خارجی به آب، هوا، خاک یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیایی یا بیولوژیک آن‎ها را تغییر دهد و به حال انسان یا سایر موجودات زنده و یا آثار و ابنیه زیان‌آور باشد. رشد سریع جمعیت شهری باعث گسترش بی‌برنامه شهرها و تغییر الگوی مصرف و تقاضای بسیار برای حمل ونقل، انرژی و سایر نیازهای زیربنایی زندگی شهری شده است (برزگری صدقیانی، 1389).
استفاده از سوخت‌های فسیلی مانند نفت و گاز و زغال سنگ عامل اصلی آلودگی هوا هستند و هر اندازه جهان صنعتی‌تر می‌شود، از آن جا که نیاز به این سوخت‌ها افزایش می‌یابد، آلودگی محیط زیست نیز بیشتر می‌شود. آلودگی محیط زیست حد و مرزی نمی‌شناسد و اگر در نقطه‌ای به وجود آید، به سایر نقاط گسترش خواهد یافت (رستگار، 1389)، به گونه‌ای که مردم یک شهر یا حتی یک کشور از آثار آلودگی در شهر یا کشور دیگر در امان نیستند (برزگری صدقیانی، 1389).
2-3-1 محیط زیست جهانی
آلودگی هوا و آب، کمبود مراتع و جنگل برای توسعه شهر و حومه آن از جهت تطبیق با رشد سریع جمعیت، فرسایش خاک، آلودگی سواحل و خسارت به جنگل‌های سرسبز توسط باران‌های اسیدی، مسائل محلی به شمار نمی‌آیند. امروزه حوادث زیست‌محیطی محلی و منطقه‌ای، اهمیتی جهانی پیدا کرده‌اند. برآورد شده که تا سال 2025، کشورهای جهان سوم در انتشار 50 درصد گاز کربنیک جهان مؤثر خواهند بود. اگر چه کارنامه کلی بشر در این زمینه‌ها مایه دلسردی است اما در دهه‌های اخیر گام‌های کوچکی نیز برای ترمیم ویرانی‌ها برداشته شده است. بازسازی لایه اوزون، گسترش فناوری‌های انرژی‌های تجدیدپذیر و استفاده از انرژی پاک و حمایت دولت‌ها از طریق یارانه به گسترش این گونه فعالیت‌ها که سبب کاهش قابل توجه گازهای گلخانه‌ای در آینده می‌شود و تدوین برنامه توسعه پایدار توسط سازمان ملل و برنامه‌های مربوط به حفاظت محیط زیست، از جمله فعالیت‌هایی است که در این زمینه به عمل آمده است. جنبش سبز در اروپا، موضوع محیط زیست را وارد اجتماع و سیاست نموده است و گروه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی مثل احزاب و سازمان‌های دولتی تلاش کرده‌اند تا حدودی در برنامه‌های توسعه خود بازنگری کرده و حفاظت از محیط زیست را در تدوین برنامه‌هایشان مدنظر قرار دهند (شاه‌نظری اول، 1390).
به طور کلی، وضعیت محیط زیست در کشورهای در حال توسعه چندان مناسب به نظر نمی‌رسد. بسیاری اعتقاد دارند که وضعیت محیط زیست این کشورها به دلیل رشد شتابان فرایندهای رشد و توسعه، جهانی شدن اقتصاد، عملکردهای نابرابر نظام اقتصاد بین‌الملل، فقر گسترده، فقدان آگاهی زیست‌محیطی و سایر عوامل داخلی و بین‌المللی که مستقیم و غیر مستقیم به فعالیت‌های اقتصادی مربوط می‌شوند، بحرانی است. طبق آمارها و اطلاعات موجود، وضعیت محیط زیست در ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه و در حال صنعتی شدن نیز در برخی زمینه‌ها مساعد نمی‌باشد (رستگار، 1389).
