دانلود پایان نامه درباره خلیج فارس، شاه طهماسب، بیداری اسلامی، ژئوپلیتیک شیعه

دانلود پایان نامه ارشد

اساسی مواجه نماید که این فرصت تاکنون توانسته است قدرت سلطه را در برخورد با ایران مجبور به اتخاذ مواضع محتاتانه نماید که اگرچه آمریکا به بهانه حمایت از کشورهای عربی در منطقه حضور یافته ولی همواره تلاش می کند که نقش ایران در منطقه راهبردی خلیج فارس کمرنگ کند.
بیداری اسلامی در شمال آفریقا نشان داد که نظام سلطه توان ایستادگی در مقابل خواسته های مردم را نداشته و نمی تواند از دست نشانده های خود همچون گذشته دفاع کند، بنابراین روند تحولات حاکی از آزاد شدن پتانسیل شیعه در منطقه می باشد. تحولات یمن با موقعیت گذرگاهی در تنگه باب المندب و دارا بودن اکثریت مذهب زیدی و شافعی معارض عربستان به عنوان فشار جدی بر سعودیها که مقتدر ترین مجری سیاستهای نظام سلطه در منطقه است می تواند بر معادلات کلان منطقه تاثیر گذار باشد. خصوصا اینکه عربستان علاوه بر تهدیدات درونی از نتیجه شکل گیری حکومتهای دموکراتیک در جهان اسلام نیز متاثر خواهد شد.
پیشرفت ایران در حوزه های مختلف و ایستادگی در مقابل سلطه گران نیز از دیگر فرصت ها و ابزارهای

توسعه ژئوپلیتیک شیعه به لحاظ جغرافیایی است. ظرفیت های جغرافیایی شیعه از خلیج فارس به سمت
دریای سرخ، باب المندب و مدیترانه رو به گسترش و توسعه خواهد بود.
جمعیت و پراکندگی شیعان جهان
منابع مختلف آماری، تاکنون آمار دقیق و یکدستی از تعداد مسلمانان به طور کلی و شیعیان به طور خاص ذکر نکرده اند. در برخی منابع ذکر شده از میان یک میلیارد معتقدان به آیینی که بر محمد (ص) نازل شد، حدود ده تا دوازده درصد آنان را پیروان مذهب شیعه تشکیل داده اند که بر این اساس می توان گفت حدود صد و چهل میلیون نفر از جمعیت دنیا شیعه هستند. (توال، 19 و 1383: 20) در بعضی منابع دیگر گفته شده شیعیان حدود 16% تا 30% از کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می دهند (Wikipedia) اما در دیگر منابع درباره ی تعداد شیعیان دنیا اعدادی از 110 میلیون تا 250 میلیون نفر ذکر شده شده است، به این ترتیب به دست دادن عددی واقعی در این زمینه کار مشکلی است … از طرفی باید گفت بر سر تعریف گروه های متعدد شیعه اتفاق نظر وجود ندارد به همین دلیل در برخی از آمارها، علویان، درزویان، بکتاشیان یا حتی اسماعیلیان جز جمعیت شیعیان به شمار نرفته اند.» (احمدی، 1390: 63)
بیشتر شیعیان در هند، ایران، عراق، آذربایجان، لبنان، افغانستان، پاکستان، سوریه، ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند یمن، بحرین، امارات متحده، اردن و قطر زندگی می کنند همچنین در کشورهای اندونزی، ترکمنستان، ازبکستان و بسیاری از کشورهای آسیایی دیگر جمعیت قابل ملاحظه ای از شیعیان زندگی می کنند. شیعیان به صورت پراکنده نیز در نقاط گوناگون جهان به ویژه در کشورهای آفریقایی و اروپایی حضور دارند. (Wikhpedia)
رويكرد تعاملي وتقابلي جنبش هاي شيعي خاورميانه
باتوجه به مباحث نظري فوق،هريك ازجنبش هاي شيعي خاورميانه به سبب برخورداري از منظومه فكري وايدئولوژيكي منسجم،نسبت به محيط پيرامون خود بي تفاوت نيستند ودرصورت عدم هماهنگي ميان شرايط موجود ونظام باورهايشان رفتاري واكنشي ازخود بروز داده اند اما زمانيكه ميان باورها واعتقاداتشان با شرايط عيني ناهماهنگي وجود نداشته است، هريك ازآنها رويكردي تعاملي از خود به نمايش گذاشته اند. دراين نوشتار برآنيم تا رويكرد تعاملي يا تقابلي جنبش هاي شيعي خاورميانه نسبت به تحولات سياسي اجتماعي محيط پيرامون خود را باتاكيد برجنبشهاي شيعي ايران،عراق،لبنان وبحرين مورد تحليل وبررسي قراردهيم.
