دانلود پایان نامه درباره تنظیم خانواده، انقلاب اسلامی، آیات و روایات، روابط جنسی

دانلود پایان نامه ارشد

نسبت به فرزندان و هم نسبت به خود و دیگران عمل کند بسیار مطلوب است. هرگاه ولی و سرپرست جامعهای اعم از پیامبر و معصومین و جانشینهای آنها تشخیص دهند که اگر جمعیت زیاد شود نمیتوان به تعلیم و تربیت آنها برسیم و نیز قادر نخواهیم بود برایشان کار و وسایل ازدواج فراهم کنیم آنگاه حاکم میتواند بنابر مصلحت و ضرورت به تنظیم خانواده و تهدید نسل اقدام کند.
شهید بهشتی در این باره میگوید: «اگر واقعاً مطالعات کارشناسان با ایمان و با بصیرت و همهجانبهنگر به این نتیجه برسد که اگر میزان زاد و ولد از حد معینی تجاوز کند هستی و جان و کل جامعه به خطر میافتد آن وقت میتوان فتوا داد که باید جمعیت کنترل شود چون از روایات به دست میآید که مسأله جامعه فراتر از مسأله فرد است.
تنظیم خانواده غیر از کنترل بیقید و شرط جمعیت است بهگونهای که روح امید و توکل بر خدا ازجامعه رخت بر بندد و نظریه مالتوس و امثال آن بر جامعه حاکم شود زیرا از منابع دین مبین اسلام خلاف آن آشکار میشود همانگونه که امامصادق(ع) فرمود: «کسی که بهخاطر تنگناهای مالی و مشکلات اداره کردن عیال ازدواج نکند همانا به خدای متعال سوءظن دارد.»
خلاصه این که ادله دروندینی (آیات و روایات) ضرورت کنترل جمعیت نیز مطلق و بدون قید و شرط نیست بلکه بهواسطه آن دسته از آیات و روایاتی که بر عدم ضرورت کنترل جمعیت تأکید میکند مقید به شرایط و ضوابط خاصی شده است اسلام علاوه بر کیفیت بالای جمعیت انسانی بر کمیت بالا نیز تأکید میکند.

تأملی درسیاست کنترل جمعیت؛ آثار و پدیدههای آن
امروز تأکید مسؤلان امر بر فزونی جمعیت و دست شستن از سیاست کنترل جمعیت است. بهنظر میرسد، این موضوع و اتخاذ سیاست پیشگیرانه، نیازمند توجه به زیرساختهای نهادی، فرهنگی، اجتماعی و مؤلفه های فرهنگی، دینی و اجتماعی است.
همواره بحث از جمعیت و بررسی آثار و پیامدهای آن از جمله مباحث مهم و جذاب بوده است. در مقاطعی از تاریخ کشور ما، سیاست دولت مردان بر فزونی جمعیت و در مقاطعی دیگر بر کنترل و کاهش آن بوده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بحث کنترل جمعیت به یک سیاست کاربردی تبدیل شد. نتیجه آن سیاست، امروز بهبار نشسته و جامعه ایران را با معضل گسل و گسست نسلی و پیری مفرط جمعیت مواجه ساخته است.
از این رو، امروز تأکید مسؤلان امر بر فزونی جمعیت و دست شستن از سیاست کنترل جمعیت میباشد. به نظر میرسد این موضوع و اتخاذ سیاست پیشیگیرانه، نیازمند توجه به زیرساختهای نهادی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، ساختاری، زمینهای و امکانات، ظرفیتها، محدودیتها و مؤلفههای فرهنگی، دینی و اجتماعی است. به یکباره نمیتوان فزونی جمعیت را امری ناپسند و کنترل آن امری مطلوب تلقی کرد.
