دانلود پایان نامه درباره قهوه خانه ها، آداب و رسوم، امثال و حکم

دانلود پایان نامه ارشد

راء مکسور اسم قريه اي بوده است بيرون شهر نيشابور ؛فناورز نام جايي است در سمرقند که شراب آن نيکو بود)انجام گرفت و باز در زمان سامانيان کليله و دمنه توسط رودکي به نظم کشيده شد .عبدالحي گرديزي که معاصر غزنويان بوده اعياد و رسوم ملل و حوادث جهان را در کتاب زين الخبار خود که به گرديزي شهرت يافته با نثري ساده و روان تشريح کرده است .در همين زمان حکيم ابوالقاسم فردوسي اساطير و داستان هاي ايران باستان را به نظم کشيده و به قهرمانان ملي و اساطيري ايران زندگي جاويد بخشيده است .در زمان فردوسي راوياني بوده اند که روايت هاي قهرماني قديم را در خاطر داشته و براي مردم بازگويي کرده اند.فردوسي از پنج راوي در شاهنامه خود ياد کرده است که با نام يکي دوتن از آن ها در مقدمه شاهنامه ابومنصوري نيز بر مي خوريم .اثر فردوسي از همان آغاز مورد توجه عموم مردم بوده است و نقالان و سخنوران و شاهنامه خوانان آن را در قهوه خانه هاي شهر و روستا ؛سياه چادرهاي عشاير؛ميدان ها و مکان هاي تجمع مردم و در جشن ها و شب نشيني ها بازگو مي کرده اند.اين کتاب همدم هميشگي مردم شهر و روستاي کشور ما بوده است و امروزه هم نقل رايج قهوه خانه ها از روي اين کتاب گفته مي شود.جالب ترين بخش آن داستان رستم و سهراب به ويژه سهرابکشي آن است.(مقدمه دکتر محجوب بر امير ارسلان؛سازمان کتاب هاي جيبي؛1356 ص4) داستان جنگ ها و زندگي رستم در شاهنامه باعث به وجود آمدن رستم نامه ها بوده است .علاوه بر اين ها در بسياري از ابيات جداگانه و اشعار شاهنامه وارد گنجينه ي عمومي مثال و تکيه کلام ها شده و در دسترس عامه مردم قرار گرفته است(ا.ا.استاريکوف،1346:230 )ابوالفضل بيهقي در تاريخ خود به انديشه هاي عامه نظر دارد.در مقدمه خطبه باب خوارزم مي نويسد” بيشتر مردم عامه آن اند که باطل ممتنع را دوست دارند چون اخبار ديو و پري و غول و بيابان و کوه و دريا و..”( بيهقي ، ص905) و در ادامه سخن نظري مي افکند به گفتار معرکه گير يا به اصطلاح خودش ” هنگام ساز” که در ميان معرکه مي گويد: ..به فلان کوه چنين وچنين چيزها ديدم و پيرزني جادو ومردي را خر کرد و باز ؛پيره زني ديگر جادو گوش او را به روغن بيندود تا مردم گشت و..)(همان ص905) و با اين شيوه اين گونه گفتار و رفتار را به سخره مي گيرد.در بخش هايي از اين کتاب به بعضي کارهاي زنان و دواهاي گوناگوني که مي سازند و يا تجويز مي کنند اشارتي دارد.بيهقي تاريخ را با چاشني مثل و قصه و حکايت و جز آن که مورد پسند عامه است مي آميزد و به قول خودش تاريخ را با اين نکته ها مي آرايد(سبک شناسي؛ملک الشعرا؛محمدتقي بهار ؛ جلد دوم؛ص69)در اين کتاب ضمن بيان تاريخ حدود هشتصد مثل و سخن کوتاه و حکمت آميز گنجانده شده است .سخناني که عموم مردم را به تامل و تفکر وا مي دارد (تحقيق در اشعار و امثال فارسي تاريخ بيهقي؛ضياالدين سجادي ؛مندرج در يادنامه ابوالفضل بيهقي )عنصرالمعالي کيکاووس براي پسرش گيلان شاه کتاب قابوس نامه را نوشته است .اين نويسنده در کتابش آگاهي هايي در زمينه آداب و رسوم و دانش ها و انديشه هاي مردم زمانش مي آورد و آن ها با حکايت و تمثيل مي آميزد.