جنبش شيعي ايران
دوران صفويه ازنقاط عطف تاريخ تشيع درايران است.دراين دوره شرايط مناسبي براي رشد ونمو تشيع بوجود آمد بسياري ازعالمان شيعه از نقاط مختلف دنياي اسلام به حوزه اقتدار صفويان جذب شدند.مهاجرت جمعي ازعالمان شيعه نظير محقق كركي وپدر شيخ بهايي دراين راستا صورت گرفت.بنابراين درطول دوران حاكميت صفويه دوقدرت شاه ودربار وعالمان مذهبي دركنار يكديگر قرار داشتند. (پارسانيا، 1379: 87-86)
فقيهان بزرگي كه از وراي مرزها به ايران هجرت كردند،زمينه برخي از انحرافاتي را كه توسط جريانهاي جاهلانه صوفيان درنواحي مختلف ايران وبويژه درايالات قزلباش بوجود آمده بود،ازبين بردند وعلاوه براين نياز جامعه را به شناخت احكام فقهي تشيع تامين كردند.(همان،88)
به هرحال دردوره صفويه ميان عالمان ديني وحكومت تعامل مناسبي وجود داشت بطوريكه درمان شاه طهماسب، محقق كركي از عالمان شيعه موقعيت محوري دارد.دراين خصوص سيد نعمت الله جزايري از شاه طهماسب نقل مي كند كه به محقق كركي گفته است«تو از من برحكومت سزاوارتري،چون تونايب امام زمان هستي ومن از كارگزاران تو هستم وبه فرامين ونواحي تو رفتار مي كنم.»(بهرامي،1969: 153-152)
اما از شاه اسماعيل دوم به بعد چالشهايي درروابط عالمان شيعي وشاهان صفوي بوجود آمد كه تا دوره شاه عباس ادامه يافت.شاه عباس نيز عليرغم حفظ ظواهر ديني، درصدد كاهش قدرت مذهبي عالمان ديني برآمد.به همين دليل وي مدتي مقام صدرالاشراف را كه قبلا به عالمان ديني تعلق داشت،خود برعهده گرفت (پارسانيا،90:1377).
اما پس از شاه عباس قدرت عالمان ديني افزايش يافت وتعامل آنها با صفويه بيشتر از گذشته شد.موقعيت مستحكم علامه مجلسي درزمان دو پادشاه آخر صفوي يعني شاه سليمان وشاه سلطان حسين،بيانگر اين افزايش قدرت وتعامل عالمان شيعه با پادشاهان صفوي است.(فوران،106:1377)
حركت فقهي واصولي عالمان شيعه دردوره قاجار ادامه يافت وبه اوج خود رسيد وموقعيت علمي تشيع از جهت كميت وكيفيت درنقطه اي برتر نسبت به گذشته تاريخي خود قرارگرفت.في المثل دردوران حاكميت فتحعليشاه همكاري وتعامل عالمان شيعه با دربار بيش از دوران صفويه است.فتحعليشاه با توجه به افزايش قدرت عالمان شيعي براي مشروعيت حاكميت خود ناگزير به اخذ اجازه از ناحيه فقها برآمد.ميرزاي قمي وكاشف الغطاء از بزرگان فقه شيعه دراين زمان،با حفظ هويت مستقل خود به عنوان تنها نيرويي كه شرعا حق حاكميت سياسي دارد،بدون واگذاري مشروعيت حكومت به حاكميت دربار به همكاري سياسي با حاكميت تن دادند.
