دانلود پایان نامه درباره خاورمیانه، ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک شیعه، انقلاب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

جوامع و کشورهای خاورمیانه از زمره ی کشورهای در حالا توسعه و جهان سومی می باشند، با وجود اینکه اولین تمدن ها و شهرنشینی در این محدوده ی جغرافیایی به وجود آمده و شکل گرفته است؛ ولی اکثر کشورها در این محدوده، هنوز دارای بافت سنتی و توسعه نیافته ای هستند. در رابطه با نوع حکومت و نحوه عمل رفتار دولتمردان این کشورها نیز شاهد وجود عادات و رفتار سنتی از سوی آنها می باشیم. در واقع «جوامع خاورمیانه تحت تاثیر نظام های سیاسی و اجتماعی قرار دارند، که از طریق اهرم های گروهی خاص، فرد را تابع خواسته ها و هدف های خود کرده اند. به بیان دیگر واحد اقدام اجتماعی در جوامع در حال توسعه را گروه تشکیل می دهد و فرایند سیاسی تابع رفتار گروهی است. آرتور اف بنتلی در بررسی نظام های سیای و اجتماعی خاورمیانه، آنها را به موزاییکی تشبیه می کند، که دارای خطوط در هم و برهم، مقاطع و هم چنین متناوب نامحدودی می باشند. هر خط نمایانگر یک گروه است که برای پیشبرد اهداف خود دائماً در یک رابطه کنشی و واکنشی قرار دارند.» (ازغندی، 1385: 57).
در ارتباط با شناخت بافت سیاسی و اجتماعی کشورهای خاورمیانه تحقیقات زیادی از سوی جامعه شناسان و سیاستمداران انجام گرفته است؛ یکی از این تحقیقات را ریچارد آنتون انجام داده است؛ وی بیان می کند که: «قدرت و نفوذ در جمواع مختلف خاورمیانه این نیست که فرد مقام مشخصی داشته باشد، یا اینکه فرد آن فرد مقام خود را برای کسب فرصت های بسیار مورد استفاده قرار دهد، بلکه قدرت و نفوذ در جوامع مختلف خاورمیانه به میزان موفقیت هایی بستگی دارد که طی آن شخص قادر است با دیگران پیوندهای شخصی به وجود اورد. برای این کار، او بایستی بتواند ویژگی های شخصی بسیار ارزشمند خود را به دیگران نشان دهد و برتری خود را به دیگران بقبولاند. این ویژگی ها برای او اهمیت سیاسی ایجاد و او را به بالاترین سطوح قدرت سیاسی می رساند.» (Anton and Harik,1972: 216) بنابراین «در جهان کنونی که دموکراسی و پاسخ به خواسته های مردم حرف اول را می زند هنوز در اکثریت کشورهای خاورمیانه، حکومت های موروثی و خانوادگی و قوم گرایی بر کشورهای منطقه حاکم است. هر چند اقداماتی در راستای آراء عمومی و تشکیل مجلس و پارلمان برداشته شده است، اما هنوز تا رسیدن به یک توسعه و پیشرفت راه زیادی در پیش دارند. این در حالی است که نباید فراموش کرد که، اینکه حکومت ها چگونه با منابع و ثروت های خود رفتار می کنند به شدت بر توان توسعه انها تاثیر می گذارد.» (محرابی و مهکویی، 1387: 569-574)
مولفه هاو ظرفیت های ژئوپلیتیکی شیعه
