دانلود پایان نامه درباره تصور اجتماعی، لاکلا و موف، برجسته سازی، مفصل بندی

دانلود پایان نامه ارشد

خود تثبیت و مابقی را طرد می کند. لاکلا وموفه معانی اجتماعی نشانه ها را که از گفتمان طرد شده اند حوزه گفتمان گونگی14 می نامند. سر ریز ی معانی یک دال یا نشانه به حوزه گفتمان گونگی با هدف ایجاد یک دستی معنایی در یک گفتمان انجام می شود . (لاکلاوموفه،1990 :111). یک وقته تا پیش از مفصل بندی شدن در گفتمان ،در حوزه ی گفتمان گونگی قرار دارد و یک عنصر نامیده می شود. عناصر، دال های شناوری هستند که هنوز ذیل یک گفتمان قرار نگرفته و از گفتمان طرد شده اند(یورگسن وفیلیپس،2002 : 24)
بی قراری 15:همواره این امکان وجود دارد که معنای تثبیت شده یک وقته متزلزل شود این تزلزل را ،بی قراری می نامند. بی قراری از یک سو با تضعیف هژمونی گفتمان مسلط، امکان پیدایش سوژه های رقیب و مفصل بندی های جدید را فراهم می سازد و از سوی دیگر ، گفتمان حاکم را ترغیب می کند تا خود را بازسازی کرده و از تزلزل معانی و بی قراری دال ها جلوگیری نماید. بی قراری دربر دارنده ی نوعی تغییر است اما بر خلاف مارکسیسم تغییری که اتفاقی و سمت و جهت از پیش تعیین شده ندارد .از این رو بی قراری به تصادفی بودن صورت بندی های اجتماعی و آزادی بیشتر سوژه از جبرساختاری اشاره می کند منشاء اصلی پیدایش بی قراری کجاست؟ پاسخ ضدیت و غیرت می باشد.
ضدیت16، غیریت17: غیرت سازی فرایندی است که به واسطه ی آن گفتمان ها ، اقدام به تولید غیر، دیگر و یا دشمن برای خود می کنند، زیرا غیر باعث شکل گیری هویت ومعنا می شود (سلطانی ، 7:1384 ).هویت یابی یک گفتمان ، صرفا در تعارض با گفتمان های دیگر امکان پذیر است.روز را در تعارض با شب می توان درک کرد (کسرایی، 347:1387 ). به عقیده لاکلا و موفه گفتمان ها از طریق ایجاد مرز های سیاسی و ضدیت میان ما و دیگری هویت خود را کسب می کنند(تاجیک 85:1379 ). همه هویت ها چه فردی، چه جمعی و چه گفتمانی به وسیله ی یک اصل مشترک یعنی تقابل درون و بیرون شکل می گیرد.
1-بر جسته سازی ، حاشیه رانی و رقابت: مفهوم غیرت در ذات خود با مفاهیم بر جسته سازی و حاشیه رانی همراه است که به اشکال مختلف در عرصه منازعات گفتمانی ظاهر می شود برجسته سازی دال های مورد نظر خود و حاشیه رانی نظام معانی و دال های گفتمان رقیب و برجسته سازی نقاط قوت خود ونقاط ضعف رقیب از آن جمله است در واقع برجسته سازی و حاشیه رانی ، شیوه ای برای حفظ و استقرار قدرت و تداوم هژمونی یک گفتمان است (کسرایی، 348:1387 ).
2- منطق تفاوت18و هم ارزی19 :غیرت ما را با مفهوم دیگری رهنمون می سازد «منطق تفاوت» که به متکثر بودن جامعه اشاره دارد منطق تفاوت می کوشد با تاکید بر اختلاف موجود در عرصه اجتماعی زنجیر ، هم ارزی گفتمان رقیب را به هم ریزد. در زنجیره هم ارزی تفاوت ها پنهان می شوند و تلاش می شود جامعه یکسان نشان داده شود به عبارت دیگر نشانه های اصلی در یک زنجیره معنایی با نشانه های دیگر ترکیب می شوند و در مقابل تهدید یک غیر قرار می گیرد.حاشیه رانی غیر هر اندازه هم شدید باشد ، نمی تواند رقیب را به طور کامل از صحنه حذف کند هر چه ظرفیت گفتمان ها برای تبدیل خصومت به رقابت بیشتر باشد ، موقعیت آن ها بیشتر تثبیت خواهد شد. حضور یک رقیب باعث رونق فضای رقابت به عنوان یک بیرون سازنده20 در ایجاد و شکل گیری هویت ایفای نقش کند.