دراين دوره هجوم دشمنان به مرزهاي اسلامي ووقوع جنگ هاي ايران وروس ازدلايل اصلي همكاري عالمان ديني با سلطان قاجاربودند.همانگونه كه ميرزاي قمي علت اين همراهي وتعامل با سلطان قاجار را وجوب دفع دشمنان دين بر مي شمرد. (پارسانيا،96:1377)اين همكاري به معناي وجوب اطاعت از قاجارها نيست بلكه به دليل ضرورتي كه احساس مي شد،صورت گرفت(همان،97).بدين ترتيب همراهي ومساعدت عالمان شيعه با فتحعليشاه به معناي انحراف فقه شيعه از اصول وموازين ديني نيست،بلكه نوعي رفتار وعملكرد ديني است كه فقيه بادرك صحيح وضعيت اجتماعي زمانه وباحفظ آرمان هاي ديني خود انجام مي‌دهد.
همان عاملي كه دردوران فتحعليشاه عالمان ديني را به همكاري با دربار واداشت، در دوران ناصرالدين شاه،زمينه تقابل اين دو را فراهم كرد.دردوران ناصرالدين شاه ازآن جهت كه دوره نفوذ استعمار وضعف دربار دربرابر قدرتهاي غربي وزمان واگذاري امتيازات سياسي واقتصادي مانند امتيازات رويتر ورژي به بيگانگان است،علماي شيعه احساس كردند همانجايي كه بايد محل مقاومت دربرابر غرب باشد،اينك محل نفوذ غرب شده ودرخدمت اهداف بيگانه قراردارد.به همين دليل اختلاف علما ودربار افزايش يافت.(همان،100)نخستين تقابل علما وحكومت قاجار درمخالفت ملاعلي كني مجتهد متنفذ وقدرتمند عصر ناصرالدين شاه با انعقاد قرارداد رويتر كه باعث لغو آن گرديد،نمايان شد.( صلاحي،25:1386)همچنين فتواي ميرزاي شيرازي از عالمان معروف دوره ناصرالدين شاه مبني برتحريم تنباكو يكي ديگر از اقدامات تقابلي عالمان شيعه دراين مقطع تاريخي است كه بااستناد به مباني نظري تشيع، يعني نفي سبيل يا همان ظلم ستيزي صورت گرفت. (موسوي،53:1386)
دردوره پهلوي،رضاخان ابتدا تلاش كردتا خود را با مذهب،نمادهاي مذهبي وعالمان ديني موافق نشان دهد كه سبب جلب رضايت برخي از علما شد.صدور بيانيه اي از سوي او عليه اقدام حكومت عربستان در تخريب اماكن اسلامي مكه ومدينه ونيز صدور اعلاميه اي درزمان رياست موقتي خود پس از انقراض حكومت قاجار در11آبان 1304 ،مبني بر ضرورت اجراي احكام شرع اسلام وتامين رفاه عموم توسط زمامدار در جلب نظر علما مؤثر بود. (صلاحي،69:1386)
اما پس از استقرار سلطنت پهلوي،اقدامات رضاخان نشان داد كه رفتارهايش تاكتيكي بيش نبوده است،او با تغيير نظام قضايي ومنسوخ كردن قوانين شرعي وجايگزين نمودن قوانين عرفي،محدود كردن نقش روحانيت ودراختيار گرفتن املاك ومنابع اوقاف اين مساله را نشان داد.(همان،70)
به هرحال دردوره رضاخان به غير از اوايل قدرت گيري كه وي به تعامل با علما پرداخت،درساير موارد رويكردي تقابلي درارتباط با آنان ونهادهاي مذهبي اتخاذ كرد. بنابراين روحانيت دراين دوره بيشتر با اتخاذ استراتژي آرامش فعال كه نوعي تقيه سياسي نيز بود،فارغ از مسائل سياسي،درمباحث علمي وبحث ودرس فعال شد،بطوريكه آيت الله حائري با ايجاد حوزه علميه قم سعي كرد به تقويت بنيادهاي علمي روحانيون بپردازد.
