دانلود پایان نامه درباره جامعه مدنی، سرمایه اجتماعی، مشارکت مدنی، فرهنگ سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

میانه ای بیابند . به نظر گولدنر علاقه جامعه شناسی معاصر به شالوده حوزه عمومی از توانایی رهایی بخش بالقوه ای برخوردار است.(به نقل از افشین خاکباز ، 1382 :147 )

از جامعه مدنی تعاریف متعددی ارائه شده است :
از نظر جان لاک جامعه مدنی فضای همکاری ، قرارداد و مالکیت است که قانون آن را تنظیم می کند.
آدام فرگوسون جامعه مدنی را عرصه ای مستقل و جدا از دولت دانسته توسعه آنرا بیان کننده پیشرفت بشریت از یک جامعه میلیتاریستی ساده و قبیله ای به یک جامعه بازرگانی پیچیده می داند .از دیدگاه هگل جامعه مدنی بین زندگی اخلاقی و نفع شخصی خود محورانه تقسیم شده است . وی جامعه مدنی را دارای نهادهایی مانند شرکتهای سهامی ، اقتدار عمومی و عدالت می داند که با اخلاقیات راهبری می شود .
مارکس جامعه مدنی را با مفاهیمی چون جامعه بورژوازی و عرصه تضاد و ستم طبقاتی معادل گرفته و دیدگاه هگل مبنی براینکه جامعه مدنی عرصه عدالت و اقتدار عمومی است را به نقد گرفته است .
اما نخستین نظریه پردازی که این مفهوم را بعنوان عرصه ای فرهنگی و دارای قابلیت کاربرد دوگانه تعریف کرد آنتونیو گرامشی55 بود . وی جامعه مدنی را هم به مثابه قلمرو اشکال غیر مادی طبقه حاکم ، یک فضای فرهنگ بین دولت و اقتصاد تصور می کرد که مسئولیت حفظ هژمونی طبقه حاکم را بعهده دارد و هم آنرا امکانی تلقی می کرد که از طریق آن پرولتاریا می توانست یک جنگ فرهنگی و ایدئولوژیک برای تحلیل بردن هژمونی طبقه حاکم به راه بیندازد و به مدد روشنفکران یک پادهژمونی را بوسیله باشگاههای کارگری ، سازمان های اجتماعی و آموزشی ایجاد کند .
اما این نظریه که برای دمکراسی ، جامعه مدنی فعال ، کارآمد و متعهد لازم است دست کم از زمان تحلیل اولیه توکویل در کتاب تحلیل دمکراسی در آمریکا رایج شده است به گفته توکویل تعامل و کنش متقابل رو دررو در سازمان ها یا انجمن های داوطلبانه رسمی برای پیدایش هنجارهای دمکراتیک در بین شهروندان لازم و ضروری است . آنها به شهروندان ویژگیهایی از قبیل اعتماد، توافق، مصالحه ، تعامل و مهارت های بحث دمکراتیک را آموزش میدهند . توکویل اعتقاد دارد که حضور گسترده و همه جانبه ارزش ها و رفتارهای معینی از قبیل میانه روی ،توافق و مصالحه ، شرط لازم برای ایجاد و تثبیت نهادهای دموکراتیک است زیرا توافق و مصالحه ، راه حل مسالمت آمیز کثرت گرایی و تضاد در یک جامعه است . توکویل اعتقاد دارد که بدون فرهنگ سیاسی توده که دارای مشخصات اعتماد ، تعامل ، توافق و مصالحه باشد ، آموزش مفهوم دمکراتیک رای دادن و اعطای قدرت سیاسی به توده ، تضاد شدید و نفاق اجتماعی و به گفته وی استبداد و خود کامگی توده ها را بوجود می آورد . (توکویل ، 1347 :355 )
به گفته توکویل زندگی مدنی در آمریکا در قالب انجمن ها و گرد هم آمدن شهروندان برای اهداف مشترک قابل توجه است . انجمن های سیاسی در حکم مدارس آزاد دمکراسی هستند که درس هایی را در زمینه هنر انجمن کردن عرضه می کنند . شهروندان از این طریق تبادل نظر ، سازماندهی ، حفاظت از استقلال و نظارت بر دولت را فرا می گیرند . (توکویل به نقل از خاکباز ، 1382 :147 )
لیپست که نظریاتش درباره تاثیرات و پیامدهای مدرنیزاسیون برای دمکراسی مطرح شد نیز اهمیت وجود جامعه مدنی را برای دمکراسی مورد تاکید قرار داده ، می نویسد : در جامعه پیچیده بزرگ یا در جایی که جمعیت شهروندان قادر نیست بر سیاست های دولت تاثیر بگذارد اگر شهروندان به گروههای مناسب تعلق نداشته باشند و اگر این شهروندان اتمیزه باشند قدرت مرکزی کاملاً بر جامعه مسلط می شود. (Lipset ,1994 :12 )
روکه میر56 نیز درباره اهمیت جامعه مدنی برای دمکراسی و ارزش های مرتبط با آن چنین استدلال کرده است :
جامعه مدنی راهی برای آماده کردن مردم جهت کنش های جمعی و سازمان یافته است .
