دانلود پایان نامه درباره کرامت انسان، قرآن کریم، امام صادق، نظام حقوقی

دانلود پایان نامه ارشد

نتایج عملی و محسوس آن در جامعه نیز در نظر گرفته می شود؟ مجازاتهای بدنی اسلامی، تنها با رویکرد تعبد و تسلیم به اوامر و نواهی الهی اعمال میشود یا علاوه برآن فواید و آثار اجتماعی و فردی آن نیز مورد نظر است؟ آیا مجازات اسلامی با اهداف عالی انسانی و حمایت از حیثیت و کرامت مطابق است یا ممکن است گاهی ناقض کرامت باشد و غیر انسانی تلقی شود. به نظر میرسد دست یابی به حکمت و اهداف مجازات، تاحدودی، پاسخ این پرسش ها را روشن کند. هرچند تشخیص ضرر یا سودمندی اجرای حکم شرعی نسبت به فرد، چندان مشکل و پچیده نیست، احکام اجتماعی اسلام که متکفل مدیریت جامعه در ابعاد مختلف آن، از جمله حقوق جزایی است، پیچیدگی زیادی دارند. به راستی چه گونه می توان احرازکرد که اجرایی علنی حدود یا تعزیرات، به مصلحت است یا به ضرر؟ چگونه می توان احراز کرد، مجازات حبس، بازدارندگی بیشتری دارد یا جریمۀ نقدی وشلاق؟ اعمال مجازات بدنی، در اسلام درپی چه اهداف است و امروزا اجرای آن به نفع چهرۀ کلی ترسیم شده از اسلام است یا به ضرر آن؟
گفتار اول: اهداف مجازات در نظام جزایی اسلام
یکی از موضوعات مهم در هر نظام کیفری، اهداف مجازاتها و کیفرهاست. ژرف نگری در مورد اهداف مجازاتها در هر نظام حقوقی، از آن رو که در نهایت، به تبیین سیاست کیفری آن می انجامد، از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ چون هرگاه نهادهای متولی اعمال مجازات، مقاصد کیفر را بدانند، مجازات را متناسب با نتایج اجتماعی و فردی اعمال می کنند و برایند آن چنین خواهد شد که زمینۀ تحقق عدالت را بیشتر فراهم خواهد کرد. همچنین تبیین اهداف مجازات، روحیۀ اهداف قانون را در نهاد بزهکاران بیشتر تقویت می کند؛ زیرا اگر بزهکاران بدانند قوای حاکم آنها را برای تحقق مصلحت های که به جامعه یا خودشان بر میگردد، به کیفر می رسانند، مجازات را آسان‏تر پذیرا می شوند و برای گریز از آن کمتر اصرار می کنند.105 در حقوق کیفری اسلام که شاهد مقررات جزایی ویژه ی در مورد جرایم هستیم، ضرورت تبیین اهداف مجازات ها دو چندان می شود؛ زیرا از یک طرف، اسلام در پی اعتلای شخصیت و کرامت انسانهاست و از طرف دیگر، در مورد برخی جرایم، شاهد مقررات شدید کیفری هستیم که امروزه طرف داران حقوق بشر غربی اشکال های متعددی برآن ها وارد می کنند. با تبیین اهداف مجازات های اسلامی روشن خواهد شد که آیا اعمال این نوع کیفر ها در تقابل با کرامت انسانی است یا همسو با دفاع از آن است.
