دانلود پایان نامه درباره امام حسین (ع)، امام حسین، کودکان و نوجوانان، کودکان و نوجوان

دانلود پایان نامه ارشد

شامل چندين نقش مختلف مي شوند كه در ادامه به ويژگي هاي آنان پرداخته مي شود:
1-1-2-4 – امام خوان
کسانی را که معمولاً و اغلب در تعزیه ها شبیه امام یا پیامبر اسلام و امامان و پیامبران دیگر می شدند، «امام خوان» می نامیدند. اطلاق این عنوان یا اصطلاح به شبیه هایی غیر از شبیه امام به این سبب بود که کسانی که در تعزیه های دهۀ محرم شبیه امام حسین (ع) می شدند و در آن ورزیدگی و مهارت نشان می دادند، معمولاً در تعزیه های دیگر که نقش پیامبر یا پیامبران و امامان دیگر اهمیت داشت، این نقشها را نیز به عهده می گرفتند. مثلاً در تعزیۀ «شهادت حضرت علی (ع)»، امام خوان رسمی و معروف تکیه، شبیه حضرت علی می شد، اما در تعزیۀ «شهادت عباس (ع)» (که حضرت علی نیز از عالم غیب به کربلا می آید و با حضرت عباس دیدار و گفت وگو می کند)، شبیه حضرت علی یکی از اولیا خوانان عادی و متوسط تکیه می شد و شبیه امام آن تعزیه را امام خوان رسمی و معروف تکیه بر عهده می گرفت. همچنین، در بسیاری از تکایای محلی و تعزیه های عمومی در شهرها و روستاهای ایران که شمار تعزیه خوانان ماهر و ورزیده محدود و اندک بود، امام خوانان گهگاه تغییر نقش می دادند و شبیه مسلم یا حضرت عباس هم می شدند. در تکیۀ دولت که شمار تعزیه خوانان کار دیده فراوان بود، معمولاً شبیه امام را شخص معین و مشخصی بر عهده داشت؛ از این رو، در تعزیه هایی چون «وفات پیغمبر» یا «شهادت حضرت علی» یا تعزیۀ «سلیمان و بلقیس» … دو سه تن از اولیاخوانان دیگر ـ غیر از امام خوان تکیه ـ شبیه پیامبر و حضرت علی و سلیمان پیغمبر می شدند.
شبیه های امام عموماً و علی الاصول چنین خصوصیتهایی داشتند: میانه بالا، خوش سیما و با ریشی یک قبضه یا توپی و صدایی متوسط و گرم و گیرا بودند. آوازها را در مایه ها و آهنگهای معین با حالتی متین و موقر می خواندند، یا می بایست بخوانند. معمولاً در تعزیه خوانیها عصای امامت و رهبری در دست می گرفتند. به هنگام جنگ عصا را فرو می نهادند و شمشیر به دست می گرفتند. جنگ امام با اشقیا و سپاه مخالف بیشتر از نوع جنگهای عمومی بود. اما کمتر به جنگهای تن به تن که شهادت خوانان با اشقیا داشتند می پرداختند.
تعزیه خوانان استادی که شبیه امام می شدند، در جریان وقایع رفتار و حرکاتی وزین و موقر داشتند. در ضمن نشان دادن مظلومیت خود حالت امید و اعتماد را نیز می نمایاندند. در مواقع غم و اندوه، چندان تحت تأثیر قرار نمی گرفتند و خویشتنداری از خود نشان می دادند و مثل مظلوم خوانان دیگر کاه بر سر نمی ریختند، و اظهار جزع و فزع نمی کردند. به هنگام شدت اندوه و تأثر، مقداری از «زوأبه»، یعنی آویختۀ عمامه و دستار را با دست جلوی چشمهایشان می گرفتند. هنگامی که وقایع در وسط صحنه و روی تخت می گذشت، شبیه امام همواره در صدر مجلس می ایستاد یا بر صندلی می نشست و اولیا خوانان دیگر به ترتیب منزلت و مقام در مواضع دیگر جای می گرفتند چون بیشتر تکایا و میدانها و کاروانسراها مدور یا بیضی شکل مستطیل بودند، و صدر و ذیل نداشتند، شبیه امام روی تخت تکیه یا صحنۀ میدان، در جایی می نشست که دالان تکیه یا راه اصلی ورود و خروج تعزیه خوانان رو به رو و مقابل او قرار می گرفت.