مشارکت در جامعه مدنی شیوه ای برای تقویت مهارت های سازمانی مردم از جمله بحث در حوزه عمومی و ارتباط بر قرار کردن است .
مشارکت در جامعه مدنی به مردم کمک می کند تا به هم اعتماد کرده از یکدیگر منفک نشوند و خواهان سواری مجانی نباشند .
جامعه مدنی مجموعه ای از صورت بندی های اجتماعی است که فراتر از خانواده و شبکه خویشاوندی هستند اما در گیری مستقیم در حاکمیت یا تولید اقتصادی ندارند بنابر این حداقلی از چنین پیوندهایی لازم است تا سازه اصلی سیاست که همانا حاکمیت دمکراتیک است واقعیت یابد .
وجود سازمانهای اجتماعی و گروههای واسط قوی ضروری است تا سایه قدرت دولت و در دست داشتن ابزار اعمال زور بر سر جامعه سنگینی نکند .
در جریان فرو پاشی سوسیالیسم ، نظریه پردازانی چون کوهن و آراتو57 ( 1992 ) به طور جدی مفهوم جامعه مدنی را مورد توجه قرار داده تلاش کردند اندیشه های جمهوری خواهی افراطی را با اخلاق گفتمانی هابر ماس در هم آمیزند . ایده اصلی این نظریه ها این بود که یک فضای اجتماعی برای بحث عمومی و فعالیت انجمن های داوطلبانه برای شهروندان شناسایی کنند که نه ضمیمه دولت گردد و نه با بازار در هم آمیزد .
زتومکا58 (1386 : 73 ) با در نظر داشتن اروپای شرقی استدلال می کند جامعه مدنی برای پر کردن شکاف ژرف میان قلمروهای خصوصی و عمومی ، اساسی می باشد و شامل پلولاریسم انجمن های داوطلبانه ، گروههای همسود ، سازمانهای سیاسی و دمکراسی نمایندگی به عنوان ترتیبات نهادی است که انتخاب های فردی و عمومی شهروندان فعال و آگاه را به هم پیوند می زند .