هژمونی 21و تثبیت معنا:
لاکلا وموفه از انعطاف پذیری رابطه میان دال ومدلول استفاده سیاسی کرده و آن را با مفهوم هژمونی پیوند می زند . اگر بر سر معنای خاص برای یک دال در یک جامعه اجماع صورت گیرد و افکار عمومی هر چند به طور موقت معنای مشخص آن را بپذیرد دال هژمونیک می شود .دست یابی به هژمونی که غایت یک گفتمان است،به کمک تثبیت معنا صورت می گیرد (مارش و استوکر، 209:1378 ).
1-انسداد یا توقف22: هنگامی که عنصر به وقته تبدیل می شود ، از حالت شناور خارج می گردد و معنایی ثابت به خود می گیرد. مفهوم انسداد یا توقفاشاره به همان تثبیت معنا دارد که تحت اداره هژمونیک گفتمان ها به وجود می آید و یکی از ابزار های مهم گفتمان ها برای کسب قدرت و ایجاد ثبات در روابط قدرت و استمرار هژمونی است. گفتمان ها از طریق تولید معنا ، بر جسته سازی آن و ایجاد اجماع در سایه استیلای هژمونیک بر سراسر جامعه ، روابط قدرت موجود در جامعه را طبیعی ، معقول و مقبول جلوه می دهند تا از نظر ها پنهان بماند و قابل مواخذه نباشد (سلطانی ، 83:1383 ).
2-ساختار شکنی23: هژمونی باعث نزدیکی یک دال به مدلولی خاص و در نتیجه ، ثبات (موقت) معنای آن نشانه و تبدیل دال شناور به وقته می شود اما ساختار شکنی از میان بردن این ثبات معنا و شکستن هژمونی گفتمان رقیب است. در ساختار شکنی، دال ها باز تعریف می گردد و معنایی جدید به آن ها نسبت داده می شود. این کار با جداسازی مدلول از دال خود و در صورت امکان ، انتساب مدلول دیگری به دال مورد نظر صورت می گیرد (کسرایی، 351:1387 ).
قدرت:
قدرت اساسی ترین مفهوم در نظریه گفتمان است. قدرت از نظر لاکلا و موفه ، عبارت است از توان تعریف کردن، و تحمیل کردن این تعریف در برابر هر آن چه آن را نمی نماید(سلطانی،1384 :54). قدرت نزد لاکلا و موفه همانند فوکو به مویرگ در بدن انسان می ماند ؛ هم در اجزاء جامعه تنیده شده و هم حیات و بقاء بدان وابسته است.توان گفتمان ها در تثبیت معنا و هژمونیک شدن، بسته به میزان قدرتی است که پشت آن ها وجود داشته و از آن ها حمایت می کند که فرکلاف اصطلاح قدرت پشت گفتمان برای آن استفاده می کند (فرکلاف،2001: 53).
