دانلود پایان نامه درباره فرهنگ عامه، کتاب مقدس، شاپور اول

دانلود پایان نامه ارشد

خود همان رفتار را داشت. اين حاکم مسلمان که مادرش مسيحي بود، به دست جانشين خود زنداني و زيرشکنجه کشته شد. در دوران وي که به دوران صلح و آرامش- براي مانويان شناخته مي شد،سبب تجديد فعاليتهاي ادبي و نظري گرديد که به فرقه ها و انشعاب هايي انجاميد. بين طرفداران مهر، استاد استادان و مقلاص مشاجره يي در گرفت. وحدود چهارده سال (ازسال 145تا159 ه-ق) ادامه يافت که پيروان مهر را مهريه و پيروان مقلاص را مقلاصيه مي گفتند.اما جنبه ي نظري اين انشعاب دين آوران کم رنگ تر بود.
يکي از مهمترين شاخه ها دروزي ها هستند که در آغاز قرن پنجم بوجود آمدند و هم اکنون نيز بيش از دويست هزارنشوند. همه ي اين فرقه ها در باورهاي خود اسطوره هاي گنوسي – مانوي را راه داده اند.آن ها اين اسطوره ها را از موالي کوفه آموختند.45
بخش سوم :2-3..آثار مانويان
2-3-1. خط و ادبيات کتب مانوي:
برخي زبان ماني را سرياني، آرامي رايج در شهر الرها دانسته اند و بعضي ديگر آرامي رايج در بابل. عده اي معتقدند ماني الفبا ي خود را از الفباي تدمري و بعضي گفته اند از الفباي بابلي گرفته است. 46 زبان آرامي که ماني و شاگردانش به کار برده اند گويش ناحيه بابل نبوده است. يعني نه شبيه زبان بابلي شمالي است که در تلمود بابلي پيدا شده و نه مانند گويش بابلي جنوبي در نوشته هاي ماندايي است.
ماني در به کارگيري ابزار شناختي خود تا آنجا که به زبان هاي ايراني، چون پارسي ميانه و پهلوي مربوط مي شد نوآور بود. او در حقيقت، پيچيدگي هاي نگارشي اين زبانها را اصلاح کرد. ماني بخش بزرگي از آثار خود را نه به زبان ايراني،بلکه به آرامي شرقي نگاشت. تنها يک کتاب او، شاپورگان به زبان پارسي ميانه نوشته شده است.47
کتاب مقدس مانويان از هفت اثرتشکيل شده که ماني به زبان مادري خود، يکي از لهجه هاي آرامي شرقي نوشته است. دست کم بخشي از اين نوشته ها را روحي به نام “نرجميگ” الهام کرده بود.48.
بيشتر مطالب آن دربار? فرضيه اصول آفرينش و به ويژه مسئله معاد بوده است که آن را به شاپور اول اهدا کرده است.
ب: سفر الجبابره:
نام آن در زبان پارتي کوان (جمع کو همان کوي در زبان اوستايي در پهلوي) است. ويدن گرن معتقد است که کاوان مبتني بر اساطير ايراني و سامي است. 49
پ:کنزالاحياء يا گنجين? حيات:
به عقيد? بعضي ضميمه انجيل ماني بوده است. اين کتاب دست کم در هفت جلد است و شامل انسان شناسي ازديدگاه ماني وهمچنين شامل جزئيات تغييرات وي را ازانسان در مفهوم عالم صغيراست.
ت:فرقماطيا:
ابن نديم اين کتاب را به همين نام ذکر کرده است. اين نام مأخوذ از يوناني به معني رساله است.نام اين کتاب در متون قبطي و چيني نيز ذکر کرده است. اما نام و اثري از آن در متون مانوي ايراني به دست نيامده است.

