دانلود پایان نامه درباره استان تهران، حمل و نقل، مکتب اصفهان، محل سکونت

دانلود پایان نامه ارشد

شمالي و جنوبي شهر سکني گزيدند. به اين ترتيب، فرايند جداسازي فضايي طبقات اجتماعي آغاز گرديد که همچنان تا به امروز مهم‌ترين ويژگي شهر به شمار مي‌رود» (مدنيپور، 1381: 53).
به تبع اين نياز جديد احساس شده، روند اختصاصدهي بخشهاي خوش آب و هواي شمال تهران به طبقات ثروتمند تسريع ميشود که شهر را به يک فضاي دستکاريشده تبديل ميشود که به شکل عمدي به يک واحد دوقطبي و دوريختي تبديل شده است. انتقال سرمايه به بخشهاي شمالي و مداخلهي عمدي دولتي و اشخاص در طراحي فضاها با هدف ايجاد تمايز طبقاتي باعث ميشود که شهر در بخش شمالي و جنوبي به دو شکل متفاوت سازماندهي و اداره شود. به عبارتي:
«يک ساختار شهري دوقطبي با ريخت‌شناسي دوگانه به وجود آمد. به اين ترتيب که در يک سو ميدان قديمي با نهادهاي سنتي قديمي پيرامون آن در بخش‌هاي قديمي شهر واقع شد و ميدان جديد با نهادهاي جديد پيرامونش در مناطق جديدالاحداث قرار گرفت. اين ويژگي دوقطبي شهر، نخستين تجلي شکاف ماندگار شمال و جنوب بود» (مدنيپور، 1381: 53).
نتيجه‌ي اين تغييرات بنيادي در سازماندهي فضايي شهري و تقسيمبندي دوگانهي فضاي شهري به بالاشهر و پايين شهر، علاوه بر ايجاد يک تمايز عمومي در شهر، در نظاميابي محله‌هاي شهري نيز بروز مي‌کند؛ طوري که:
«محله به عنوان عنصر اصلي سازمان شهري هنوز در سبک تهران نقش بازي مي‌کند ولي به عکس مکتب اصفهان محل تظاهرات قومي، قبيله‌اي نژادي و… نيست، محله از اين پس به عنوان مکاني براي تبلور تمايزات اجتماعي نقش بازي مي‌کند، محله‌ي فرادستان و فرودستان، محله‌ي شمال (محله دولت) و محله‌ي جنوب (محله چالهميدان و…) محلات کهن هنوز سازمان فضايي خويش، مرکز خود و شبکه‌ي ارتباطي خويش را حفظ کرده‌اند، ولي محله جديد خود را در کنار خيابان‌هاي تازه احداث شده شکل مي‌بخشد و سعي بر آن دارد که خدمات مورد نيازش را نه در درون بلکه در حاشيه‌ي خويش جستجو کند» (حبيبي، 1387: 134).
اين فرايند به روندي دايمي در الگوهاي سکونتي طبقاتي تبديل شد. بازرگاناني که همچنان به کار در بازار ادامه مي‌دادند محل سکونت خود را از آنجا به مناطق حومه شمالي غربي منتقل کردند که آب و هواي بهتري داشت» (مدنيپور، 1381: 63). گروههاي ديگري که از موقعيت اجتماعي و اقتصادي بالايي برخوردار بودند و يا به دنبال منزلت بالا بودند، نيز براي سکونت در مناطق شمالي شهر به رقابت پرداختند.
تحولات شهري در دورهي پهلوي به شدت گسترش يافت. چهرهي تهران با ساخت خيابانها و تخريب بافتهاي فرسوده به شدت تغيير شکل يافت و يک بازار قوي ملک و مسکن در تهران ايجاد شد که علاوه بر تغييرات شهري، تحت تاثير مهاجرتهاي بزرگ از شهرهاي مختلف کشور نيز قرار داشت.
مهاجرتها در کنار معضلات اقتصادي و شهري مشکلات فرهنگي نيز به همراه داشت. تعداد زياد مهاجران در اين شهر، بسياري از تهراني‌هاي مستقر و متعلق به طبقه‌ي متوسط را مي‌ترساند که به اين غريبه‌ها به ديده‌ي منشا شر مي‌نگريستند. ترس از نابه‌ساماني و از دست دادن هويت، موضوعي است که در بحث‌هاي امروزي مرتبا تکرار مي‌شود. مرتبا مي‌شنويم که شهر فاقد هويت است و قرباني چندگونگي فرهنگ‌هايي است که در اين شهر با يکديگر تلاقي مي‌کنند. ساکنان قديم شهرها عموما مهاجران را سرزنش مي‌کنند که به دليل ناآشنايي با آنچه فرهنگ شهري خوانده مي‌شود، شهر را به روستاي بزرگي بدل کرده‌اند (مدني‌پور، 1381: 161). اين ديدگاهي است که اگرچه مرز بين تهرانيهاي اصيل و مهاجران و مهاجرزادگان مشخص نيست، ولي هنوز در تهران معاصر به قوت خود باقي است.
اين ديدگاههاي مهاجرستيزانه گاهي با همراهي برخي سياستمداران شهري همراه ميشود. براي نمونه معاون برنامهريزي استاندار تهران معتقد است که سکونت در تهران بايد با داشتن مجوز و کارت سکونت امکانپذير باشد (خبرگزاري ايسنا، 1393: کدخبر 93061005986). اين اظهارنظرها بدون در نظر گرفتن ريشههاي اساسي مهاجرت انجام ميشود و تعميقکنندهي شکاف موجود ميان تهرانيان به اصطلاح اصيل و مهاجران و مهاجرزادگان است.