2-1-2-4 – شهادت خوان
به کسانی گویند که در تعزیه نقش دلاوران و جنگجویان گروه اولیا را داشته باشند، مانند حضرت عباس، مسلم، حر، علی اکبر، قاسم و ابراهیم اشتر و غیره. البته، هر یک از این دسته تعزیه خوانان را به نام نقش و شبیه خاص نیز می نامیدند، مانند عباس خوان، مسلم خوان، علی اکبرخوان، حرخوان و غیره. عنوان «شهادت خوان» فراگیر بود و همۀ این عناوین را در بر می گرفت.
در تکایا و تعزیه خوانیهای عمومی، بسیاری از شهادت خوانان در شبیه های مختلف نیز در می آمدند. مثلاً کسی که در تعزیۀ «شهادت عباس» نقش حضرت عباس را بر عهده داشت، در تعزیه های دیگر به نقش مسلم (ع) یا حر یا مالک اشتر در می آمد.
لیکن در تعزیه خوانیهای تکیۀ دولت، به سبب وجود تعزیه خوانان متعدد، شهادت خوانان معمولاً کمتر تغییر نقش می دادند. مثلاً شبیه علی اکبر و شبیه حر فقط در نقش علی اکبر و حر ظاهر می شدند، و در تعزیه های دیگر برای شبیه قاسم یا حضرت عباس، تعزیه خوانان دیگری داشتند.
شهادت خوانها معمولاً از این خصوصیات برخوردار بودند: قامت و اندامی نسبتاً رشید و ورزیده داشتند صدایشان رسا و خوش و شش دانگ بود. از گوشه ها و آهنگها و دقایق موسیقی آگاه بودند، به خصوص در خواندن آواز در مایه ها و مقامهای حماسی و با شکوه نظر ماهور، راست پنجگاه و چهارگاه مهارت داشتند. در سوارکاری و شیوه های جنگ و گریز و زد و خوردهای نمایشی ورزیده و ماهر بودند، شبیه های علی اکبر و قاسم نیز کم و بیش همین خصوصیات را داشتند، لیکن جوان تر و خوش سیماتر و دارای صدایی نسبتاً زیرتر بودند.
3-1-2-4 – اولیاخوانان دیگر
در میان اولیاخوانان یا مظلوم خوانها، کسانی که شبیه یاران و اصحاب امام حسین (ع) و امامان دیگر می شدند، مانند هانی، ابوتمامه، حبیب بن مظاهر، ابوصلت و … در تعزیه ها نقش درجۀ دوم داشتند. از این رو، تعزیه گردانان در گزینش اشخاص برای ایفای چنین نقشهایی چندان دربند ضوابط و معیارهای دقیق نبودند. هر تعزیه خوانی که اندک هنر و استعداد و صدایی کم و بیش خوش داشت می توانست این نقشها را بر عهده بگیرد. بنابراین، هر یک از تعزیه خوانها می توانستند در تعزیه های مختلف نقشهایی گوناگون داشته باشند. مثلاً، کسی که در تعزیۀ «ورود به مدینه» یا «وفات فاطمه صغری» بشیر جذلم (جذلمی)، یا قاصد عرب می شد، ممکن بود در تعزیۀ «شهادت حر»، شبیه برادر یا غلام حر بشود و مانند اینها.
انتخاب این دسته از اولیا خوانان به سه طریق صورت می گرفت:
1 – در دسته های تعزیه خوانان متشکل حرفه ای و دوره گرد دو سه تن از تعزیه خوانها عهده دار نقشهای درجه دوم می شدند.