براساس بررسی های به عمل آمده، مولفه ها و ظرفیت های ژئوپلیتیک شیعه یکی از مهمترین عواملی است که سبب گسترش و تداوم نفوذ انقلاب اسلامی شد. این مولفه ها و ظرفیت ها ذیل ظرفیت های معنوی – سیاسی شیعه و ظرفیت های جغرافیای شیعه قابل بررسی هستند. توال نیز بر این باور است که پدیده شیعه گری در حقیقت رفته رفته در کانون بیشتر درگیری های منطقه ای و بین المللی قرار گرفته است. اکثر شیعیان در مراکز و مناطق حساس ژئوپلیتیکی جهان ساکن هستند این مسئله قدرتی به آن بخشیده است که می توانند جهان را با چالش جدی روبرو کنند. “مارتین کامر” محقق اسلام ستیز آمریکایی نیز بر این باور است که ژئوپلیتیک شیعه در دوران معاصر برخی از قوی ترین مفاهیم طغیان انقلابی را پدید آورده است، جنبش های شیعی امروزه استراتژی های سیاسی فوق العاده اصیلی ابداع کرده اند که غالبا موجب شگفتی و حیرت دنیای اسلام و غرب شده است این شیوه در ایران از عظیم ترین موفقیت ها برخوردا است و الهام بخش سایر شیعیان در دنیای عرب و جنوب آسیا نیز شده اند. کمربندی از تشیع، حیات اقتصادی، استراتژیکی و تاریخی اسلام را در بر می گیرد و بخش هایی از لبنان، سوریه، عراق، عربستان، کویت، بحرین، ایران، افغانستان، پاکستان و هندوستان را می پوشاند این کمربند که در کشورهای مختلف به اکثریت و اقلیت شیعه تقسیم می شود، خود دنیایی است که تاثیرات گوناگون در آن به سرعت انتقال می یابد. (کراس، 1954: 51)
ظرفیت های معنوی – سیاسی شیعه
عمده ترین ظرفیتهای معنوی – سیاسی شیعه شامل عدالت خواهی و ظلم ستیزی، امامت و ضرورت تشکیل حکومت، آجتهاد و آگاهی به زمان، جهاد و شهادت است که در ادامه به اختصار به توضیح آن می پردازیم.
1) عدات خواهی و ظلم ستیزی: شیعه عدالت را از صفات خداوند و جزء اصول مذهب خود می داند از این رو در مقابل کسانی که مشروعیت حکومت را به خداوند نسبت می دهند مخالف می کند. (حسینیان، 1380: 19)
به این ترتیب می توان گفت بزرگترین انگیزه و حساسیت شیعیان انقلابی عدالت خواهی آنان است. این اصل برای شیعیان الهام بخش تلاش برای برقراری عدالت است و به همین دلیل شیعیان به دنبال استقرار اسلامی هستند که پیام اصلی اش عدالت است. شیعه عدالت را برای خلیفه، والی، حاکم، قاضی، پلیس، امام جماعت و …. لازم می داند. شیعیان بر خلاف اهل سنت که در درجه اول اسلام را دین قدرت می دانند در درجه نخست اسلام را دین عدالت و تاریخ راستینش را تاریخ عدالت و دادگستری می دانند. (مسجد جامعی، 1390: 255) اهل سنت مبنای اطاعت از احکام را حکم کلی تر آن می دانند و معتقدند که براساس آن باید از خدا، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اولی الامر اطاعت نمود و اولی الامر یعنی حکومت مقتدر، ولو اینکه ستمکار و جائر باشد. در حالی که مکتب شیعه اولی الامر را امام معصوم (ع) می داند که در دوران غیبت فقیه جامع الشرایط این وظیفه را برعهده دارد. ملت های بسیاری از ادیان مختلف مبارزه با ظلم را غیرممکن می دانند،‌ برخی معتقدند همانا حاکمان ظالم اولی الامر هستند و باید از آنها اطاعت کرد، برخی معتقدند محکوم ژئوپلیتیک هستند و در مبارزه پیروز نخواهد شد، برخی در صورت ضمانت در پیروزی حاضر به مبارزه هستند، در حالی که شیعه معتقد است خداوند عادل است و به وعده هایش عمل می کند و الزاماً همچون امام حسین (علیه السلام) برای پیروزی نمی جنگد بلکه برای ادای تکلیف شرعی مبارزه می کنند.