ث:الاسرار(رازها):
که شامل هجده فصل و مضمون آن حمله به جانشينان برديصان است. شايد بتوان حدس زد که اين اثر به قصد
مقابله با اثري باشد که به همين نام نزد پيروان برديصان رواج داشته است. بخشهايي از اين کتاب نيز در کتاب بيروني ترجمه شده است.
ج:زبور ماني:
ماني داراي مجموعه دعاهايي بوده است که تا کنون هيچ يک از آنها به فارسي ميانه شناسايي نشده است. در متن سغدي آمده است که اين سروده ها تأليف شخص ماني بوده است.
چ:رسائل:
ديوان يا مجموع? نامه ها به فارسي ميانه به نامه هايي که ماني به رهبران جوامع مانوي در زمان ها و مکان هاي مختلف نوشته است، گفته مي شود.ابن نديم در کتابي به نام رسائل فهرستي از عناوين 77 نامه ماني را آورده است. 50
الف: شرح ماني:
از اين کتاب تعدادي برگهاي پراکنده در نقاط مختلف به دست آمده است و با کمک آن مي توان زندگي نامه مي توان زندگي نامه ماني را بازسازي کرد. 51
ب:کفالايا:
يکي ازکتب پيروان ماني “کفالايا” است که کتاب شامل عقايد، تفسيرها و وحي هاي ماني است. اين کتاب به زبان قبطي است و از يوناني به قبطي ترجمه شده و دستورهاي ماني را در بر دارد. 52
پ:ارژنگ:
ارژنگ کتابي مصور است که اکثر جنبه هاي مهم آموزه هاي ماني را به تصوير کشيده است به شيوه اي که حتي براي بي سوادان نيز قابل فهم است. کتاب مصور را انجيل ماني يا “انگليون” نيز گفته اند.
الف:اعتراف نامه خستواني يا اعتراف نامه نيوشکان (سماعون)
ب:اعتراف نامه برگزيدگان:
اعتراف نامه ديگري که خاص برگزيدگان است بزبان سغدي موجود است و درحقيقت يک کتاب دعاي مانوي است سروده هاي فارسي ميانه و پارتي ظاهرا به همان سنت يشت هاي اوستايي تصنيف شده اند و در اثر تماس با شعرهاي سامي تغيير اندکي کرده اند وزن ها کيفي اند.نه کمي و قافيه وجود ندارد.بيشتر متن هاي منظوم مثل بندهاي دنباله دار نوشته شده اند. اما در يک گروه از سروده ها به راحتي مي توان الگوي شعر را کشف کرد. 53
بررسي دقيق ويژگيهاي ادبي اشعار مذهبي مانوي روشن مي سازد که سرودهاي مذهبي در آنها نفوذ فراواني داشته اند. اين سروده ها داراي خصوصيات گوناگوني مي باشند.بعضي از آنها سرودهايي براي خدايان مختلف آيين مانوي است.
الف: سروده هاي بلند که داراي بخشهاي متعددي است.
ب:مدايح بلند ديني بدون داشتن تقسيمات فرعي: اين سروده ها خطاب به يکي از ايزدان مانوي يا خود ماني است.
در اين آثار مانويان از شيت ها اوستا تقليد کرده اند.هيچ کدام از اين سروده ها به طور کامل باقي نمانده است.