2 – در تعزیه های عمومی و محلی در برخی از شهرها و روستاهای ایران، تعزیه گردان شبیه های درجه دوم را از میان مردم محل که اندک استعداد هنری داشتند، انتخاب می کرد؛ یا افراد خود داوطلب این نقشها می شدند. داوطلبان، این نقشها را تیمناً و تبرکاً و به قصد اجر اخروی انجام می دادند و مزدی هم دریافت نمی کردند. مثلاً، کسی نذر می کرد در روز عاشورا شبیه حبیب بن مظاهر شود و دیگری نذر داشت که در پوست شیر تعزیۀ «سلطان قیس» برود.
3 – در تکیۀ دولت، به سبب فراهم بودن اسباب و وسایل و داشتن امکانات و تعزیه خوانان متعدد، در واقع نوعی تخصص و تقسیم کار میان شبیه خوانان پدید آمده بود. از این رو معین البکا، حتی برای نقشهای کوچک و فرعی و درجه دوم و کم اهمیت تر (مانند شبیه ابوتمامه در تعزیۀ «شهادت امام») در روز عاشورا که فقط چند لحظه در صحنه حاضر می شود و سه چهار بیت شعر می خواند، تعزیه خوان خاصی را در نظر می گرفت، و برای هر مجلس تعزیه خوان معینی داشت. در این میان، کسانی بودند که در تعزیه خوانیهای ایام محرم، شاید فقط یک یا دو بار در نقشهای فرعی کوتاه مدت ظاهر می شدند، مع هذا، خود را تعزیه خوان تکیۀ دولت به شمار می آوردند؛ زیرا جزو دستۀ معین البکا بودن و خواندن تعزیه در تکیۀ دولت مایۀ امتیاز و تفاخر بود، و هر کس که به تعزیه خوانی علاقه داشت، می کوشید تا میان تعزیه خوانان تکیۀ دولت جایی برای خود بیابد، هر چند برای نقشهای بسیار کوچک و کم اهمیتی، چون نعش خوانی یا نعش شدن صامت باشد. (عنايت الله شهيدي ،1380،ص 641)
4-1-2-4 – زن خوان
به شبیه خوانهای مردمی که در تعزیه نقش زنان را بر عهده داشتد، زن خوان یا زنان خوان می گفتند. گرچه بیشتر زن خوانها از دستۀ اولیا و مظلوم خوانان بودند (مانند شبیه حضرت زینب، ام کلثوم و شهربانو(س) ، اما این عنوان و اصطلاح به دو دستۀ دیگر از مردان زن خوان نیز اطلاق می شد: نخست، شبیه زنانی که دوست و طرفدار امام و اهل بیت و غالباً از همسران اشقیا و مخالفان بودند، مانند زن شمر و زن خولی؛ دوم، شبیه زنانی که از دشمنان و مخالفان امام و اهل بیت بودند، مانند جعده، همسر امام حسن و دختر یزید. زن خوانان از هر گروه و دسته ای که بودند (خواه از اولیا یا اشقیا)، باید اشعار را با آهنگ بخوانند. از این رو، علی القاعده می بایست صدای زیر و نازکی داشته باشند تا بتوانند صفات و حالات زنانه را بنمایانند. تعزیه گردانان در انتخاب مردانی که نقش زنان مخالف یا زنانی که نقش کنیز و امثال آنها را داشتند، معمولاً چندان دربند خوش صدایی یا صدای زیر آنها نبودند.
در گزینش زن خوانها، تا اندازه ای قامت و اندام آنان را نیز در نظر می گرفتند که چندان بلند و فربه و زمخت نباشند، مگر در مورد برخی از زنان (نظیر هند جگرخوار) که برای شبیه آنان، نه تنها داشتن ظرافت و خصوصیات ظاهری زنانه چندان مطلوب و ملحوظ نبود، بلکه غالباً از مردان چاق و زمخت انتخاب می شدند.