5-1-3- تهران در دوران معاصر
رشد شهري در قرن بيستم سهم جمعيت شهرنشين نسبت به جمعيت روستانشين را به شدت افزايش داد است و شهرنشيني را به شيوه‌ي غالب زندگي تبديل کرده است. اگرچه شهر و شهرنشيني يکي از شاخص‌هاي رفاه و توسعه‌ي اجتماعي و اقتصادي محسوب مي‌شود، رشد شتابان آن مي‌تواند ميزان برخورداري شهروندان از بسياري امکانات اجتماعي و اقتصادي را کاهش دهد و از اين طريق پيامدهاي آن به صورت کاهش سطح کيفيت زندگي در عرصه‌هاي مختلف شهري نمايان شود (علي‌اکبري و اميني، 1390: 122).
تهران در مرکز استان تهران قرار گرفته و مساحتي حدود 600 کيلومتر مربع دارد. از نظر موقعيت جغرافيايي در منطقهاي بين دو وادي کوه و کوير و در دامنههاي البرز جنوبي قرار دارد. از سمت جنوب به کوههاي ري و بيبي شهربانو و دشتهاي هموار شهريار و ورامين، و از شمال به واسطه کوهستانهاي شمالي محصور گشته است. اين شهر داراي 22 منطقه شهرداري است.
سرشماري اخير عمومي نفوس و مسکن انجام شده در شهر تهران در آبان ماه سال 1385 انجام شده است.149 براساس اين سرشماري جمعيت تهران در سال 1385، 7803883 نفر بوده است. تهران شهري چندمرکزي150 است، بدين معنا که از چند مرکز پرجمعيت تجاري-فرهنگي و مناطق پيراموني مسکوني که در اطراف اين مراکز شکلگرفته اند ساخته شده است و تراکم جمعيتي آن نسبت به استانداردهاي جهاني بسيار بالاست (ريسمانچيان و همکاران، 2012). توزيع جمعيت برحسب مناطق و جنسيت، که برگرفته از سرشماري سال 1385 است، در جدول شمارهي (5-1) گزارش شده است.
جدول شمارهي (5-1): جمعيت مناطق 22 گانهي تهران برحسب جنسيت
منطقه
جمعيت کل
جمعيت مردان
جمعيت زنان
نسبت جنسي
درصد جمعيت از کل تهران
1
379962
187668
192294
102.46
4.87
2
608814
303432
305382
100.64
7.80
3
290726
149540
141186
94.41
3.73
4
822580
398341
424239
106.50
10.54
5
679108
335089
344019
102.66
8.70
6
237292
117871
119421
101.31
3.04
7
310184
154415
155769
100.88
3.97
8
378725
188657
190068
100.75
4.85
9
165903
79068
86835
109.82
2.13
10
315619
155126
160493
103.46
4.04
11
275241
133959
141282
105.47
3.53
12
248048
116403
131645
113.09
3.18
13
245724
119803
125921
105.11
3.15
14
483432
233550
249882
106.99
6.19
15
644259
311435
332824
106.87
8.26
16
291169
142164
149005
104.81
3.73
17
256022
164372
131650
105.85
3.28
18
317188
153187
164001
107.06
4.06
19
249786
120553
129233
107.20
3.20
20
335634
164534
171100
103.99
4.30
21
159793
77263
82530
106.82
2.05
22
108674
51034
57640
112.94
1.39
جمع
7803883
3817464
3986419
104.43
100
منبع: سرشماري نفوس و مسکن (1385)