ج: سروده هاي کوتاه: بعضي از اين سروده ها به علت کوتاهي، به صورت کامل باقي مانده اند. اين سروده ها در ستايش خدايان، بزرگان مانوي و در رثاي آنان است يا سروده هايي است که در مراسم روز دوشنبه/ روز مقدس مانويان، يا در جشن سالانه بمه خوانده مي شدودرصحراي ترکستان چين، که امروزه “سينک يانگ” نام دارد، صحرايي به نام “تورفان” قرار دارد که در اطراف آن خرابه ها به اين سرزمين اعزام شدند و در آنجا در زير تپه هاي شن رونده ودر دل معابد عظيم و ويرانه و در درون مغارهايي که راه و روش بسته بود باستان شناسان دست نوشته هاي متعددي يافتند.به زودي مشخص شد که تورفان باقي مانده شهري است که زماني يکي از پايتخت هاي فرمانروايان اويغور به شمار مي آمد.صفحات مکشوفه عبارت است از اوراق جدا شده و شيرازه گسسته که به تلاش هيئت هاي علمي آلماني – انگليسي و روسي در سالهاي 1914-1920 در خرابه ها و ريگزارهاي شهر تورفان که درقسمتي از صحراي گبي ترکستان واقع شده کشف گرديده است. اين اوراق صفحات پاره اي شده اي است که بعضي از آنها مصور و مذهب است و به خطوط مختلف پهلوي سغدي و اويغوري است و قسمتي از کتاب شاپورگان ماني در بين اين کتب است. 54

2-3-2.داستانهاي تمثيلي:
اين گونه داستان هاي بخش مهمي از ادبيات مانوي را تشکيل مي دهند.مبلغان مانوي، همچون خود ماني، براي تبليغ عقايد خود از داستان هاي تمثيلي محلي استفاده مي کردند و در پس آن ها به تبليغ عقايد مانوي مي پرداختند و از اين طريق داستان هاي مشرق زمين به جوامع مختلف در جاهاي گوناگون راه مي يافت:ازهندوستان و چين و از طريق ايران به شام و سرزمين هاي غربي مجموعه اي از اين داستاه هاي تمثيلي به فارسي ميانه و پارتي و سغدي در دست است. در اين مجموعه، داستان ها، گاه خلاصه و فشرده نقل شده است، ظاهرا به اين علت که جزئيات آن ها را براي مبلغان معلوم بوده و نقل خلاص? آن ها به منزل? يادداشتي بوده است، که از روي آن بتوانند همه داستان را در هنگام تبليغ و موعظه براي شنوندگان خود نقل کنند، مانند داستان “مردي که در دشت سرابي مي بيند، با شهر و درخت و بسيار چيزهاي ديگر، و ديو او را مي فريبد و مي کشد” يا داستان ” دژي که دشمنان آن را محاصره کرده اند و راه ورود به آن را نمي يابند و ميهماني بر پا مي کنند، همراه با سرود و نواي بسيار. ساکنان دژ مفتون ان مي شوند. آن گاه دشمنان از پس مي رسند و دژ را مي گيرند.” يا داستان بازرگاني که دزدان با سخنان شيرين او را مي فريبند و او را مي کشند و ثروتش را مي ربايند.” يا داستان “دوشيز? زيبايي که در دژي زنداني است و مرد فريب کاري در پايين دژ نواي حزن انگيز سر مي دهد تا آن دختر از اندوه مي ميرد.”
درمواردي داستان ها با تفضيل بيشتري نقل شده است و ما بعضي از آنها را، با تغييراتي، درميان داستان هاي رايج امروز ايران مي يابيم، مانند داستان شاهزاده خانمي که به عشق پسري گرفتار شده است و شاه براي رهايي او مردان خود را مي فرستد تا آن سير را پيش او آوردند و آنان نمي توانند جوان را راضي کنند، همه داستانهاي تمثيلي، که داستان هاي عاميانه اند، ساده و روشن بيان شد اند.55
2-3-3.ادبيات موعظه اي:
مانوي ها موعظه گران بسيار خوب و تعليم دهنده هاي ساده گويي بودند.کشفيات تورفان شامل متنهاي پراکنده اي در وصف زندگي بوده است که با عنوان بارلم وجوساف*يکي از معروفترين قصه هاي مسيحي قرون وسطي بود.متنهاي اويغوري نمايانگر اشکال اسمي بود هيساف* يا بودها ساف است. که هر کدام مشتقي از شکل اصلي کلمه بود هيساتوا*است. ايوداساف*، شکل انتقالي از ايوساف* مسيحي، در آثار نويسندگان عرب قرن نهم مشاهده شده است. بنابراين به نظر مي رسد که مانويها از شرح زندگي بودا به همان شکل افسانه ايش به عنوان منبع تهذيب و نمونه انديشه اخلاقي در مجالس وعظ خود براي مستعمين غير روحاني استفاده مي کردند و به پيروي از روش خودماني از به کاربردن مضمونهاي نامطبوع ونفرت انگيز فروگذار نمي کردند.متون مانوي ترکي و ايراني شامل داستانهاي بسيار است که از ريشه هاي غير مانوي روييده اند. بعضي از آنها منعکس کنند? مطالب فرهنگ عامه باستاني است، مانند داستان اشکهاي مادر. در اين داستان مادري مي گويد: “تا اين زمان نميدانستم که وقتي بر جسد پسرم مي گريستم روح او را مي کشتم، پس از اين ديگر نمي گريم تا او را نکشم”.
