دانلود پایان نامه درباره خاورمیانه، ژئوپلیتیک، ایالات متحده آمریکا، ایالات متحده

دانلود پایان نامه ارشد

طریق رژیم اسد در سوریه و دولت تحت تسلط شیعیان در عراق پس از صدام و در نهایت تهران در حال انجام است (رابین و واکر، 2004). به محض انتشار این نظریه در سطح منطقه، واکنش های تند برخی از کشورها برانگشخته شد و بسیاری از رسانه های عربی پادشاه اردن را به تشویق گرایش های فرقه ای متهم کردند. ملک عبدالله دوم در پی واکنش به این انتقادات و در پی تاکید حرف هایش دوباره این گونه مطرح کرده است که صحبت کردن از هلال شیعی از نظر ظاهری بسیار ساده انگارانه است ولی از نظر سیاسی یک واقعیت می باشد (ایان بلک، روزنامه گاردین، 26 ژانویه 2007). این نظریه بعدها اصلاح و تقویت شد به طوری که درک هلال شیعی با یک محور ژئوپلیتیکی از پاکستان، آذربایجان و مزارع خشخاش افغانستان گسترش یافته است و در حال شکل دهی به خاورمیانه بزرگ می باشد و در نهاست اولین دولت اسلامی برای دستیابی به امپراطوری را بعد از فروپاشی امپراطوری عثمانی در سر می پروراند، مطرح شد (تیم باچر، روزنامه دیلی تلگراف، 7 مارس، 2007). حسنی مبارک رئیس جمهور مخلوع مصر نیز در راستای تقویت نظریه فوق و در توصیف اقلیت های شیعه در منطقه، از آنان به عنوان ستون پنجم تهران یاد کرد و در مصاحبه ای که با تلویزیون العربیه در 8 آوریل 2006 انجام داد اعلام کرد که بسیاری از شیعیان موجود در منطقه بیش از اینکه به کشورهایی که در آن زندگی می کنند وفادار باشند به ایران وفادارند.
اظهارات پادشاه اردن و رئیس جمهور مصر با منافع سیاسی ایالات متحده آمریکا در منطقه خاورمیانه مواجهه شد و این ایده مورد توجه آمریکا قرار گرفت. به طوری که ولی نصر مشاور وقت رئیس جمهور آمریکا (جرج بوش پسر) به صورت آکادمیک به تجزیه و تحلیل دقیق توسعه منطقه ای از نقطه نظر ظهور شیعه پرداخت (ولی نصر، 2006، 25). از نظر ولی نصر احیا یا خیزش شیعه تاثیر قابل توجهی در استراتژی امنیت ملی آمریکا دارد که در آن ایران شیعی به عنوان بزرگترین چالش امنیت ملی آمریکا تعریف شده است (استراتژی امنیت ملی آمریکا، مارس 2006). ایده هلال شیعی توسط برخی کشورهای عربی و ایالات متحده آمریکا برای کنترل تهدیدات فراگیر جهانی شیعه با سیاستمداران اسرائیلی نیز به اشتراک گذاشته شده بود که همزمان با تهدیدات دائمی رئیس جمهوری ایران آقای احمدی نژاد مواجه بودند و مورد استقبال رژیم صهیونیستی اسرائیل نیز قرار گرفت (بن هورین، 2008: 57).
بدین ترتیب بود که واژه ای به نام هلال شیعی بعد از مطرح شدن آن توسط پادشاه اردن به صورت گفتمان قدرت مطرح و توانست برخی از کشورهای منطقه، ایالات متحده آمریکا و در نهایت اسرائیل را وارد گفتمان امنیتی یکسان قرار دهد و منجر به تولید قدرت نرم برای این کشورها گردد. چرا که این کشورها به صورت مکرر و دائمی از این واژه استفاده می کنند و اصلا این واژه چه جایگاهی در استراتژی امنیت ملی این کشورها بازی می کند؟
دو گروه از نخبگان سیاسی و روشنفکری بحث شکل گیری هلال شیعی را برجسته می کنند: 1- نخبگان عرب سنی 2- مخالفان قدرت ایران در منطقه، مانند ایالات متحده آمریکا.