2-3-2 نگاهی به وضعیت زیست‌محیطی ایران
ایران در دهه‌های گذشته از سویی متأثر از پدیده شهرنشینی شتابان بوده و از سویی دیگر به دلیل برخورداری از منابع طبیعی فراوان انرژی، رشد فزاینده‌ای را در مصرف انرژی تجربه کرده است. این دو عامل به همراه پایین بودن سطح تکنولوژی دوست‌دار محیط زیست، کشور را با مسائل زیست‌محیطی رو به رو کرده است (ناهیدی و کیاور، 1390).
در مورد آلودگی‌های صنعتی در ایران می‌توان گفت مجتمع‌های پتروشیمی، کارخانه‌های سیمان، ذوب آلومینیوم و مس، فولاد، کارخانه‌های کاغذسازی، کارخانه‌های بزرگ شیمیایی و کوره‌های آجرپزی جزء آلوده‌کننده‌ترین صنایع هستند. مواد زاید شیمیایی و پسماندهای صنایع و بخش‌هایی چون بیمارستان‌ها بدون کنترل و نظارت اصولی و زیست‌محیطی به مسیرهای آبی (رودخانه‎ها و دریاچه‌های بزرگ) ریخته یا دفن می‌شوند (ذکاوت، 1377).
ایران برای دفع آفات کشاورزی، اتکاء زیادی به سموم دفع آفات نباتی و علف‌های هرز دارد. بخش کشاورزی با استفاده سالانه از این سموم در کاهش خسارات وارده به محصولات و افزایش محصولات استراتژیک کشاورزی موفقیت‌آمیز بوده است، اما این سموم و آفت‌کش‌ها مشکلات و بیماری‌های بسیاری را به دلیل آلوده کردن آب‌های رودخانه‌ای ایجاد نموده است. از جمله مشکلات استفاده فزاینده و بی‌رویه از سموم در تولید محصول، باقی ماندن آن‌ها در گیاه و تولیدات گیاهی می‌باشد.
کاربرد کودهای شیمیایی به کاهش سطح بهره‌وری کشاورزی در ایران انجامیده است، زیرا مصرف انواع کودها به خاک‌های کم‌عمق و سطحی به شدت آسیب می‌رساند. افزایش مصرف کودهای شیمیایی نه تنها محصولات کشاورزی را کاهش داده، بلکه موازنه عناصر مغذی خاک را بر هم می‌زند. تأثیر زیان‌بار استفاده بیش از حد کود فسفاته به کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی محدود نشده است؛ کودهای شیمیایی یکی از اجزای اصلی آلوده‌کننده آب‌های زیرزمینی در ایران می‌باشد (همان).
جدیدترین گزارش بانک جهانی در خصوص وضعیت آلودگی آب‌ها نشان می‌دهد در ایران میزان آلودگی ارگانیک20 آب‌ها در سال 1994 برابر با 131 هزار و 616 کیلوگرم در روز بوده که این رقم در سال 2005 به 160 هزار و 776 کیلوگرم در روز افزایش یافته است (شاخص توسعه جهانی، بانک جهانی).
خاک به عنوان یکی از منابع طبیعی، پس از آب و هوا مهم‌ترین جزء محیط زیست ایران محسوب می‌شود. آب و هوا در بخش‌های مختلف کشور اثرات متفاوتی بر خاک دارد و به طور مثال، خاک استان‌های حاشیه دریای خزر بیشتر در معرض فرسایش ناشی از آب قرار دارد، در حالی که در نواحی بیابانی و کویری فرسایش ناشی از باد حاکم است. ازدیاد جمعیت نیز باعث بهره‌وری بیش از حد ظرفیت از خاک شده است. در 40 سال گذشته، جمعیت کشور بیش از 3 برابر شده، در حال که مساحت اراضی مفید کاهش یافته است. همچنین عوامل اقتصادی باعث استفاده مکرر از زمین می‌شود که این امر کیفیت خاک را پایین می‌آورد. مهاجرت روستاییان به شهرها، تبدیل روستاها به شهرها و احداث جاده‌ها و راه‌های ارتباطی از جمله عوامل مؤثر در تخریب زمین و خاک هستند.