اسطوره24، تصور اجتماعی25و وجه استعاری26:
لاکلا نظریه را اسطوره می نامد .اسطوره ها به دنبال رهایی از بی قراری گفتمان ها و خلق یک عینیت اجتماعی جدیدهستند . از منظر گفتمانی ساماندهی واقعیت وغلبه بر بحران ها ، از راه بازسازی تئوریک صورت می گیرد. جامعه برای پیشرفت ، پر کردن خلاء و ایجاد تحول، همواره نیازمند نظریه پردازی و گفتمان سازی است. چرا لاکلا و موفه نظریه را اسطوره می نامند؟ پاسخ به این سوال ما را به مفهوم دیگری به نام تصور اجتماعی رهنمون می شود. اسطوره تنها تقاضا های یک گروه یا طبقه خاص از جامعه را نمایندگی می کند و این برای هژمونیک شدن کافی نیست. بنابراین اسطوره باید به تصور اجتماعی بدل شود. تصور اجتماعی برخلاف اسطوره همگانی است و بخش های گوناگون جامعه را نمایندگی می کنداما چگونه یک اسطوره تعمیم می یابد و به تصور اجتماعی بدل می شود؟ پاسخ این سوال در مفهوم «وجه استعاری» نهفته است. یک اسطوره برای فراگیر شدن باید از سطح نیاز ها و تقاضا های موجود در جامعه فراتر رود و شکلی آرمانی و استعاری به خود بگیرد. در این حالت یک گفتمان ، خود را عام وجهان شمول و پاسخ گوی همه ی نیاز و تقاضا های موجود در جامعه نشان می دهد. وجه استعاری اگر چه موجب تقویت و پذیرش آن در سطح عام می شود، ولی در عین حال موجد یک نقطه ضعف نیز هست ؛ زیرا موجب می گردد که تصوری آرمانی دراذهان سوژه ها پدید آید و انتظارات عمومی را افزایش دهد از این رو هنگامی که یک گفتمان استیلا یافت و نتوانست وعده های خود را عملی سازد بحران ها ، تردید ها و نارضایتی ها آشکار می شوند .(کسرایی، 54:1387و35 )
1-دال خالی27
دال خالی بیانگر یک خلاء در فضای اجتماعی است ، از آن جا که این دال ها همواره نواقص را گوشزد می کنند ، تولید آنها سبب پویایی جامعه و سیاست خواهد شد (لاکلا وموفه،1994 :49). وجود دال های خالی که نشانی از بی قراری ها ، تقاضا ها و بحران ها در عرصه اجتماعی-سیاسی است ، زمینه را برای شکل گیری گفتمان های جدید فراهم می سازد. اگر گفتمان های مسلط بتواند این خلاء ها را پر کنند، ادامه حیات خود را تضمین کرده اند در غیر این صورت ، جای خود را به گفتمان های رقیب خواهند داد؛ گفتمان هایی که از این دال های خالی ، تصوری آرمانی در اذهان سوژه ها پدید آورده اند و مردم رفع نواقص و بحران ها را در گرو استیلای آن می بینند. برای مثال توسعه سیاسی به عنوان دال خالی گفتمان سازندگی ، در دوران بی قراری این گفتمان ، در نتیجه عاملیت سوژه های سیاسی اصلاح طلب به یک اسطوره تبدیل شد (کسرایی، 356:1387 ) .
2)قابلیت دسترسی، قابلیت اعتبار28 :
برای تبدیل یک اسطوره به تصور اجتماعی علاوه بر نیاز به خلق فضای استعاری دو شرط دیگر ضرورت دارد ، نخست مفهوم باید قابلیت دسترسی، داشته باشد به بیانی دیگر ادبیات و مفاهیم آن گفتمان ساده و همه فهم باشد و گفتمان در شرایطی در دسترس افکار عمومی قرار گیرد که هیچ گفتمان دیگری به عنوان رقیب و بدیل به شکل هژمونیک در عرصه ی رقابت حضور نداشته باشد (لاکلا،1990، 56 ).دومین مفهوم «قابلیت اعتبار» یعنی سازگاری اصول پیشنهادی گفتمان با اصول بنیادین جامعه است به عنوان مثال مذهب در ایران همواره یک اصل عام و معیار اعتبار بوده و گفتمان هایی که ضدیت با مذهب را در پیش گرفته اند ، اعتبار خود را از دست داده اند .