نسبت جنسي مشاهده شده در جدول شمارهي (5-1) تعداد مردان نسبت به 100 زن را برحسب مناطق تهران نشان ميدهد. چنانچه در جدول گزارش شده است، نسبت جنسي تنها در منطقهي 3 تهران پايينتر از 100 است بدين معنا که تنها در اين منطقه تعداد ساکنان زن از ساکنان مرد بيشتر است و در ساير مناطق تعداد مردان از زنان بيشتر است. ميانهي سني جمعيت در ابان ماه 1385 براساس سرشماري انجام شده هم براي مردان و هم براي زنان 28 سال است و ميانگين سني 31.23 بوده است (سرشماري نفوس و مسکن، 1385: 22).
رشد شهرنشيني و افزايش جمعيت در شهر تهران در طي سال‌هاي مختلف، و وجود آلودگي‌هاي زيست محيطي در اين شهر نياز به فضاي سبز و گسترش آن را به عنوان يکي از مهمترين عوامل موثر در کاهش آلاينده‌ها مطرح مي‌کند. اين در حالي است که فضاي سبز تنها 10 درصد از فضاي شهر تهران را تشکيل ميدهد. استاندارد فضاي سبز براساس معيارهاي سنجش بهينه براي هر نفر 12 مترمربع است. در حالي که در شهر تهران، نرخ فضاي سبز بر هر نفر تنها 2.9 متر مربع است که فاصلهي بسياري با استاندارد بهينه دارد. علاوه بر پايين بودن اين شاخص، مشکل ديگر نحوهي توزيع نابرابرانهي فضاي سبز در شهر است، طوري که اين مقدار به شکل نامتناسبي در ميان مناطق شهري مختلف توزيع شده است (زياري و همکاران، 1391: 101).
جمعيت بالاي شهر تهران و تمرکز فعاليتهاي اداري، تجاري و صنعتي در آن سبب شده است که مسافرتهاي درون شهري و پديدهي ديرين ترافيک در اين شهر بروز پيدا کند. آمارهاي معاونت حمل و نقل شهرداري تهران  نشان مي‌دهند که در سال ١٣٩١ بالغ بر ١٧,٤ ميليون سفر روزانه درون شهري در اين شهر انجام شده که از اين تعداد ٩.٧ ميليون سفر  يعني 54 درصد توسط سيستم حمل و نقل عمومي درون شهري بوده است. بنابراين 46 درصد سفرهاي درون‌شهري تهران يعني 7.7 ميليون سفر متکي بر وسايط شخصي است (سيارپور، 1393).

