دانلود پایان نامه درباره اخلاق فضیلت، اندرزنامه، فلسفه اخلاق، اصول اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد

بار دیگر به مفهومی اساسی تبدیل گردد.309
3. ویژگیهای اخلاق فضیلتی در اندرزنامهها
هرچند برخی معتقدند که اندرزها غالباً از مذهب با فلسفۀ خاصی پیروی نمی نمایند.310 با نگاه به اخلاق فضیلتی اندرزنامهها میتوان دریافت که این اندرزها دارای نوعی نظم و همبستگی هستند و شاید در میان نظریات فلسفه اخلاق بسیار با سخنان ارسطو قرابت داشته باشند؛ اما با تمام این اوصاف این اخلاق واجد ویژگیهایی است که در زیر تلاش میشود به صورتی خلاصه ویژگیهای این اخلاق مورد بررسی قرار گیرد.
1.3. خوبی به خودی خود خوب است
در اخلاق فضیلتمند، فضیلت وسیلهای برای رسیدن به نتیجه یا سود بهتر یا حتی لذت بیشتر نیست. در این اخلاق حتی فضیلت رنگ و بوی دینی هم ندارد که چون فرمانی الهی را در پشت خود دارد به آن عمل گردد؛ بلکه در این اخلاق، نفسِ فضیلت دارای ارزش است و اگر شخص خیری را مرتکب میشود، به خاطر خود فضیلت و احکام آن است؛ نه داعیهای دیگر و همین خیر است که موجبات رشد او را فراهم میآورد. این یعنی همان گفتۀ ارسطو که میگفت عمل خوب خودش غایت است. اخلاق فضیلت میکوشد تا یاد دهد چگونه چیزها خیرند و انسانها باید تلاش کنند تا به آن دست یابند. بنابر دینکرد یکی از چیزهایی که سبب نیکی میشود همپرسگی با نیکان است؛ اما دینکرد ششم توصیه میکند که همنشینی با نیکان تنها باید برای خود نیکی صورت پذیرد.
U-CaN ?N-?z aoN daCT kU k? kUNEd 3 ciC EN w?h. Ewag EN k? EwAz w?hih rAy frAz o ham-pors?gih i w?hAN CawEd. Ewag EN k? arz Ud spAs Ud AzAdih i w?hAN caNd baw?daNg m?NEd Ud gOwEd. Ewag ?N k? pad kamIsT harw roz 3 Bar Pad TaN i xwEC NIg?rEd kU-m yazd abAg hENd ayAb dEw U-C agar yazd abAg hENd aNdar TaN m?hmAN-Tar b? kUN?d, U-C agar dEw abAg hENd az TaN i xwEC a-pAd?xCAy.
ایشان نیز اینگونه گفتند شخصی که این سه چیز را انجام دهد بهترین است. یکی این که به همصحبتی با نیکان برای فهمیدن خود نیکی رود و دوم آن که درباره نیکان فکر کند و سخن بگوید و دیگر این که حداقل روزی سه بار به خود بنگرد که با ایزدان است یا با دیوان. اگر با ایزدان باشد تلاش کند آنها را بیشتر در تن خود میهمان کند و اگر با دیوان باشد تلاش کند تا آنها را در تن خود ناتوان سازد.311
2.3. تأکید بر موضوع انسان
یکی از مهمترین ویژگیهای اخلاق فضیلتی دینکرد تأکید بر فاعل خیر است. اصولاً در اخلاق فضیلت، افعال به خودی خود دارای ارزش نیستند؛ بلکه این منش انسانهای خوبند که ارزش دارد و این موضوع ویژگیهای منشی سعادت آدمی را به ارمغان خواهد آورد. اخلاق فضیلت در مقام دفاع از خود در برابر نتیجهگرایی و وظیفهگرایی، بیان میدارد که دانستن اعمال خوب و بد به تنهایی این قابلیت را ندارد که انگیزۀ خوب یا بد شدن را در انسانها پدید آورد؛ از اینرو باید نقش اصلی را برای کنشگر اخلاقی در نظر گرفت نه صرفاً بر اصول اخلاقی یا نتایج مترتب بر آنها. اگر بگوییم که تمامی دینکرد ششم بر فضیلتمندی انسان تأکید دارد، سخنی به گزاف نگفتهایم. دینکرد با برشمردن فضائل و رذائل، بیشترین اهمیت را برای انسان در نظر میگیرد.