در یک تقسیم بندی دو نوع مجازات وجود دارد:
1.مجازات تکوینی: این مجازات در وقایع قانون علت و معلول و ارتباط نتایج با مقدمات تحقق پیدا می کند. جوامع بر اثر انحراف از مسیر حق ممکن است با این نوع مجازات رو برو شود. مطابق سنت ثابت الهی، انسان ها و ملت های منحرف باید مجازات تکوینی الهی را که نماد خشم خداوند است، تحمل کنند. 106
2. مجازات قضایی: این نوع مجازات، مجازات های است که در نظام کیفری و قوانین جزایی پیش بینی می شود و حاکمان ( قضات) اسلامی، مکلف به اجرای آن هستند. در اینجا اهداف این نوع مجازات هارا به صورت مختصر بیان می کنیم:
الف) اجرای عدالت و اقامه قسط
در نظام حقوقی اسلام، رعایت عدالت در مقام قانون گذاری و اجرا از اهمیت ویژه ای برخوردار است.107 تحقق عدالت، در سیستم کیفری چگونه و با چه راهکاری امکان پذیر است؟ یکی از راهکارهای تحقق عدالت، مقابله به مثل است و اقتضای اولیه عدالت کیفری این است که مجرم به همان صورتی که جرم را مرتکب شده است، مجازات شود. در اسلام مقابله به مثل، جایز دانسته شده است و بزه دیده می تواند تجاوز به حق خود را همان گونه که رخ داده است، پاسخ دهد.108 اگر جواب تجاوز مثل عمل خود متجاوز داده شود، احسان به انسانیت و حقوق اوست. آیات متعددی بیانگر این نکته است که می توان مجرم را به اندازه جرم خودش مجازات کرد و در این مجازات، تساوی و عدالت باید رعایت شود.109 به ترتیب، یکی از اهداف مجازات در نظام کیفری اسلام، تأمین عدالت است. حال برقراری عدالت در مجازات قصاص به خوبی قابل مشاهده و درک است. در دیگر مجازات ها که به دلیل محذور اخلاقی ( مانند جرم زنا، قذف، لواط، دزدی و …) یا به دلایل دیگر، امکان مقابله به مثل وجود ندارد، تشریع مجازات و اعمال آن، در راستای تحقق عدالت است. البته درک عدالت در این امور به دلیل غیر مادی بودن آن برای ما میسر نیست؛ اما بدون شک، تمام مقررات جزایی اسلام چنان که در آیات و روایات اشاره شد بر همین اساس قابل ارزیابی است.
ب) خوار ساختن بزهکار
یکی از اهداف مجازات ها، خوار ساختن مجرم است. برای نمونه، مجازاتی که در قرآن مجید برای محاربان و مفسدان فی الارض در نظر گرفته شده، مجازات سنگین و شدیدی است. شدت مجازات به دلیل حفظ جان انسان ها و اموال آنان است و برای این که از تهاجم و مزاحمت های آدم های متجاوز جلوگیری شود، چهار نوع مجازات را به تناسب درجه جرم، برای آنان پیش بینی کرده است. در ذیل آیه، به طور صریح، یکی از اهداف و حکمت های این مجازات ها، خوار ساختن مجرمان معرفی شده است: ( این مجازات برای محارب رسوایی آنها در دنیا است )110 می توان گفت این آیه ، یکی از مواردی است که اهداف مجازات ها به طور روشن در قرآن کریم ذکر شده است. خوار ساختن مجرم باید مطابق قانون و جواز قانونی انجام بگیرد و در محدوده ی بیرون از جواز قانونی، توهین و تحقیر جایز نیست. به همین دلیل، امام علی (ع) مردم را از لعن و نفرین به شخصی که رجم می شود، منع کرده است.111
ج) اصلاح و بازپروری بزهکار
هدف اصلی اسلام از تشریع شریعت و ارسال رسل، اصلاح و تزکیه انسان هاست که در آیات متعددی، این مقصد با تعبیر” یزکیهم”112. بیان شده است. در قرآن، گاهی پس از بیان احکام و تکالیف چنین آمده است که « خداوند حرج و سختی در دین را نمی خواهد، بلکه تطهیر شما را می خواهد و تکالیف، نعمت الهی برای بندگان خداوند است.»113. مراد از طهارت در این آیه، طهارت ظاهری نیست، بلکه مراد، طهارت باطنی و معنوی است و عمل به احکام سبب بخشش گناهان می شود.114. بدون شک، سقوط کیفر بر اثر توبه، همسو با اصلاح مجرم قابل ارزیابی است و نشان می دهد یکی از اهداف اصلی مجازات های اسلامی، اصلاح مجرم است. درباره مجازات های اسلامی مانند حد محارب، سرقت و حد قذف باید دانست در صورتی که مجرم توبه کند و از رفتار بزهکارانه خود پیشمان شود، با شرایط خاصی، مجازات، ساقط می شود. در این حالت، جزای تعیین شده در برابر رفتار بزهکارانه ای که حق الله را نقض کرده باشد، دیگر اجرا نمی شود.115 در روایات نیز گفته شده است اگر دزد، شراب خوار و زناکار، قبل از دستگیری و اثبات جرم توبه کنند، حد ساقط می شود.116