5-1-2-4 – بچه خوان
کودکان و نوجوانانی را که در تعزیه ها شبیه اطفال می شدند، چه دختر و چه پسر، و چه از اولیا یا اشقیا، بچه خوان می نامیدند. برای سن بچه خوانی حد نصاب معنی وجود نداشت. از سن 5، 6 سالگی تا 15، 16 سالگی، در صورت داشتن هوش و استعداد، می توانستند بچه خوان شوند. بچه خوانان از هر سنخی که بودند و هر نقشی که داشتند اشعار را با آهنگ و آواز می خواندند و گاهی قرینه خوانیها را نیز رعایت می کردند.( بخش موسيقي تعزيه. همين پژوهش). بچه خوانان آهنگها و مایه های آواز را بیشتر به شیوۀ «ضربی» و «نیمه ضربی» می خواندند تا حالت نوجوانی و کودکانۀ خود را بهتر بنمایانند. بچه خوانانی که بسیار خردسال بودند، گهگاه شعر را بدون آهنگ می خواندند، تا بتوانند حالت خردسالی خود را بهتر نشان دهند.
این طرز بیان و گفت و گو، به ویژه زمانی که با شیرین زبانی و هنرنمایی بچه خوان همراه می شد، در برانگیختن عواطف و احساسات تماشاگران تأثیر شگرفی داشت. هنگامی که بچه خوانان می خواستند احساسات مشترک خود را بیان کنند، اشعار و آوازهایی را که حکم و مضمون واحدی داشت با هم و یک صدا می خواندند. مثلاً، طفلان مسلم و طفلان زینب در بعضی مواقع با هم اشتراکاً می خواندند. بچه خوانان، به هنگام تشویق و اضطراب، مخصوصاً در مواقع جنگ و حملۀ دشمن، کاه بر سر خود می ریختند و این کار در میان آنان و زن خوانان بیش از نقشهای دیگر معمول بود. بسیاری از بچه خوانان، به خصوص در تکیۀ دولت، اصلاً شعری نمی خواندند و در واقع شبیه صامت بودند و حضور آنان بیشتر جنبۀ نمایشی و تأثیرگذاری داشت.

2-2-4 – اشقیا خوانان
اشقیاخوانان یا مخالف خوانان، به تعزیه خوانهایی گفته می شود که در تعزیه نقش دشمنان و مخالفان امام و اهل بیت و امامان و پیامبران را دارند، مانند شمر، ابن سعد، خولی، ابوسفیان، مأمون و … اشقیاخوانان را می توان به چهار دسته شمرخوان، تخت خوان، مخالف خوان ساده و عادی، و عرب یا سپاه اشقیا تقسیم کرد.

1-2-2-4 – شمرخوان
کسانی را که در تعزیه شبیه سرداران و جنگجویان سپاه مخالف می شوند، مانند شمر، مرحب خیبری، عمروبن عبدود و … اصطلاحاً شمرخوان نامیده اند. سبب این که اصطلاح «شمرخوان» را تعمیم داده و بر نقشهای مشابه دیگر نیز اطلاق کرده اند، این است که شمرخوان تعزیه های شهادت، معمولاً یا غالباً در تعزیه های دیگر نقش شخصیتهای مخالفی چون مرحب، عمر و غیره را بر عهده می گیرد و مانند شبیه شمر لباس می پوشد.
شمرخوانی در تعزیه کار چندان ساده و آسانی نبود.
از این رو، تعزیه گردانان از میان اشقیا خوانان، ورزیده ترین و کار دیده ترین آنان را برای این نقش بر می گزیدند.
نمایاندن خشونت و بی رحمی همراه با رقت و احساس و همدردی با امام در مواقع لزوم، و ارائۀ حرکات و رفتار شایسته و مناسب، گفت وگوهای گاه حماسی و سنگین و گاه تند و خشن و سبکسرانه و تکیه کلامهای به جا، همه و همه از ویژگیهای شمرخوانان ورزیده و استاد بود. از سوی دیگر، چون اشعار نسخه های مخالف خوانان تا اندازه ای شیوا و فصیح و دارای الفاظ فاخر و فخیم و ادبی بود و شمرخوانها اشعار را با آواز نمی خواندند و تماشاگران به جنبه های ادبی اشعار و تلفظ درست

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره تحلیل محتوا، جامعه شناسی، تحقیق کیفی، ناخودآگاه Next Entries دانلود پایان نامه درباره ناصرالدین شاه، قهوه خانه ها، علی اکبر (ع)، مرگ آفرینی