2) امامت و ضرورت تشکیل حکومت: یکی از اصول مذهب شیعه امامت است یعنی اعتقاد به وجود امام عادل و معصوم با این توضیح که در زمان غیبت اعتقاد به امام از طریق فقیه جامع الشرایط تداوم می یابد. بنابراین اصل امامت بالقوه عنصری انقلابی است که در صورت به فعلیت در آمدن می تواند حکومت های نامشروع را سرنگون و حکومت مطلوب را جایگزین آنها کند. (حسینیان، 1380: 14) اعتقاد به اینکه هر حکومتی غیر از حکومت امام معصوم (ع) یا حکومت غیر از طرف امام معصوم (ع) غصبی است به طور بالقوه موجد انقلاب است.
3) اجتهاد و آگاهی به زمان: در دروان غیبت و تا ظهور منجی بشریت، یکی از اساسی ترین راه کارهای شیعه برای اداره بهتر زندگی اجتماعی و سیاسی خویش براساس شرایط روز و مقتضیات زمان، اصل اجتهاد است. اصل اجتهاد روح اعتراض و انتقاد را در برابر حاکمیت های غیر منصف تقویت می کند. به علاوه اینکه، شیعه از طریق مرجعیت به نوعی رهبری اجتماعی دست می یابد که در مواقع لزوم می تواند نیروها و اقشار مختلف جامعه را ساماندهی و آماده جهاد کند. (متقی زاده، 1384: 37) اصل اجتهاد در طول تاریخ سبب شده که شیعه دچار جمود و واپس نگردد و همین اصل جذابیت های لازم را برای انطباق معرفت دینی با دستاوردهای دانش بشری در حوزه های گوناگون سیاست، اجتماع، اقتصاد، فرهنگ و علوم معاصر ایجاد کرده است. (نامدار، 1376: 80) به عنوان مثال، مهمترین اقدام امام خمینی (رحمه الله علیه) در این زمینه ایجاد تغییرات، تفسیر جدیدی بود که حضرت امام (ره) از مفاهیم، آموزه ها و نمادهای اسلامی شیعه گرفته بود. براین اساس اهداف اصلی انقلاب اسلامی و جنبش های اسلامی از دیدگاه حضرت امام عبارتند از: (عزتی، 1381: 301)
– مبارزه با نظام سلطه، استعمارگران و استثمارگران سرزمینهای اسلامی
– مبارزه با ظلم در راستای حمایت از مظلومان و مستضعفان جهان
– کمک به نهضت های اسلامی و حرکت های رهایی بخش در سطح جهان
– تلاش برای استقرار صلح و آرامش در جهان از طریق ظلم ستیزی و سلطه ستیزی و دفاع از مظلومین
4) جهاد و شهادت: واقعه اسطوره ای عاشورا در کربلا در حقیقت، بنیان و اساس نظریه انقلاب در تشیع است زیرا شیعه قیام امام حسین (ع) را یک پرچم سرخ در حال اهتزاز به عنوان استمرار نبرد حق و باطل می داند؛ بنابراین مکتب امام حسین (ع) اسوه ظلم ستیزی و پرچمدار جهاد در شرایط نابرابر جنگ علیه غاصبان حکومت است. عنصر شهادت از قوی ترین نیروهای محرک برای اقدام سیاسی است و به تعبیر دکتر علی الوردی مورخ و نویسنده عرب، شهادت پیوسته شیعه را به صورت یک آتشفشان خاموش در آورده است. (نامدار، 1376: 35) حامد الگار معتقد است که ترکیب دو عنصر غیبت کبری و شهادت بویژه در مراحلی از تاریخ به تشیع دیدگاه و موضعی مبارزه جویانه و انقلابی می بخشد. (الگار، 1360: 17)