U-CAN EN-?z a’oN dACT kU ohrmazd az mardomAN EN xwAhEd kU har? c? kUNEd xwEC rAy kUNEd.
ایشان نیز این گونه گفتند که اورمزد از مردم می خواهد که هر چه میکنید برای خود کنید.312
در جای دیگری انسان را مسئول خود می داند و میافزاید که هر کسی که کاری را انجام دهد یا به افزایش روان خود کمک کرده است یا آن را کاهش میدهد.313 در این اندرزها انسان مسئول است تا ایزدان را با اعمال نیکو یاری رساند.314 دینکرد سعادت انسانها را در گرو شناخت و عمل میداند و میگوید:
gowENd kU AdUrbAd i mahraspaNdAN gUfT kU mardOmAN xEm i wad b? CNAsICN Ud dur az-?C parhEziCN c? ka xEm i wad CNaxT Ud az-?C pahrExT dUrz CkasT Ud mard bUxT.
گویند که آذرباد مهراسپندان چنین گفت که مردمان خیم بد را بشناسید و از آنها پرهیز کنید. زیرا هنگامی که خیم بد شناخته گردد و از آن پرهیز شود دروج شکسته گردد و مرد سعادتمند گردد.315
3.3. تأکید بر رشد اخلاقی:
لازمۀ رشد اخلاقی، وجود انسان فضیلتمند است. از همین رو یکی از ویژگیهای اخلاق فضیلت و همچنین دینکرد، تأکید بر رشد اخلاقی فرد و جامعه است. در اخلاق زرتشتی انسان باید همواره به سمت و سوی خوب شدن یا آنچه که دین زرتشتی به آن اهلایی میگوید حرکت نماید. چنین انسانی اولاً باید نسبت به نیکیها حریص باشد و آن را از هرکسی که هست فرا بگیرد. این همان چیزی است که دینکرد ششم تاکید دارد که:
xEm abzAr Ed baw?d hog i frAroN Ud abAg w?hAN rafTaN Ud w?hi az harw kas grIfTaN.
ابزار خیم آن است که خوب رفتار کنید و با نیکان همراه شوید و نیکی را از هر کسی فرا بگیرید.316
مطابق پندهای پهلوی یکی از چیزهایی که باعث رشد و پیشرفت یک انسان میگردد، همصحبتی با نیکان است317 در آموزههای پوریوتکیشان کار خوب باعث آرامش و بلند نامی است318 و بر حضور در انجمن بهان تأکید فراوان شده است.
هر روز برای گفتگو به انجمن بهان فراز روید چه کسی که بیشتر به انجمن بهان رود (او را) کرفه و پارسایی بیش بخشند.319
انسانها باید به دنبال ثوابهای بزرگ باشند؛ زیرا کرفه کوچک، بدعت را به همراه خواهد داشت.320 دینکرد تلاش میکند تا انسان را با این پرسش روبرو سازد که از کجا آمدهام و چرا آمدهام و باز به کجا خواهم رفت. اینها پرسشهایی است که بعدها هم در ادبیات منظوم ما نیز ادامه یافت و چه بسیارند چنین نشانههایی از فرهنگ اخلاقی مردم ایران زمین.
4.3. توصیهگری
از آنجا که فضیلتمند شدن آدمی یکی از اهداف اخلاق فضیلت است، توصیهگرایی نیز جایگاه ویژهای در این بین خواهد داشت. در این نگاه انسان خوب تنها به خود و آرمانهای خود نمیاندیشد، بلکه همواره دغدغۀ رشد دیگری را هم در سر دارد. بیشک یکی از ابزارهایی که میتواند چنین شخصی را در نیل به این مقصود یاری رساند پند و اندرز است؛ از این رو متون اندرزی نیز اساس خود را بر همین مبنا استوار نموده و علاوه بر این که خود توصیهگری میکنند، دیگران را نیز به توصیهگرایی وادار مینماید.321 در نظر این دسته از متون، توصیهگرایی امری صرفا زبانی نیست، بلکه شخص باید تلاش کند که با کنش خود دیگران را به سوی خوبی دعوت کند.