مولف در اين کتاب به قصد تربيت فرزند همه رسوم را اعم از لشکرکشي ,مملکت داري؛اجتماعي و نيز علوم و فنون متداول زمان مورد بحث قرارداده است و از همين جاست که کتاب او حاوي اطلاعات ذي قيمت و متنوعي در مسائل مختلف مربوطه به فرهنگ و آداب و عادات ايران در قرن پنجم گرديد و از اين حيث الحق منحصر است .( صفا ؛ص384) سياست نامه که به اشاره ملکشاه سلجوقي نوشته شده ؛شرح تجارب خواجه نظام الملک؛وزير با تدبير اوست .خواجه دراين کتاب ضمن ارائه تاريخ و قصص و اخبار و روايات به مسائل آداب و رسوم و حکايات اشاره دارد.در مقدمه آن مي خوانيم که “در اين کتاب هم پند است و هم مثل است و هم تفسير قران و هم اخبار حضرت رسوا لله صلي الله عليه و آله و قصص انبيا و هم سيرت و حکايات پادشاهان عادل است .از گذشتگان خبر است و از ماندگان سمر است “(همان ص386)
داستان خواندني و مفصل سمک عيار توسط فرامرز بين خداداد در قرن پنجم يا ششم نوشته شده است ومولف نويسنده که داستان را مردي به نام ” صدقه بن ابي القاسم شيرازي” نقل و روايت کرده است .اين کتاب از قديمي ترين نمونه هاي داستان پردازي در ادبيات ما به شمار مي آيد.
مولوي بيش از هر کس به قصه و داستان هاي عامه توجه دارد.از طريق همين قصه هاست که معاني بلند و انديشه هاي متعالي خود را بيان مي کند .عبيد زاکاني کتاب انوار الامثال را به زبان عربي در امثال و حکم و اشعار و اقوال حکما نوشت .در کتاب ” الاخلاق الاشراف” به ذکر فضايل کساني که به شوخي آن ها بزرگان و زيرکان عصر خود ناميده پرداخته و شيوه و رويه و در حقيقت مذهب جديد آن ها را “مذهب مختار” خوانده است . در درون آن ها به بسياري از شيوه هاي زندگي دوران خود اشاره کرده وآن ها را با روش زندگي قدما مقايسه مي کند علاوه بر آن در رساله ي تعريفات؛فالنامه ي بروج،فالنامه ي وحوش و ديگر آثارش بسياري از رمز و رازهاي فرهنگ عامه را بر ما روشن مي کند از قصه هاي عاميانه که در قرن نهم تدوين شده است مي توان از داراب نامه ياد کرد که مولانا شيخ حاجي محمدبن شيخ علي بن شيخ محمد مشهوربه بيغمي آن را روايت کرده و در حدود سال 887 توسط محمود دفتر خوان به نگارش در آمده است .( صفا ؛ص20) از قرن نهم به بعد به ويژه از دوران صفويه به اين طرف به فرهنگ عامه توجه زيادتري مبذول شده .در اين زمان افرادي به منظور گردآوري فرنگ عامه به پا خواستند و به گردآوري مواد گوناگون آن از قبيل آداب و رسوم و امثال و حکم قيام کردند .در اين زمان کتاب جامع التمثيل هبله رودي نگاشته شد .کتاب عقايدالنساء موسوم به کلثوم ننه که مي توان آن را نخستين کتاب رسمي فرهنگ توده تلقي کرد به رشته ي تحرير درآمد.ميرزا صادق اصفهاني مثل هاي فارسي را در کتاب شاهد صادق جمع کرد .داستان حسين کرد در اين زمان نوشته شد و بر سر زبان ها افتاد .رموز حمزه که داستان دلبري ها و جنگ هاي حمزه ابن عبدالمطلب است در قهوه خانه ها به صورت نقل گفته مي شد .فرهنگ ها و لغت نامه هاي اين زمان از اصطلاحات عامه انباشته شد .کشکول ها و مجموعه هاي اين دوره به نشر انديشه ها ؛طنزها ؛ذوقيات؛محاورات ؛حکايات و روايات عاميانه پرداختند .در اين دوران حرفه ها و مشاغلي پديد آمد که با هنر عامه ارتباط داشت .