يک قطع? روسي که با همين مضمون انشاء گرديد مي گويد که چگونه مادري که دخترش را از دست داد و سه شب و سه روز گريست، شب سوم دخترش را در خواب ديد که به طرف او مي آيد و بسويي در دست دارد. مادر از او مي پرسد که داخل اين بسو چيست؟ و دختر جواب مي دهد که اشکهاي او را در آن جمع کرده و بسو تا سرپر شده است.سپس به مادرش مي گويد:”پس بيش از اين گريه مکن و گرنه اشکهايت از اين کوزه لبريز خواهد شد و بر روي زمين خواهد ريخت و در آن دنيا با من بد رفتاري خواهند کرد. اما اکنون همه چيز با من سر آشتي دارد.” مسلما نوعي ارتباط بين اين مضمون و مخالفت دين زرتشتي با عزاي پس از مرگ، رسمي که در سراسر شرق متداول بوده، موجود است.
علاوه بر اين مطالبي نيز که صرفا جنبه افسانه اي دارند، ديده شده است، مانند داستان تاجر مرواريد که بهترين روايت آن از ابن مقفع نويسند? عرب ايراني تباراست.
متن مانوي سغدي داستاني را که زماني مسلما بسيار متداول بوده به صورت تمثيلي در آورده
است. درمانويت داستاني را به شکل حکايت تمثيلي دراز و پر پيچ و خم در آوردن روشي بسيار مطلوب و متداول بوده است 56
2-3-4.نشر کتابهاي ماني درجهان:
نکته بسيار جالب توجه اين است که در انتشار تدريجي اين اصول در عالم دقت کنيم . باعث سرعت انتشار کتاب هاي ماني درسرزمين بابل بيشتر اين بود که چنانکه فرق مختلف در آن ديار بسيار بود و تعليمات مرقيون و ابن ديصان در آنجا رواج کامل داشت. به همين جهت اين عقايد مانويان از آنجا رواج کامل داشت،
به همين جهت اين عقايد مانويان از آنجا به سوريه و فلسطين و شمال عربستان و مملکت نبطي ها رفته و انتشار يافته زيرا که اهالي اين ممالک به زبان آرامي متکلم بودند و کتاب هاي ماني هم نخست به اين زبان نوشته شده بود.
چندي بعد کتاب هاي مزبور از آن حدود تجاوز کرد و وارد مصر شد زيرا که در آنجا هم اصول مذهب ارباب معرفت رواج داشت و در آنجا مذهب مانوي در ميان راهبان انتشار يافت و راهبان مزبور به وسيل? مواعظ خود عد? کثيري از مردم را تبليغ مي کردند.
پس از آن کتب ماني به شمال آفريقا نيز رفت و مي بايست از راه مصر بدان جا رفته باشد و از اواخر قرن سوم ميلادي در قرطاجنه از مذهب ماني ذکري کرده اند. سنت اگوستين که در ابتداي عمر خود تمايلي به اين مذهب داشت در دست برگزيدگان مانوي قرطاجنه عد? زيادي از

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره جهان اسلام Next Entries دانلود پایان نامه درباره دانش پژوه