در شرایط کنونی کربلا به عنوان مرکز مقدس برای تجمع شیعیان عاشق از اقصی نقاط جهان می تواند موجب وحدت و یکپارچگی و تقویت روحیه جهاد و شهادت در بین شیعه شده و آرمانهای شیعه را فارغ از قید و بندهای قومی و منطقه ای در پیوند با ژئوپلیتیک شیعه دنبال کند و همواره موجب تقویت سیاسی معنوی شیعه گردد. هنگامی که از آموزه های شهادت سخن به میان می آید نمادی ترین واقعه، شهادت امام حسین (علیه السلام) است که در تشیع مظهر و الگوی تمام عیاری برای شهادت شمرده می شود. تلقی شیعیان از چنین مرگی ترس از مرگ را که مهمترین مانع و بازدارنده از انجام مبارزه است به چالش می کشد. (متقی زاده، 1384: 41)
5) اصول تولی و تبری و امر به معروف و نهی از منکر: اصول تولی و تبری یعنی اثبات ولایت اولیای دین و نفی هر ولایتی که معارض با آنهاست. این اصول در دوران معاصر از مولفه های اساسی فرهنگ سیاسی شیعه به شمار می رود. اصل امر به معروف و نهی از منکر نیز که ضرورت مشارکت عناصر جامعه در نظارت همگانی بر هیئت حاکم و حتی رفتار نامناسب انسانهاست، موجب سلامت جامعه و ضامن بقاء و استمرار نظام اسلامی صالح و عادل خواهد بود. اصل خمس هم به عنوان ابزار اصلی در ایجاد استقلال مالی شیعه که در طول تاریخ رهبران مذهبی را در مقابل تمام حکومیت ها استقلال بخشیده تا بتواند آزادانه تصمیم بگیرند. (حسینیان، 1380: 15)
6) وحدت جهان اسلام: تلاش شیعه در جهت تحقق وحدت جهان اسلام در راستای اقتدار مسلمین در مقابل نظام سلطه ورهایی ملت مظلوم فلسطین و ایجاد آزادیهای مشروع در جوامع اسلامی از ویژگیهای شیعه خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی می باشد بنابراین در این راستا براساس مبانی مذهبی شیعه و تاکید و اصرار رهبری انقلاب اسلامی علاوه بر موضع گیری رسمی از سوی ج.ا.ایران ساختار اجرائی تحت عنوان مجمع تقریب مذاهب در کشور ایجاد شده است که تعامل و همفکری با نخبگان و علمای جهان اسلام در صدد تحقق وحدت جهان اسلام است.

ظرفیتهای جغرافیایی شیعه
1) پیوستگی جغرافیای بین شیعیان: پیوستگی سرزمینی در بین شیعیان ایران، عراق، آذربایجان و بحرین با اکثریت جمعیت شیعه و همچنین ارتباط با شیعیان افغانستان، پاکستان، لبنان و دیگر اقلیتهای شیعه در کشورهای همسایه و تبدیل شدن قدرت شیعه عراق پس از خروج نیروهای آمریکایی از تهدید به فرصت، آینده روشنی را برای تقویت ژئوپلیتیک شیعه در منطقه نوید می دهد.
2) تسلط بر مبانع بزرگ انرژی: در منطقه خلیج فارس و افزایش نیاز جهانی به این عنصر ژئوپلیتکی و آغاز حرکت بیداری اسلامی در منطقه خصوصا در کشورهای بحرین، یمن، عربستان و تحت فشار قرار دادن حکومت های غیردموکراتیک در خاورمیانه در جهت ایجاد آزادیهای سیاسی برای مردم، بویژه در منطقه حساس خلیج فارس که شیعیان همواره از حداقل حقوق خود محروم بوده اند شرایط را حساستر کرده است.
3) تسلط بر موقعیتهای راهبردی: اشراف و کنترل ایران بر موقعیت گذرگاهی تنگه هرمز که به لحاظ اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومی در جهان از ارزش فوق العاده ای برخوردار است و در شرایط حساس می تواند جهان را با چالش

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره خاورمیانه، ژئوپلیتیک، ایالات متحده آمریکا، ایالات متحده Next Entries دانلود پایان نامه درباره خلیج فارس، شاه طهماسب، بیداری اسلامی، ژئوپلیتیک شیعه