درزمان پهلوي دوم رويكرد اعتراضي وبعضا تقابلي عالمان شيعه با حاكميت پهلوي وارد مرحله جديدي شد. دراين دوره آيت الله بروجردي كه لزوما كمتردرمسائل سياسي دخالت مي كرد درخصوص موضوع نفوذ بهائيان درساختار سياسي كشور صراحتا واكنش نشان داد ونگراني خود راگسترش بهائيت به شاه اعلام كرد.درنهايت،سخنرانيهاي مذهبي عليه اين گروهها منجر به حملات مردم مسلمان به مراكز تبليغاتي بهائيان درتهران(حضيره القدس)درسال 1334شدكه شاه را برآن داشت تا دستور بستن اين مراكز را صادر نمايد.(فوزي،36:1386)
پس از درگذشت آيت الله بروجردي وافزايش اقدامات اسلام ستيزانه شاه درقالب طرحهاي نوسازي،توان تقابلي جريان تشيع با رژيم پهلوي تحت رهبري اما خميني به نقطه اوج خود رسيد ودرموضوعاتي نظير لايحه انجمن هاي ايالتي وولايتي،انقلاب سفيد شاه،قيام15خرداد وتصويب لايحه كاپيتولاسيون نمايان شد.بررسي اسناد،مكاتبات وسخنرانيهاي امام خميني دراين مقطع نشان مي دهد كه امام اين لايحه را مخالف قانون اساسي وشريعت مي دانستند وبراساس مباني فكري خويش كه متاثر ازآموزه هاي تشيع بود،تلاش كردند تا ازاقدامات خودسرانه وخلاف قانون حاكم نامشروع جلوگيري كنند.(همان،35)
امام خميني همچنين انقلاب سفيد را استفاده از ابزار ظاهر فريب ازسوي شاه درجامعه فاقد آزادي ايران ارزيابي كردند كه براي پيشبرد اقدامات ضداسلامي صورت مي گيرد.قيام 15خرداد كه به كشته ومجروح شدن چندين هزار نفر درشهرهاي تهران،قم وورامين ودستگيري تعدادي از علما ومراجع انجاميد،موضع علما را درمخالفت با رژيم شاه تشديد كرد.امام خميني همچنين درراستاي قاعده شرعي نفي سبيل به مخالفت صريح با رژيم شاه پرداخت،وآن را مصداق بارز ظلم وبي عدالتي معرفي كردند وبراين باور بودند كه بدون درنظرگرفتن هيچ گونه مصلحتي بايدبه مخالفت با آن پرداخت.
با پيروزي انقلاب اسلامي،تشيع براي اولين بار درتاريخ ايران به ساختار حكومتي ونهادمند تبديل شد.گفتمان مسلط آرمانگراي اوايل انقلاب اسلامي كه متاثر از آ«وزه هاي شيعي بود،نظام بين الملل را نظامي عادلانه نمي دانست ودرهمين راستا به تقابل باآن پرداخت.مثلا آرمانگرايان شيعي دراوايل انقلاب به جاي تحكيم دستاوردهاي انقلاب درداخل به صدور آن به ديگر كشورها مي انديشيدند.آنان ضمن تقسيم جهان به دوبخش دارالكفر ودارالاسلام براين باور بودند كه دارالاسلام بايد تمتم توان خود را بكار گيرد تا برتمامي جهان سيطره يابد وازطريق ايجاد انقلاب مستمر دربلاد اسلامي ومبارزه با سران كفر،حكومت جهاني اسلام را تشكيل دهد.(دهقاني فيروزآبادي،92:1384)
تسخير سفارت آمريكا درتهران كه يكي از بارزترين جلوه هاي تقابل سياست خارجي ايران با نظام بين الملل است درفضاي آرمانگرايي به وقوع پيوست.به طوري كه كارتر پس ازاين حادثه خطاب به يك گروه از اعضاي كنگره كه به ديدار اوآمده بودند، گفت: «حيثيت ملي اعاده نخواهد شد.» (عنادي،566:1385) مارك

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره خاورمیانه، ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک شیعه، انقلاب اسلامی Next Entries دانلود پایان نامه درباره سازمان ملل، صدور انقلاب