از قرن نهم به بعد ادبيات فارسي به ميان توده مردم راه جست .مردمي شدن ادب و هنر ؛رواج و رونقي به فرهنگ توده بخشيد.انديشه ها؛ظرايف فکري و ذوقيات مردم عامي به ادبيات راه پيدا کرد.ادبيات رسمي از آن مقام رفيع خود فرود آمد و بيش از پيش با عامه همگام شد.در قرن نهم شعر عموميت پيدا کرد .از انحصار طبقه خاص بيرون آمدو”در ميان همه طبقات از دانشمند و عامي و عالم دين و امير و سلطان؛ذوق شعر و اشتغال به شاعري ديده مي شد .چنان که در ميان شعراي اين دوره به نام کساني بر مي خوريم که پيشه وراني کوچک يا کارگراني حقير و شپاهي بوده اند.”(شعر فارسي در عهد شاهرخ ؛دکتر احسان يارشاطر؛ص9-10) در اين زمان ادبيات ترکي رواج يافت و مورد توجه قرار گرفت و حمکران ترک زبان ايران به ادبيات ترکي روي آوردندو از آن حمايت کردند” به طوري که از مقدمه هبله رودي پيداست ،پادشاه فعال و مشهور سلسله صفويه يعني شاه عباس جمع آوري مثل ها و تمثيل هاس ترکي را اولين وظيفه دانست (درباره ي مثل ها و تمثيل ها ي فارسي؛خ کوراغلي ؛ترجمه ابوالفضل آزموده ؛ص7)
ضمنا نفوذ ادبيات ترکي در محيط درباري به ضرر نظم فارسي تمام شد و گسترش فرهنگ عامه را نيز به دنبال داشت .در دربار صفوي افراد مختلفي با حرفه ها و ذوقيات گوناگون رفت و آمد مي کردند.اين رفت و آمد ها به شيوع فرهنگ توده و راه يابي آن به ادب خواص کمک موثري کرد .در اين دوره” در ترکيب افراد درباري تغييراتي به وجود مي آيد.به غير از اشراف نظامي و اداري زمان صفويه ؛کاسب کاران ؛تجار و ربا خواران نيز بدان جا راه مي يابند.البته اين امر نمي توانست باعث نفوذ سليقه تجار به محيط دربار صفويه نشود و اين موضوع در کتاب ميرزابرخوردار ترکمن خواهي به نام محبوب القلوب به وضوح منعکس شده است .مولف اين کتاب يکي از اميران عالي مقام حاکم هندوستان از سلسله مغولان کبيرشاه سليم و سفير آن در دربار شاه عباس بوده است .کتاب محبوب القلوب مجموعه افسانه ها و نقل و روايات و مواد فرهنگ عوام بوده است و در رديف اثر هبله رودي جز اولين اثر و مجموعه آثار ملي و فولکلوري مي باشد که توسط يک فرد رسمس تهيه و تدوين شده است.(همان ص8)
به اين ترتيب ديده مي شود که آثار فولکلوريک به محيط دربار راه مي يابدو حکمرانان زمان هم- در ايران و هند — در گسترش اين امر سهمي را به خود اختصاص مي دهند.با گسترش و رسميت مذهب تشيع ؛شعرا و نويسندگان به سرودن اشعار و نوشتن کتاب هايي در منقبت و مراثي اهل بيت عليم السلام پرداختند.در قرن نهم اشعار مذهبي اهل تشيع شکفتگي خاص يافت ؛چنان که مي توان اين دوره را به حقيقت ؛آغازرواج اشعار مذهبي شيعيان خواند.شعرايي چون شاه نعمت الله وليو لطف الله نيشابوري و کاتبي ترشيزي و محمد ابن حسام الدين ؛مشهور به ابن حسام که از اساتيد شعر شيعي اند؛در اين دوره مي زيستند.شعر در ستايش ائمه شيعيان خاص اين دوره نيست اما در اين دوره است که قصايد غرا در نعت علي بن ابي طالب و ثناي امام شهيد و رثاي واقعه کربلا و ستايش ائمه دوازده گانه و لعن دشمنان خاندان پيغمبر سروده شد(شعر فارسي در عهد شاهرخ؛ص7)