اهمیت جامعه مدنی برای فرهنگ سیاسی دمکراتیک به مفهومی که مورد نظر این تحقیق است در نقشی است که درتولید سرمایه اجتماعی ایفا میکند باگناسکو استدلال می کند که مفهوم سرمایه اجتماعی از این جهت برای جامعه شناسی سیاسی ابزار سودمندی است که امکان استخراج رابطه بین دولت و جامعه مدنی را فراهم می کند . (باگناسکو ،1388 )
به باور بسیاری از محققان ، سرمایه اجتماعی نسخه جامعه شناختی تز جامعه مدنی بشمار می آید . در حقیقت اگر بخواهیم میزان قوت و ضعف جامعه مدنی را بسنجیم و پیامدهای وجود آنرا برای شکل گیری فرهنگ و ارزش های دمکراتیک بررسی کنیم باید به سنجش میزان سرمایه اجتماعی بپردازیم . (احمدی ، 1391) به این مفهوم پوتنام نخستین کسی است که به سنجش سرمایه اجتماعی به مثابه مفهومی اثر گذار در حوزه سیاست اقدام کرد وی در کتاب دمکراسی و سنت های مدنی ، بیشترین شواهد تجربی را در تایید نظریات توکویل فراهم آورد . او بعد از انجام مقایسه جوامع مدنی در ایتالیای شمالی و جنوبی نتیجه گیری می کند که حکومت دمکراتیک ، تا زمانیکه با جامعه مدنی فعال و قوی مواجه باشد ضعیف نمی شود و تداوم می یابد (پوتنام ، 1380 : 182 ) وی استدلال می کند که حجم وافری از سرمایه اجتماعی به تشکیل جامعه مدنی فشرده خواهد انجامید که همگان آنرا شرط لازم برای دمکراسی لیبرال مدرن فرض کرده اند( تاجبخش ،1389 :178).
وجود سرمایه اجتماعی بالا ، اساس و بنیاد جامعه ای را پی میریزد که بیشترین نزدیکی نظری و عملی را با دمکراسی و قواعد اجتماعی و فرهنگی آن دارد . در واقع گسترش هر چه بیشتر سرمایه اجتماعی و نهادها و سازمانهای غیر دولتی و هنجارها و شبکه های مرتبط با آن ، در حقیقت پرورش شیوه زیست یا خلق و خوی دمکراتیک است که هگل از آن بعنوان زندگی اخلاقی یا شکل ویژه ای از فرهنگ یا حیات اجتماعی یاد می کند (مدیسون ،1378 :25 ).
بنابراین تحقیق حاضر نیز در مقام یک پژوهش کمی که بدنبال سنجش میزان تاثیر جامعه مدنی در گرایش افراد به فرهنگ سیاسی دمکراتیک است لاجرم نظریات موجود درباره سرمایه اجتماعی و شاخصه های آنرا بعنوان فراورده بیرونی و قابل سنجش جامعه مدنی در کانون توجه قرار می دهد .
از دهه 1980 به بعد بحث مربوط به سرمایه اجتماعی بطور جدی وارد مباحث جامعه شناسی و علوم سیاسی شده است و مطالعات و تحقیقات متعددی را بر انگیخته است و در برخی موارد به کانون نظریه پردازانی مانند جیمز کلمن59 ، بوردیو ، فوکویاما و پاتنام بدل شده است به موازات آن تعاریف و مفهوم پردازی های متفاوتی از این مفهوم و شاخصه های آن صورت گرفته است .
بوردیو این مفهوم را بعنوان حاصل جمع منابع بالقوه و بالفعلی که به مالکیت شبکه پایدار مناسبات کما بیش نهادی شده ارتباط یا شناخت متقابل مربوطند تعریف کرده است ( بوردیو ، 1985 :198 ).
کلمن این مفهوم را به عنوان روابطی تعریف کرده است که اعتماد را شکل داده و کنش ها را تسهیل می کند (marsh,2000,184 ).
از نظر فوکویاما سرمایه اجتماعی عبارتست از مجموعه معینی از هنجارها یا ارزش های غیر رسمی که اعضای گروهی که میانشان تعاون و همکاری بر قرار است در آن سهیم هستند . (فوکویاما 1379 :10)
در این میان رابرت پوتنام نظریه پردازی است که مفهوم سرمایه اجتماعی را به شکل منسجمی به دمکراسی و ارزشها و گرایش های مربوط به آن پیوند می زند . تعریف سرمایه اجتماعی از نظر وی عبارتست از مجموعه ای از خصایص و مفاهیم سازمان اجتماعی مانند اعتماد ، هنجارها و شبکه ها که می توانند کارآیی سازمان را تسهیل کنند . وی در طی مطالعه ای که درباره سنت های مدنی و الگوهای دمکراتیک در مناطق مختلف ایتالیا انجام داده به نظریه ای مشخص درباره ارتباط بین فرهنگ های مدنی و میزان گرایش به الگوهای دمکراتیک دست یافته است . سوال اصلی پوتنام در این تحقیق اینست که چرا با وجود یکسان بودن نهادهای حکومتی در مناطق مختلف ایتالیا برخی از این حکومت ها بسیار موفق و برخی نا موفق ( نا کارآمد ، سست و فاسد ) بودند .