نخبگان عرب سنی سه استدلال برای تهدید بودن هلال شیعی دارند: 1- کاهش قدرت خودشان 2- نگرانی در مورد خواسته ها رو به رشد جمعیت های شیعه کشورهای شان و 3- نقش رو به گسترش ایران در امور اعراب. از دیدگاه نخبگان عرب سنی، احیای شیعیان در عراق پایگاه های قدرت و سیاست در خاورمیانه را دستخوش تحول کرده است: این وضعیت منجر به تحرکات جدید در مناطقی خواهد شد که اکثریت شیعه با توجه به پتانسیل سیاسی و اجتماعی خود خواهان تقسیم قدرت متعادل می باشند مانند عراق و بحرین که به ابزار وجود در سیاست های خود پرداخته اند. در حقیقت نخبگان سنی عرب معتقدند که شکل گیری این الگو برای اولین بار در عراق زمینه ای خواهد شد تا جمعیت های شیعی دیگر کشورهای عربی نیز به حقوق اجتماعی و سیاسی خود بپردازند و در نهاست از طیق یک پروسه منجر به حذف نخبگان اهل سنت از قدرت در مناطق به اصطلاح هلال شیعی شود (برزگر، 2008: 88).
براین اساس، بدیهی بود که برخی از دولت های عربی برای مقابله با چالش ها و تهدیدهای خود به ویژه کاهش فشار دموکراسی سازی برآیند. دولت های عربی اشغال عراق را فرصتی یافتند تا آمریکا را از فشار برای دموکراسی منصرف کنند. اعلام شکل گیری هلال شیعی در سال 2004 توسط پادشاه اردن و پس از آن طرح این مسئله توسط کشورهای دیگر از جمله مصر و عربستان، عمدتاً با این انگیزه صورت گرفت. البته، رقابت دیرینه با ایران و نگرانی کشورهای عربی از قدرت گیری ایران در منطقه بی اهمیت نبوده است. در حقیقت مهم ترین دلیل اعلام شکل گیری هلال شیعی در خاورمیانه، ایجاد شیعه هراسی و ایران هراسی در منطقه بود تا اولاً فشار آمریکا برای دموکراسی سازی در خاورمیانه کاهش یابد و ثانیاً نیاز آمریکا به کشورهای عربی محافظه کار بیشتر و روشن تر شود (حاجی یوسفی، 1388: 180).
ایالات متحده آمریکا، که طرح دموکراسی سازی کشورهای خاورمیانه را در سر می پروراند و در همین راستا نیز به عراق حمله کرده بود بعد از انتخابات 2004 عراق و به قدرت رسیدن شیعیان در پی برگزاری انتخابات به این نتیجه رسید که دموکراسی سازی در بین کشورهای خاورمیانه ممکن است امنیت ملی آن را در خاورمیانه مورد تهدید قرار دهد. به همین دلیل با همراه شدن ژئوپلیتیک شیعه و گسترش اختلافات بین شیعه و سنی به مدریت بحران های خاورمیانه می پردازد.
به طور خلاصه، هر چند آمریکایی ها در حمله به عراق به مسئله خیزش شیعه – یکی از پیامدهای سرنگونی صدام حسین و تبعات آن – توجهی نداشتند، در حال حاضر، به دنبال استفاده از این فرصت در راستای تامین منافع خود هستند. به عبارت دیگر، آمریکا می خواهد با استفاده از نگرانی کشورهای عربی از بیداری و قدرت گیری شیعه، یک اتحاد منطقه ای شامل کشورهای عربی و اسرائیل بر ضد ایران، سوریه، حزب الله و حماس تشکیل دهد.