پیش در آمد
بحث از جمعیت، پویایی و ابعاد آن یعنی میزان رشد، ساختار سن، باروری، مرگومیر و مهاجرت، بهشدت متأثر از محیط و بستر اجتماعی در حال تغییر پیرامونی خود هستند، آنها نیز به نوبه خود، ابعاد مختلف توسعه نظیر توسعه اقتصادی توسعه اجتماعی، توسعه انسانی و توسعه پایدار تحت تأثیر قرار میدهند.35از این رو همواره بحث از جمعیت ازدیاد و یا کاهش و کنترل آن و نیز تنظیم خانواده، در طول تاریخ در عرصههای علمی و مباحث نظری و عملی از جمله مباحث جذاب و جدالی بوده است. حداقل قدمت این بحث را میتوان به بیش از 2300 سال قبل یعنی به زمان افلاطون برگرداند.
آنجا که در کتاب جمهور خود این بحث را اینگونه مطرح کرده است که: وقتی یک گروه نخبه حاکم بخواهد جامعه را هدایت کند باید به مقوله جمعیت توجه نماید: «…که هدف ان ها حفظ تعداد میانگین جمعیت باشد…موارد بسیار دیگری نیز وجود دارد که باید مدنظر قرار گیرد. مواردی نظیر اثرات جنگها و بیماریها و موارد مشابه که دولت میتواند با کمک آنها تا حد امکان از بزرگ یا کوچک شدن بییش از اندازه جمعیت جلوگیری کند.»36
همچنین برای حکومتها، حاکمان و سیاستمداران موضوع جمعیت همواره بهعنوان موضوعی راهبردی و استراتژیک مطرح بوده است در کشورما نیز در سالهای اخیر، بهویژه پس از انقلاب اسلامی، بحث کنترل جمعیت از طریق «تنظیم خانواده»، موضوعی چالشی و بحثانگیز بوده است. چالشهای جمعیتی در قالب محورهایی نظیر مسائل جمعیت و شهرنشینی، جمعیت و اشتغال، جمعیت و محیط زیست، توزیع درآمد و فقر، امنیت غذایی، شاخص سواد و آموزش، برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان، سیاست اجتماعی، بهداشت و سلامت، تغییر ساختار سنی جمعیت و پیامدهای آن و آینده باروری در ایران مطرح و مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.37اهمیت موضوع تا جایی است که با نگاهی اجمالی به روند رشد جمعیت از دهه پنجاه تا دهه هفتاد ( 1355-1375) ما شاهد دو برابر شدن جمعیت ایران هستیم.
در سال 1375 جمعیت ایران، حدود شصتمیلیون نفر گزارش شد. از نظر جمعیت شناسان، بیست سال گذشته دوره انفجار جمعیت جوان در کشور بوده است.38
از این رو، برنامه تنظیم جمعیت در ایران پس از انقلاب، میان دولتمردان به یک سیاست راهبردی تبدیل گردید بهویژه مشکلات جنگ و پس از آن و نابسامانیهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، تحریمها و نیز مشکلات فرا روی کشور در بخش آموزش، بهداشت، مسکن و…. زمینهساز تبدیل «کنترل جمعیت» و «تنظیم خانواده» به یک موضوع راهبردی شد. اکنون پیامد این موضوع در دهه نود این شده است که ما با افت شدید جمعیت مواجه هستیم و در چند سال آینده با رشد منفی جمعیت و پیر شدن تدریجی مواجهیم. به هر حال، این موضوع با توجه به تأثیرات فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی گستردهاش از جمله موضوعاتی است که باید به جد مورد بحث اندیشمندان قرار گیرد. این پیامدهای ناخوشایند موجب شده است که نظام اسلامی در این موضوع تجدید نظر نموده و پیامدهای سیاسی کنترل جمعیت جدی تلقی نماید.
در همین زمینه، براساس سناریوی رشد پایین جمعیتی، که سازمان ملل متحد در سال 2010 منتشر کرده است، اگر ایران به همین صورت به ادامه جایگزینی جمعتی بپردازد و برنامهای برای تعادل آن نداشته باشد، در هشتاد سال آینده جمعیت 31 میلیونی را تجربه خواهد کرد! از این میان، 47 درصد این جمعیت را افراد سالمند بالای 60 سال تشکیل میدهد.