توجه فراوان پادشاهان صفوي به شعر مذهبي و عنايت عامه مردم به اين گونه آثار اعث شد که ” شعر از محيط دربار قدم بيرون نهاد و به دست عامه افتاد و گويندگان غزل سرا و مثنوي ساز از ايران دوري جستند و به دربار سلاطين عثماني و بيشتر به بارگاه شاهان گورکاني هند؛روي آوردند و به تشويق آنان سبک هندي که آوردن مضامين بديع و باريک و بيان معاني بسيار در لفظ اندک بود در شعر فارسي رسوخ يافت “(از صبا تا نيما ؛يحيي آرين پور؛جلد اول؛چاپ سوم ص 8) در اين زمان ادبا و علما و دانشمندان با توجه به آن چه در ادب تازي و ترکي در زمينه گرد آوري فرهنگ توده انجام شده بوددر صدد برآمدند که در زبان فارسي هم به چنين کار شايسته و اقدام ارزنده اي دست بزنند.
همزمان با هبله رودي ميرزا صادق اصهفاني درگذشته به سال 1061 هجري بايد يادکرد که کتاب بزرگ شهد صادق را نوشت و قصل هشتادمم باب سوم کتاب را به “علم امثال” اختصاص داد و در مقدمه آورد”علم امثال عبارت است ازمعرفت اقوال سايره که نزديک ظهور حادثه يا جهت تمثيل حالي به حالي ايقاع کرده باشند يا غرابتي که در او بود.قال الله تعالي و يضرب الله الامثال لناس لعلهم يتذکرون و مي زند خداي مثل ها براي مردمان شايد که اشان دريابند .که مثل تصوير معاني است در آيينه ي افهام و نزديک گردانيدن معقول به محسوس.فصحاي عرب را در امثال ؛کتاب هاست و چون بناي اين کتاب بر سيق عبارت فارسي است آنچه از امثال عجمم شنيده شده به ترتيب حروف تهجي بياوريم و بعي از امثال عرب و هند که مناسب آن بود ذکر کنيم و چون ايراد مورد هر کدام موجب تطويل کلام است به ذکر امثال اکتفا نماييم”(زير نظر دکتر کيا؛ص16-17)
کتاب عقايدالنشاء مشهور به کلثوم ننه ؛در زمان شاه سليمان صفوي توسط آقا جمال خوانساري نوشته شده است.ايين کتاب “مختصري در بيان اقوال و افعال زنان و واجبات و محرمات و مکروهات و مستحبات ايشان و مشتمل است بر مقدمه و شانزده باب و خاتمه ؛المسمي به عقايد النساء”( کتيرايي ص 1) اين کتاب بازگو کننده فرهنگ توده اصفهان سيصد سال پيش است.آقا جمال خوانساري در دهه دوم سده دوازدهم قمري در اصفهان درگذشته و از بزرگان دين و فقهاي نامدار زمان خودش بوده است.
در اين زمان نگارش داستان ها و قصه هاي عاميانه شيوع پيدا مي کند.داستان هايي که مورد توجه عموم است علاوه بر مطالعه در ميهماني ها ؛بزم ها و در مکان هاي عمومي از قبيل قهوه خانه ها ؛نقل و روايت مي شود.از داستان هاي مهم اين عصر که شهرت بيشتري يافته اند مي توان از حسين کرد شبستري؛داستان شيرويه حمزه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره آداب و رسوم، فرهنگ عامه Next Entries دانلود پایان نامه درباره فرهنگ عامه، آداب و رسوم، خاوران نامه