موقعیت سوژه ای29 و سوژگی سیاسی30:
مفهوم موقعیت سوژگی به احاطه گفتمان هژمون بر سوژه ها اشاره دارد. هنگامی که سوژه ها در چهارچوب یک مفصل بندی هژمونیک قرار گرفت در آن مضمحل می گردد و آزادی عملش محدود می شود .بنابراین هویت سوژه را گفتمان مسلط مشخص خواهد کرد نه خود وی .البته هژمونی گفتمان بر اذهان سوژه ها از این نیز فراتر است. چرا که سوژه نه فقط خود بلکه تمامی جهان پیرامون خویش را بر اساس گفتمان درک می کند.مفهوم سوژه سیاسیهنگامی که بر اثر بی قراری های اجتماعی موقعیت گفتمان مسلط متزلزل می گردد سوژه آزادی عمل می یابد تا به عنوان یک کار گزار یا عامل سیاسی دست به فعالیت بزند ، گفتمان هژمونی را به چالش بطلبد و نظم مورد نظر خویش را بر جامعه مسلط سازد. این حالت را سوژگی سیاسی می نامند (کسرایی، 385:1387 ).

2-3 .سیرآزادی باتاکیدبرنظریه ی برلین
آزادی واژه ای است که معانی متعدد ، گاه مترادف و گاه متضادی درغرب درباره ی آن ذکر شده است ، چنان که آیزیا برلین فیلسوف انگلیسی روسی تبار می نویسد :« با بررسی تاریخ اندیشه سیاسی و اجتماعی بیش از دویست معنی گوناگون برای این واژه خواهیم یافت» (برلین،1368، 236 ). آنچه اندیشمندان را برآن داشته تا به جد در پی ارائه توضیح و تعریفی از آزادی بر آیند ،بیم از آن بود که توسعه بیش از حد مفهوم آزادی ، آن را به چنان معنای مبهم تبدیل کند که آن را از افاده هر گونه معنایی خاص باز دارد.برای واژه آزادی31در لغتنامه آکسفورد32 معانی زیر آورده شده است:(1)فارغ از اسارت دیگران….(2)رها، نامحدود، نا محبوس،خلاص یافته از قیودیاوظایف،بی مانع ، نامقید در عمل ، مجاز به مستقل بودن فصل مشترک معانی ارائه شده عدم مانع و اجبار است . هایک (1993)همین معنا ازآزادی را استنباط می کند: «آزادی یعنی انسان تابع زور گویی و خواست خودسرانه دیگران واقع نشود».در مقابل سوال از چیستی آزادی پاسخ های ارائه شده اگر نگوییم نقیض یکدیگرند حداقل همخوانی چندانی با هم ندارند. گری هفت معنای رایجی را که درباره ی آزادی ذکر شده است چنین بیان می کند :(1)آزادی به مثابه ی عدم مانع (2)آزادی به مثابه ی امکان انتخاب(3)آزادی به مثابه ی قدرت( که بر این نکته متمرکز است که چگونه آزادی می تواند تحقق یابد.)(4)آزادی به مثابه وضعیتی که شخص در ساختار سیاسی و اجتماعی خاص دارد . چهار تفسیر فوق به دلیل ارائه دیدگاه های متنوع از آزادی که در ارتباط با جامعه معنا می یابد از سه تفسیر دیگر متمایز می شوند.(5)آزادی به مثابه «خودسامانی» مفهومی که بر مبنای انتخابگر آزاد بناشده(6)آزادی به معنای آزادی هر کس برای انجام دادن آنچه می خواهد است، این مفهوم پیش فرض پنج مفهوم قبلی است.(7) و بالاخره، آزادی به مثابه «خود حاکمی» که از ناکافی بودن مفهوم آزادی به معنای انجام دادن عمل دلخواه ناشی می شود و مکمل آن است(گری،2004 :46 ،41 ،31 ، 19).
هدف ازبیان این شرح خلاصه از معانی آزادی ، نشان دادن این نکته مهم بود که هرکدام ازتفاسیر ذکر شده از آزادی
می تواند در دو قالب مفهومی گنجانده شود. برای اولین بار «آیزیا برلین» به گونه ای نظام مند چنین تفکیک مفهوم ،یعنی

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره مفصل بندی، تحلیل گفتمان، ایدئولوژی، زبان شناسی Next Entries دانلود پایان نامه درباره مفهوم آزادی، حریم خصوصی، مشارکت سیاسی، یونان باستان