ایران در حال حاضر جز ده کشوری است که به سرعت به سمت کهنسالی در حال حرکت است و از این جهت در جایگاه شش جهان قرار دارد. بهگونهای که در بیست سال آینده، وارد مرحله اول سالمندی جمعیتی خواهد شد و در ده سال آینده، مرحله دوم سالمندی را تجربه خواهد کرد.این خطری بالقوه برای کشور محسوب میشود؛ زیرا کاهش جمعیت به معنای کاهش نیروی انسانی کار آمد و فعال میباشد. این بهمعنای واردکردن نیروی کار و کارشناسان فنی از سایر کشورهاست، که خود راه دیگری برای ورود فرهنگ بیگانه به کشور است.
با نگاهی اجمالی به علل و عوامل عمده افزایش جمعیت در ایران، به ویژه در این مقطع از تاریخ ایران، میتوان به عوامل زیر در این زمینه اشاره کرد:
عوامل مذهبی: در اسلام داشتن فرزند بسیار و ازدیاد جمعیت مسلمان توصیه شده است. علاوه بر این، سقط جنین به دلیل ترس از روزی فرزندان و فقر نکوهش شده است.
عوامل فرهنگی: همواره در تاریخ ایران زمین به ویژه در گذشتههای نه چندان دور، خانوادههای بزرگ و پرجمعیت دارای ارج و منزلت اجتماعی بوده اند. تمایل به زندگی گروهی و افزایش اقتدار نیز از خانواده به دلیل داشتن فرزند زیاد، زمینه تکثیر نسل را فراهم آورد.
عوامل اجتماعی: فقدان نظام تأمین اجتماعی در گذشته مردان و زنان ایرانی را از دوران پیری، ناتوانی یا مرگ سرپرست خانواده، به هراس واداشته، داشتن یار و غمخوار و عصای دست و مددکار دوران پیری، از جمله دلایل علاقه والدین به داشتن فرزند بسیار بوده است39.
اما در خصوص جمعیت و پیامدهای منفی و یا مثبت آن، توجه به سوالاتی چند و بازکاوی اصل موضعضروری است. اینکه بهراستی آیا ارتباطی میان فزونی جمعیت با مسائلی همچون سلامت، بهداشت، آسیبهای اجتماعی و رفتاری وجود دارد؟ نقش سیاستهای استعماری، حاکمیت فرهنگ مدرنیته و جنبشهای فیمینیستی در مقوله کنترل جمعیت چیست؟ آیا ازدیاد جمعیت به تنهایی منشأ مشکلات است؟ آیا بهراستی شهرنشینی و پیامدهای ناشی از آن، در ارتباط مستقیم با افزایش جمعیت است و یا این مشکلات ناشی از توسعه نامتوازن است؟ آیا پیشرفتهای تکنولوژیکی در تولید منابع غذایی و انرژی، سرعت بیشتری نسبت به افزایش جمعیت داشته است؟ با توجه به اینکه کنترل جمعیت منجر به پیر شدن جمعیت است و جمعیت جوان و فعال رکن اساسی توسعه است، آیا میتوان بدون جمعیت جوان و فعال، به توسعه سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نایل آمد؟!
این پژوهش، در صدد پاسخگویی به این سؤالات است. از این رو، در تلاش است تا با بازکاوی سیاست کنترل جمعیت، آثار و پیامدهای آن را یررسی نموده، بسترهایی که منجر به طرح این سناریو در بسیاری از کشورها و ازجمله ایران شده و به سرعت نتیجه گیرد را مورد بررسی قرار دهد.