U-CAN EN-?z a’oN dACT kU mardOmAN 3 xwEC-kArih i mahIsT EN-?z EdoN, hAN i dUCmaN dosT kardaN Ud hAN i drUwaNd ahlaw kardaN, Ud haN i duC-AgAh dANAg kardaN.
dUCmaN dosT kardaN Ed k? xir i giTig pEC dArEd u-C pad m?NiCN dosT bAwEd. Ud drUwaNd ahlaw kardaN Ed k? wiNAh k? pad-EC [kas] drUwaNd bAwEd az-?C b? wardENEd. dUC-AgAh dANAg kardaN Ed k? xwEC-TaN a’oN b? wirayEd kU-C hAN i dUC-AgAh abar AmOxTEd.
ایشان این نیز اینگونه گفتند که برای مردم سه وظیفه مهمتر است. یکی این که دشمن [را] دوست کردن و دروغگو [را] اهلو کردن و نادان [را] دانا کردن. دشمن را دوست کردن به این است که به دنبال خیر دنیا باشید و با مینویان دوست باشید. دروغگو را اهلو کردن این است که از گناهی که شما را دروغگو میکند بپرهیزید و نادان را دانا کردن این است که آنگونه خود را بیآرایید که نادان از شما بیاموزد.322
یا در جای دیگر چنین آمده که: اندرز گفتار (و) به جان اندرز نیوشدار باشید.323
5.3. عدم تساوی مردمان
یکی از لوازم رشد اخلاقی فرد و جامعه توزیع عدالت است. اما آیا اخلاق فضیلت انسانها را با یکدیگر برابر میداند؟ در جواب این سؤال باید گفت که بیشتر فیلسوفان اخلاق که پیرو اخلاق فضیلتی هستند، به موضوعات روانشناختی آدمی نیز نیم نگاهی دارند و احوال قلبی و درونی مثل احساس، میل و همچنین موقعیتهای زمانی و مکانی را در چگونگی انتخاب او دخیل میدانند. در این صورت هرچند ممکن است دو نفر یک عمل را انجام دهند اما چون احوال وملکات درونی آنها با یکدیگر متفاوت است از لحاظ اخلاقی نتیجهای متفاوت را برداشت خواهند نمود. شاید این چند بند از دینکرد ششم به روشنی بیانگر همین موضوع باشد که:
Ud EN-?z paydAg kU asT k? rAsT GowEd pad-?C druwaNd bawEd, Ud asT k? drog gowEd pad-?C ahlaw bawEd.
Ud EN-?z paydAg kU k? ATaxC ozaNEd wINAh, Ud asT k? ozaNEd w?h.
Ud EN-?z paydAg kU cIC o waTTarAN N? abAyEd dAdaN, Ud asT k? hAN i pahlOm Ud xwaC-Tar xwardig o waTTarAN dahiCN.
این نیز پیداست که ممکن است کسی راست گوید اما به وسیله آن دروغگو شود و کسی هست که دروغ گوید و با آن اهلو شود. این نیز پیداست که ممکن است آتش برای کسی گناه را به همراه داشته باشد و برای شخص دیگر نیکی را. این نیز پیداست که به بدان نباید چیزی داد اما زمانی هم هست که بهترین و خوشترین خوردنی را باید به آنها داد.324
6.3. تبیین انگیزه و عمل اخلاقی:
از آنجا که موضوع اخلاق فضیلت انسان است و نه عمل او، این گرایش میکوشد تا تبیینی مناسب را از انگیزههای اخلاقی به دست دهد. اما با این حال اخلاق فضیلت نسبت به اعمال اخلاقی هم
بیتفاوت نیست و اینگونه نیست که چون فاعل مدار است، نسبت به اعمال اخلاقی هم بیتفاوت باشد؛ بلکه این اخلاق تا بدانجا که ممکن است سعی در توضیح و تفسیر اعمال انسانی دارد ولی اصالت را برای انسان و نه اعمال او قائل است. در موارد بسیاری متون اندرزی به تبیین این انگیزهها و اعمال دست زده و سعی در شناساندن هر چه بهتر آنها دارند.