پوتنام در طول بررسیهای خود به این نتیجه رسید که برخی از پاسخ هایی که به ظاهر بدیهی بودند درواقعیت بی ربط می باشند . به نظر او عواملی از قبیل سیاست های حزبی ، ایدئولوژی ، ثبات اجتماعی یا هماهنگی سیاسی کلید این مشکل نیستند . بلکه بهترین عامل پیش بینی کننده ، سنت های مشارکت مدنی است . بنظر او بعضی از مناطق ایتالیا که دارای سازمانهای مدنی بسیار فعال هستند شهروندان آن در مسائل عمومی مشارکت دارند . این جوامع مدنی همبستگی ، مشارکت مدنی و درستکاری را ارزشمند می شمارند و گرایش آنها به الگوهای دمکراتیک بالاست . در مقابل برخی مناطق دیگر که از سنتهای مدنی بسیار ضعیف برخوردارند مفهوم شهروندی در آنها از رشد بازمانده است میزان مشارکت در انجمن های اجتماعی و فرهنگی بسیار ناچیز است و از دیدگاه افراد این مناطق مسائل عمومی به دیگران یعنی به روٌسا و سیاستمدارن ارتباط دارد نه به آنها .
پاتنام درباره اینکه چگونه سرمایه اجتماعی به تقویت گرایش های دموکراتیک منجر می شود معتقد است که سرمایه اجتماعی در قالب شبکه های مشارکت مدنی ، هنجارهای رابطه متقابل را تقویت کرده تحکیم می بخشد شبکه های مشارکت مدنی ، همکاری و ارتباط را تسهیل می کند و اطلاعات موجود درباره اعتماد پذیری افراد دیگر را تقویت می کند .
پاتنام از دو واژه سرمایه اجتماعی درون گروهی60 و سرمایه اجتماعی برون گروهی61 استفاده می کند سرمایه اجتماعی درون گروهی را برای انجمن هایی بکار می برد که با تاکید بر انسجام درونی به حذف غریبه ها می پردازد و سرمایه اجتماعی برون گروهی را برای انجمن هایی بکار می برد که الگوی روابط موجود در آنها به افراد عضو کمک می کند تا با گروههای دیگر (غریبه ها) در جامعه ارتباط بر قرار کنند (تاجبخش، 1385 ). از نظر پاتنام سرمایه اجتماعی میان گروهی از طریق تکثیر انجمن های دارای فرهنگ مدنی ، روحیه اعتماد به افراد خارج از گروه را افزایش داده ، هنجارها و شبکه های روابط اجتماعی را در کلی ترین سطح جامعه گسترده می سازد و از این طریق زمینه را برای استقرار الگوهای دمکراتیک فراهم می سازد .
درباره راههای تاثیر گذاری سرمایه اجتماعی بر شکل گیری ارزش ها و فرهنگ سیاسی دمکراتیک دو دیدگاه کلی وجود دارد :
یک دیدگاه که بیشتر بر وجوه ساختاری سرمایه اجتماعی تاکید دارد و تحت عنوان اجتماع گرایان یا نئوتوکویلی ها شناخته می شوند برآنست که سرمایه اجتماعی ذاتاً خیر بوده و وجود سطح بالایی از آن بر رفاه ، کار آمدی نهادی و روند دمکراسی تاثیر مثبت دارد . در این دیدگاه ، سرمایه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره فرهنگ سیاسی، توسعه انسانی، ابراز وجود، اصول اخلاقی Next Entries دانلود پایان نامه درباره فرهنگ سیاسی، سرمایه اجتماعی، توانایی ها، روابط اجتماعی