5-1-4- شاخص نخست شهري تهران
نخست شهري به اين ايده اطلاق ميشود که يک شهر در يک کشور به شکل بيقوارهاي بزرگ شود. نخست شهر عموما به لحاظ جمعيتي بسيار پرجمعيت، به لحاظ اقتصادي داراي نقش مسلط و از لحاظ فرهنگي بيان هويت فرهنگ ملي است. نخست شهري بيشتر ويژگي شهرهاي جهان سومي است و نمونههاي آن در خاورميانه عراق، کويت و ايران هستند (شارعپور، 1389).
مسالهي نخست شهري در مورد تهران نيز مطرح شده است. براي نمونه، عظيمي (1381) معتقد است که تهران همانند سر بزرگي است که همواره بر جثه نحيف ايران سنگيني ميکند. نخست شهري نشان دهندهي يک بيتعادلي در فرايند توسعه شهري است که يک وضعيت کانوني مترقي و يک وضعيت پيراموني عقب افتاده را ايجاد کرده است (شارعپور، 1389).
معدلات مختلفي براي سنجش درجهي نخستشهري معرفي شده است که از اين ميان، معادلهي مهتا يکي از بهترين روشهاي موجود براي تشخيص نخست شهري است (عظيمي، 1381). در معادلهي مهتا، وجود نخست شهري با فرمول تصوير شده در تصوير شمارهي (5-2) ارزيابي ميشود:

براساس سرشماري نفوس و مسکن سال 1390 در ايران، پرجمعيتترين شهرهاي ايران پس از تهران (با 8154051 نفر جمعيت)، شهرهاي مشهد (با 2749373 نفر جمعيت)، اصفهان (با 1756126 نفر جمعيت) و کرج (با 1614626 نفر جمعيت) هستند. که با قرار دادن در فرمول بالا رقم نخست شهري تهران 0.57 است، که نشاندهندهي برتري بالاي شهر تهران به لحاظ جمعيتي است، تاييد نخست شهري نيز محسوب ميشود (شارعپور، 1389: 22).
نخستشهري پديدهاي است که ريشه در نظامهاي کلان سياسي و اقتصادي و نوع سياستگذاري در اين حوزهها دارد که در شهرها انعکاس مييابد. بديهي است تجمع امکانات سرمايهگذاري، تسهيلات رفاهي و اقتصادي در يک حوزهي جغرافيايي سبب جذب مهاجران از شهرهاي ديگر شده و تناسب منطقهاي را به ميزند. معمولا منابع کشور نظير ثروت، قدرت، نهادها و فرصتهاي اجتماعي در اين حوزهها تجمع پيدا کردهاند (شارعپور، 1389: 23) که سبب بروز مهاجرتهاي بالا از روستاها و شهرهاي کشور به نخست شهر ميشود.
سهم استان تهران از جمعيت کشور بر اساس نتايج سرشماري سال 85 طوري است که، از قريب به 70 ميليون و 500 هزار نفر جمعيت کل کشور، در آبان سال 85 بيش از 13ميليون و 4 صد‌هزار نفر در استان تهران ساکن بوده‌اند که 19 ‌درصد کل جمعيت کشور را شامل مي‌شود روند افزايشي سهم استان تهران از جمعيت کشور که در طول سه دهه 45 تا 75 بيوقفه تداوم داشته، در دهه 75- 85 نيز همچنان به افزايش خود ادامه داده است که اين افزايش سهم حتي بسيار بيشتر از دو دهه قبلي مي‌باشد. بنابراين مي‌توان گفت که در طي دوره 75- 85، روند مهاجرپذيري استان تهران همچنان ادامه يافته و حتي نسبت به دو دهه قبلي شديدتر نيز شده است. ولي بار اصلي اين مهاجرت‌ها را شهرستان‌هاي شهريار، رباط‌کريم و کرج بر دوش کشيده‌اند به گونه‌اي که از کل 784‌ هزار مهاجرت خالص دهه گذشته به استان تهران از خارج آن، حدود 267‌ هزار نفر در شهرستان‌هاي شهريار و رباط کريم،

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره طرح جامع تهران، مفهوم جنسیت، کلانشهر تهران، آقا محمدخان قاجار Next Entries دانلود پایان نامه درباره شهروندان تهران، معنادار بودن، سطح معنادار