مفهوم شناسی بحث
به کلیه کسانی که به طور مستمر در یک واحد جغرافیایی (کشور، استان، شهرستان، شهر و یا روستا) به صورت خانوار و خانواده زندگی می کنند، «جمعیت» گفته میشود.40 اما در موضوع «کنترل جمعیت» و «تنظیم خانواده» توجه به این نکته ضروری است که آنها را باید از یکدیگر تفکیک کرد. «کنترل جمعیت» به مباحث کلان افزایش جمعیت و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن میپردازد و «تنظیم خانواده» افزایش موالید را عمدتاً از نظر فردی و در سطح خانواده مورد توجه قرار میدهد.
واژه «تنطیم» در لغت به معنی ترتیب و آراستگی، استحکام و ترتیب دادن است.41 (ذیل واژه)؛ یعنی خانوادهها و دولت برای افراد و جامعه و مطابق امکانات، برنامهریزی نمایند. «موالید» به معنی فرزندان، نباتات و حیوانات است.42و در اصطلاح به معنی تولید و تکثیر نسل صالح و کارا است.
واژه های «تنظیم خانواده»، «بهداشت باروری» و «کنترل جمعیت»، هریک علاوه بر اشتراکاتی که دارندبه مبانی یا اهداف معینی اشاره میکنند.
«تنظیم خانواده» دستورالعملهایی است که طی آنها بارداری زنان، کنترل و فاصلهگذاری میشود.در نتیجه، تعداد جمعیت خانواده کاهش مییابد. این دستورالعملها گاهی جنبه حکومتی پیدا می کند و به یک برنامه تبدیل میشود. در این صورت، به عنوان یکی از سیاستهای دولتی شناخته میشود.
«بهداشت باروری» در کاربرد وسیع و جهانی خود به سلسله رفتارهایی اشاره دارد که هدف اصلی آن ایمنسازی روابط جنسی است. از آنجایی که روابط جنسی و بهبودی نسل میتوانند به بارداری منتهی گردد این دستورات و رفتارها «بهداشت باروری» نامیده شدهاند. اما واژه «کنترل جمعیت»، واژهای جمعیتشناختی است.43
پیشینه بحث
هرچند جمعیت ایران پس از دهه بیست، به دلیل افزایش مستمر مرگ و میر با کاهش جدی جمعیت مواجه بود، اما در دوره زمانی بین سالهای 1360 – 1330، با رشد شتابان جمعیت مواجه گردید بهطوری که میانگین رشد سالانه جمعیت در این چهار دهه به رقمی حدود سه درصد افزایش یافت. این رشد سالانه موجب شد که جمعیت ایران هر بیست سال، دوبرابر و در طول یک قرن بیش از 16 برابر شود. یعنی جمعیت ایران از نوزدهمیلیون نفر در سال 1335، به حدود پنجاهمیلیون نفر در سال 1365 افزایش یابد. افزایش نرخ رشد اقتصادی کشور، ارتقاء کیفیت و امید به زندگی در ایران و نیز گسترش بهداشت عمومیو به تبع آن کاهش میزان مرگومیر نوزادان و اطفال، نقش تعیین کنندهای در رشد شتابان جمعیت ایران داشت.به عبارت دیگر، این تحولات موجب شد که رشد طبیعی سالانه جمعیت ایران در فاصله سال های 1355 تا 1365، به رقم 3/2 درصد افزایش یابد.44
در ایران، سیاستهای جمعیتی مبتنی بر تنظیم خانواده، طی دو مرحله به اجرا گذاشته شد: ابتدا، پیش از انقلاب و از سالهای 1341 برای اولین بار دولت به مسائل جمعیتی توجه کرد. در برنامه سوم عمرانی، مسئله جمعیت مورد توجه قرار گرفت و در سال 1346 واحدی بهنام «بهداشت و تنظیم خانواده» در وزارت بهداری وقت شکل گرفت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مدت کوتاهی برنامههای تنظیم خانواده به بوته فراموشی سپرده شد. نتیجه این امر،

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره فرزندآوری، اعراب جاهلی، اطلاق روایات، آیات و روایات Next Entries دانلود پایان نامه درباره رشد جمعیت، توسعه اقتصادی، نیروی انسانی، امنیت ملی