بدین ترتیب، بسیار روشن است، توبه که بازگشت انسان به حالت پاکی و دوری از جرم است حد را از بین می برد. این امر نشان دهنده آن است که هدف اسلام که اصلاح مجرم است، تحقق یافته است. پس دیگر نیازی به اقامه حد نیست. اصلاح فرد بر اثر توبه به جایی می رسد که توبه کننده محبوب خداوند قرار می گیرد.117
د) تطهیر و تکفیر گناه
مقصود از ” گناه” در این نوشتار، جرمی است که در شرع، مجازات دنیوی برای آن در نظر گرفته شده است. برخی می پندارند اجرای مجازات بر مجرم در دنیا، موجب پاکی و تهذیب او در آخرت می گردد و در آخرت به دلیل ارتکاب این عمل، مجازات نمی شود. دانشمندان اهل سنت برای اثبات این ادعا به روایاتی از پیامبر اکرم (ص) استناد کرده اند که عباده ابن صامت می گوید با پیامبر دریک مجلس بودیم حضرت فرمود بامن بیعت کنید که شرک نورزیده وزنا، سرقت، قتل نفس محترمه (مگر درصورت که حق باشید) نکنید پس اجر شما بر خداست وهرکس مخالفت کرد مجازات می شود وهمان کفاره گناهانش خواهد شد.118
این روایت از نگاه اهل سنت، صحیحه است. این روایت، عام است و جرم شرک را نیز در بر می گیرد؛ یعنی مطابق ظاهر روایت، شرک هم مورد بخشش خداوند سبحان قرار می گیرد. البته این سخن با نص قرآن کریم که همه گناهان ممکن است بخشیده شود، جز شرک، 119 ناسازگار است. به همین دلیل، شارحان، عمومیت روایت را تخصیص زده و شرک را از ردیف غفران الهی خارج کرده اند. باز در همین مورد، امام علی ( ع) از پیامبر اکرم( ص ) نقل کرده اند : «کسی که در دنیا مرتکب گناه (جرم) شود پس بخواطر آن گناه مجازات می شود وخداوند عادل تر از آن است که بنده اش را بخواطر یک گناه دوبار عذاب کند و…»120 مضمون این رویات آن است که خداوند، عادل تر از آن است که یک نفر را به دلیل ارتکاب جرم، دو بار مجازات کند. اگر در دنیا، کیفر جرمش اعمال شود، مجازات اخروی از دوش او برداشته می شود. اندیشمندان شیعه به حدیثی از امام باقر ( ع) یا امام صادق ( ع) تمسک کرده اند که در آن گفته شده است: «ازامام باقر (ع) یا امام صادق (ع) سوال شد در باره مردی که بر او حد جاری شده آیا درآخرت هم عذاب می شود حضرت فرمود : «خداوند، کریم تر از آن است که کسی را برای انجام عملی، دوبار مجازات کند.»121 نظریه تکفیر جرم و برداشته شدن عذاب اخروی بر اثر مجازات دنیوی، در برخورد با آیاتی که با وجود مجازات دنیوی، عذاب عالم دیگر را نیز اثبات می کند، با چالش رو به رو می شود. خداوند در ذیل آیه 33 مائده، پس از بیان مقررات جزایی محارب می فرماید:« اضافه بر مجازات دنیوی، در دنیای دیگر نیز مجازات بزرگ را خواهد چشید.»122 مفسران شیعه این بخش از آیه را دلیلی بر بطلان نظریه کسانی دانسته اند که اعمال کیفر را کفاره جرم و عذاب در آخرت تلقی کرده اند.123 تمام مفسران، این حکم را که ( مجازات دنیوی موجب از بین رفتن عذاب اخروی نمی شود) به صورت عام مطرح کرده اند که شامل تمام حدود می شود؛ جز علامه طباطبایی که تعبیر ” فی الجمله ” دارد. شاید مقصود ایشان آن باشد که در برخی جرایم، مجازات دنیوی موجب از بین رفتن عذاب اخروی می شود، اما توضیح نداده است که این اثر بر کدام مجازات، مترتب می شود.