فصل سوم
ژئوپلیتیک شیعه و انقلاب اسلامی ایران

بخش اول: بحث و بررسی اصول و مبانی
گستره جغرافیایی – ژئوپلیتیکی شیعیان در جهان
در عصر جهانی شدن، که روابط گستره میان کشورها به عنوان یک عامل کلیدی در توسعه و پیشرفت به شمار می آید. افزایش تعداد مردم با خصوصیات فرهنگی، مذهبی و قومی مشابه، می تواند به عنوان یک ویژگی کلیدی و عامی ژئوپلیتیکی در این قرن باشد. «جهانی شدن منطق جدایی بین ساکنان سرزمین ها را به دنبال دارد؛ یعنی گروهی از ساکنان سرزمین های جنوب که در هویت اصیل خود به وسیله ای برای مقاومت در برابر نفوذ فرهنگ غرب دسترسی می یابند برای احیای مجدد حیات و روشن کردن مشعل فرهنگ اصیل خود از راه دین و تلاش فراوان می کنند. جنگ ها و درگیری های ظاهراً دینی ابزاری در خدمت هدف بزرگ تر و جستجوی قدرت و تملک سرزمین جدید است.» (شوتار، 1386: 248) در واقع در عصر جهانی شدن ماهیت خاص دوره جهانی شدن چنین است که حتی کمترین ظرفیت موجود برای برقراری ارتباط با کشورهای دیگر، اثری مثبت بر تصویر بین المللی آن کشور دارد. (Muzaffarli ,2008 :16)
«واقعیت این است که هر کشوری به اندازه قدرت و توانایی های خود و قدرت زیر ساختارها و انسجام سیاسی اش، می تواند با نیروهای فراملی وارد تعامل شود.» (ابراهیمی، 1388: 148) گستردگی جغرافیایی – ژئوپلیتیکی مذهب شیعه در میان کشورهای خاورمیانه به عنوان یک موقعیت استراتژیکی و تقویت کننده ی روابط مستحکم، برای پیروان این مذهب به حساب می آید. امروزه مذهب شیعه در بیش از 16 کشور به طور رسمی دارای پیروانی می باشد. در کشورهای آذربایجان، بحرین بیش از 75 درصد و در ایران بیش از 90 درصد مردم آنها، پیروز مذهب شیعه هستند. علاوه بر کشورهایی که به عنوان کانون سنتی شیعیان به شمار می آید؛ در اروپا، کشور آلمان بیش از 600 هزار نفر از علوی های ترک تبار را در خود جای داده است؛ در کشور انگلستان حدود یکصد هزار نفر از شیعیان که از شبه قاره (هند – پاکستان) به آن کشور مهاجرت کرده اند زندگی می کنند. در فرانسه در حدود 100 هزار نفر از شیعیان ایرانی تبار و ترک تبار زندگی می کنند. در رئونیون و جزایر کاراییب چندین هزار شیعه وجود دارد. در آفریقا در کشورهایی مانند تانزانیا، کنیا، سنگال و ساحل عاج جوامع شیعی هندی تبار و لبنانی تبار زندگی می کنند. در آمریکای شمال و جنوبی، شیعیانی با تبار ایرانی و لبنانی که بیش از یک میلیون نفر می باشند نیز زندگی می کنند. (توال، 1380: 147-146)
جغرافیای سیاسی شیعیان در خاورمیانه
شیعیان یکی از پراکنده ترین مذاهب حال حاضر جهان هستند. پراکندگی شیعیان هم از نظر تاریخی و هم از نظر دلالت های فرهنگی و سیاسی آنها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است (فرانسوا، 1382: 14). در حال حاضر جمعیت مسلمانان جهان به بیش از یک میلیارد و ششصد میلیون نفر رسیده است و براساس آماری که از منابع مختلف ارائه شده است شیعیان حداقل حدود 20 درصد این جمعیت یعنی بیش از سیصد و بیست میلیون نفر را تشکیل داده اند و پیش بینی می شود تا سال 2030 جمعیت مسلمانان به دو میلیارد و دویست میلیون نفر و جمعیت شیعه بیش از چهارصد میلیون نفر باشد. براساس آمار سال 2007 میلادی، مجموع جمعیت کشورهای عربی خاورمیانه عضو اتحادیه عرب 314 میلیون نفر است. مصر با 81 میلیون و جیبوتی با پانصد هزار به ترتیب پر و کم جمعیت ترین کشورهای عرب هستند (CHA, 2006). برخی بر این باورند، اگر جمعیت مصر را از جهان عرب خارج کنیم دیگر اکثر سنی در دنیای عرب وجود نخواهد داشت (Walker, 2006).