U-CaN ?N-?z aoN daCT kU mardOmAN 7cIC pahlOm, EN-?z EdoN: hUsarwih Ud ahlAyih Ud AzAdih Ud xwadAyih Ud pAd?xCAyih Ud drUsTih Ud CNAyICN. hUsrawih Ed bawEd k? bAsTaN dar abar w?hAN wICAd dArEd. ahlAyih Ed bawEd k? kIrbag rUwaN rAy kUN?d. AzAdih Ed bawEd k? dACN o w?hAN Ud arzANigaN kUNEd. xwadAyih Ed bawEd k? TaN az wiNAh kardaN abAz dArEd. pAd?xCAyih Ed bawEd k? dArICN i w?hAN Ud a-royiCN i waTTarAN kUNEd. drUsTIh Ed bawEd k? dArICN i wEhAN Ud a-royiCN. i waTTarAN kUNEd. dURsTih Ed bawEd k? TaN Ud rUwAN az aNodag Ud jUd-gohr jUddAg Ud abAg xwEC ham-gohar ham dArEd. CNAyICN Ed bawEd k? pad NEwagih i mad EsT?d MENogAN yazdAN bawaNdag m?N?d, U-C yazd CNAyICN i N? mad EsTEd abar oH barENd Ud aNAgih i abar mad EsTEd az-?C bE barENd u-C bAsTAN az Ox NEwag AyEd.
ایشان نیز اینگونه گفتند که برای مردم هفت چیز بهتر است که عبارتند از نیکنامی و اهلایی و سروری و پادشاهی و درستی و ستایش. نیکنامی آن است که انسان همواره درِ خانهاش به روی مردمان نیک گشاده باشد. اهلایی آن است که انسان اعمال نیک را برای روان انجام دهد. سروری آن است نسبت به نیکان و مستحقان بخشش کنید. پادشاهی آن است [که] تن [خود] را از انجام گناه باز دارید. قدرت آن است که انسان نیکان را نگاه دارد و از بدان دوری کنید. سلامتی آن است تن و روانش را گوهری که از شما نیست دور دارید و با کسی که از گوهر شماست همراه باشید. ستایش آن است که برای نیکی که به شما رسیده است ایزدان را تکریم کنید و به جای کسی هم که به سن نیایش نرسیده است نیایش کنید و بدی را از او دور کنید و همیشه مراقب باشید.325
7.3. توجه به غایات
یکی دیگر از ویژگیهای اخلاق فضیلتمند توجه به غایات است. بیشک هر عملی نتایج خاص به خود را دارد و یک انسان متخلق نمیتواند نسبت به آنها بیتفاوت باشد. از همین روست که اخلاق فضیلتگرای زرتشتی بر آن است تا همواره افقهای خوبی و بدی را هم نشان دهد. در دینکرد ششم انجام عمل نیک موجب آرامش است و چنانچه انسانی خوب بود ایزدان بر تن آنها حکمرانی خواهند کرد و از طرفی دیگر چون خوبی مردم موجب رامش ایزدان است، پس با انجام عمل نیک، این ایزدان که همواره آرامش را با خود به ارمغان دارند، سایه راحتی و آسایش را بر سر این فرد خواهند گسترانید.326
1.3. صبغۀ دینی
مفهوم اساسی دیگری که دراخلاق فضیلتی اندرزنامهها به چشم میخورد، وجود واژه دین در عبارات بسیاری از این اندرزها است. امروزه فیلسوفان اخلاق فضیلتی معاصر

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره مینوی خرد، اندرزنامه، متون پهلوی، دین زرتشتی Next Entries دانلود پایان نامه درباره اندرزنامه، اخلاق فضیلت، اخلاق دینی، دین زرتشتی