مفسران اهل سنت با توجه به روایاتی که اجرای حد را عامل جبران جرم و گناه دانسته اند، به توجیه این آیه پرداخته اند. برخی می گویند: « این، عذاب کافران است…، اما مسلمانان چون از ایشان جنایتی آید و حد شرعی بر ایشان برانند [ اقامه شود]، آن ( حد شرعی) ایشان را کفارت گناهان باشد و در آن جهان، ایشان را عذاب نبود و ذلک فی قوله ( ع) من اصاب ذنبا..».124
برخی دیگر، بین جرم و محارب و غیر آن تفصیل داده اند و جمع بین جزای دنیوی و اخروی را مخصوص محارب دانسته و گفته اند به دلیل اهمیت امنیت در جامعه اسلامی، متجاوزان به آن، سزاوار تشدید و تکرار مجازات هستند.125.. شماری دیگر نیز عذاب آخرت را مخصوص کسانی می دانند که مجازات در دنیا بر آنها اجرا نشود.126 بسیاری از اندیشمندان تفسیری اهل سنت، به دلیل روایات صحیحی که بیان می کنند عقاب در دنیای دیگر، بر اثر اجرای مجازات در این دنیا، برداشته می شود، مفاد و مضمون این روایات را پذیرفته و در فکر توجیه آیه شریفه بر آمده اند. البته الوسی می گوید: «این آیه ، قوی ترین دلیل است بر اینکه حدود موجب سقوط عقاب اخروی نمی شود. .»127 به این ترتیب، پذیرش نظریه تکفیری از دیدگاه اندیشمندان شیعی و برخی اهل سنت جای تأمل دارد و روایاتی که بتواند آیه را تخصیص یا تقیید بزند، به دست ما نرسیده است. در اینجا یاد آوری این نکته است که عقاب و غیر عقاب در آخرت، مبتنی بر اراده ی خداوند متعال است. ممکن است بزهکاری عقاب شود و ممکن است عفو شود و چنین نیست که حتماً باز خواست و عقاب شود.
هـ) پاسداری از کیان جامعه
ادیان الهی نمی توانند در مورد کیان جامعه و امنیت اجتماعی برنامه ای ارائه ندهند. در اسلام، سعادت اخروی از مسیر تلاش های انسان در دنیا، دست یافتنی است. رها کردن انسان در زندگی اجتماعی و عدم ارائه برنامه ای برای سعادت فردی و اخروی، نادیده انگاشتن تلاش های انسان در رسیدن به خوشبختی حقیقی است، زیرا این، آثار اعمال دنیایی است که در جهان دیگر نمایان می شود و بسیار از این اعمال در حیات اجتماعی انجام پذیر است. از همین رو، فرد و اجتماع، هر دو جایگاه ویژه ای

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره حقوق بشر، کرامت انسان، کرامت انسانی، حقوق بشری Next Entries دانلود پایان نامه درباره اجرای مجازات، ارتکاب جرم، حقوق جزا، قانون گذاری