طبق برآوردها، در خلال چند دهه گذشته، سطح جنگل‌های کشور کاهش یافته است. از عوامل مؤثر در این کاهش می‌توان به قطع درختان جهت استفاده از چوب در مصارف صنعتی و تزیینی، شیوه غلط بهره‌برداری از اراضی و جنگل‌ها به زعم گسترش سطح کاشت درختان مختلف در سال‌های گذشته نام برد. همچنین، ایران کشوری معدنی است؛ فعالیت‌های استخراج معادن، حفاری‌ها و انفجار سنگ‌های معدنی باعث تخریب سطح و اعماق زمین گشته است.
یکی دیگر از چالش‌های پیش روی محیط زیست ایران، مسئله آلودگی‌های جوی ناشی از توسعه صنعتی و افزایش فعالیت‌های اقتصادی می‌باشد. در ایران، بخش حمل و نقل بیشترین تولیدکننده گازهای آلاینده می‌باشد. نیروگاه‌ها و صنایع نیز سهم قابل توجهی در انتشار آلاینده‌های هوا دارند (رستگار، 1389).
از آنجا که مهم‌ترین عامل مضر در آلودگی محیط زیست، آلودگی هوا می‌باشد، در این تحقیق آلودگی هوا مبنای عمل قرار گرفته است. این نوع آلودگی نسبت به دیگر انواع آن شیوع بیشتری داشته و به طور وسیع‌تری زندگی انسان‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
2-3-2-1 آلودگی هوا و اثرات تغییر اقلیم بر ایران
آلودگی هوا یکی از پدیده‌های زندگی مدرن امروزی و ناشی از پسماندهایی است که در اثر فعالیت‌های شبانه‌روزی بشر به وجود می‌آید. شرایط نامساعد جوی و جغرافیایی و بافت شهری، کثرت وسایل نقلیه کهنه و فرسوده، افزایش بی‌رویه مصرف سوخت، ازدیاد جمعیت، پراکندگی کارخانه‌ها پیرامون مناطق شهری و غیره از جمله عواملی هستند که امروزه سبب شده مسئله آلودگی هوا به صورت حاد و خطرناک درآید و آثار زیان‌بار آن بر محیط زیست و انسان آشکار گردد (همان).
از دیدگاه اقلیم‌شناسی، کشور ایران در منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک واقع شده است. از کل 1648195 کیلومتر مربع مساحت کشور، حدود 400000 کیلومتر مربع آن دارای آب و هوای سرد و کوهستانی و نزدیک به 400000 کیلومتر مربع دیگر دارای آب و هوای معتدل و بیش از 1200000 کیلومتر مربع نیز دارای آب و هوای خشک و نیمه‌خشک می‌باشد. یعنی بیش از 73% مساحت کشور را آب و هوای خشک و نیمه‌خشک پوشانیده است.
متداول‌ترین آثار و پیامدهای تغییر آب و هوا در ایران عباتند از:
آسیب‌های وارده بر منابع آبی
آسیب‌های وارده بر بخش انرژی
آثار وارده بر بخش کشاورزی
اثر بر زندگی جانوری و حیات وحش
اثر بر پوشش گیاهی
ایجاد حوادث غیرمترقبه (برزگری صدقیانی، 1389).
2-3-3 گرم شدن زمین و تغییرات آب و هوا
با آغاز انقلاب صنعتی در اوایل قرن نوزدهم میلادی و رشد روز افزون تحولات بشری، تغییرات گوناگون نیز در زندگی انسان‌ها رخ داد و نیاز بشری به انرژی و مصرف انواع سوخت‌های فسیلی نظیر زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی باعث افزایش شدید گازهای گلخانه‌ای در جو شده است. افزایش جمعیت کره زمین که باعث تغییر کاربری زمین‌ها، تخریب جنگل‌ها، افزایش فعالیت کشاورزی و دامداری و تولید ضایعات جامد و مایع شده، تبعات مختلفی به همراه داشته که پدیده تغییر آب و هوا یکی از این تبعات می‌باشد (همان).
پدیده گلخانه‌ای،

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، مصرف انرژی، توسعه مالی، توسعه اقتصادی Next Entries دانلود پایان نامه درباره محیط زیست، کشورهای در حال توسعه، درآمد سرانه، رشد اقتصادی