جمعیت بسیار قابل توجهی از شیعیان، در کشور ایران و کشورهای عربی همانند عراق، عربستان سعودی، یمن، بحرین و لبنان زندگی می کنند و برخی از این کشورها اکثریت جمعیت را تشکیل می دهند. در مورد کشورها اسلامی غیر ایرانی – غیر عربی هم می توان نمونه های متعددی را نشان داد که تشیع از سابقه بسیار قدیمی برخوردار است. در شبه قاره هند تشیع از دیرباز حضور داشته است و بنابراین می توان گفت که تشیع گرچه در ایران سابقه حکومتی چند صد ساله دارد ولی تشیع مخصوص ایرانیان نیست و در بیشتر کشورهای اسلامی و در میان بیشتر قومیت ها و ملیت های مختلف تشیع ریشه دوانیده است.
بدین ترتیب می توان از یک امتداد شیعی سخن به میان آورد که از شبه قاره آغاز می شود و بخش هایی قابل توجه از هند و پاکستان را پوشش می دهد و سپس بخشی مهم از افغانستان و حتی آسیای مرکزی را شامل می شود و در دنباله، تمام ایران، اکثریت عراق و یمن و برخی کشورهای خلیج فارس مانند بحرین و منطقه شرق عربستان سعودی را پوشش می دهد. در دنباله عراق بخش های مهمی از ترکیه را شیعیان امامی، علوی و بکتاشی تشکیل می دهند و در شامات، در لبنان اکثریت با شیعیان امامی و علوی و دروزی است و در سوریه نیز علویان حکومت می کنند و جمعیت قابل توجهی از آنان در ساحل سوریه به شکل تاریخی حضور دارند. اقلیت شیعی دیگری نیز در اردن و فلسطین و اسرائیل هستند که این امتداد شیعی را تکمیل می کنند. در بخش هایی از آفریقا نیز تیشع سابقه تاریخی دارد و این امر تنها به کشورهای عربی آفریقا محدود نمی شود، بلکه در آفریقای غیر عربی هم این مسئله صادق است. به طور مثال حضور شیعیان اسماعیلی از دیرباز در شرق آفریقا وجود دارد. بنابراین ما هم اکنون از اقیانوس هند تا دریای مدیترانه با یک امتداد شیعی روبه رو هستیم که البته این امتداد به صورت امتداد و حضور تاریخی است و تشیع در تمام این نقاط ریشه های تاریخی بسیار کهنهای دارد که با قومیت ها و ملیت های این امتداد جغرافیای آمیخته شده و به یکی از عناصر مهم هویت آنان تبدیل گردیده است.
چالش ها و مسایل خاورمیانه
محدوده جغرافیایی خاورمیانه دارای ناهمگونی آب و هوایی، زبانی، جمعیتی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی می باشد. از ویژگی بارز در اکثر کشورهای این محدوده ی جغرافیایی، وجود اقوام عرب می باشد که از نظر زبانی با هم متحد هستند ولی از نظر ویژگی های توسعه یافتگی با هم تفاوت های بارزی دارند.

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک شیعه، خاورمیانه، منافع ملی Next Entries دانلود پایان نامه درباره خاورمیانه، ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک شیعه، انقلاب اسلامی