دانلود پایان نامه درباره کرامت انسان، کرامت انسانی، کرامت ذاتی انسان، قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد

زندگی بشر از این نعمت سر چشمه گرفته است».80
ایشان نیز مانند علامه طباطبایی٬ در حقیقت٬ کرامت ظاهری را به باطنی و نیروی عقل بر می گرداند.
فخر رازی٬ بیست دلیل بر اثبات اشرفیت و ارزش ذاتی انسان – به دلیل قوه عاقله خود نسبت به دیگر اشیا ذکر می کند. 81 این استدلال ها نشان می دهد وی٬‌ کرامت و ارزش ذاتی انسان را در نیروی عقل او می داند. آیت الله مصباح یزدی نیز منشأ و معیار کرامت ذاتی انسان را نعمت عقل و شعور می داند که با استفاده صحیح از این نعمت٬ می تواند خشکی و دریا را به تسخیر خویش در آورد و از هر کدام به تناسب نیازها و شرایط٬‌ از ابزار لازم خودش بهره بگیرد. آیه «لقد کرمنا» در صدد بیان این نکته است که خداوند به انسان٬ عقل٬‌چشم٬‌ گوش و … داده است تا او در پی سپاسگزاری از خداوند و استفاده شایسته از این نعمت ها باشد و در مقام بیان این مطلب نیست که کرامت و نعمت های ممتازه انسان٬‌ موجب اثبات حقی برای اوست که هرگز و در هیچ شرایطی نباید از آن چشم پوشی کرد.82به این ترتیب٬ بیشتر مفسران و اندیشمندان اسلامی٬ معیار کرامت ذاتی انسان را قدرت عقل و اراده می دانند و از آیه شریفه «لقد کرمنا» چنین تفسیری ارائه داده اند. برخی از همین مفسران٬ به نقد معیار های ظاهری پرداخته و ایراد هایی بر آنها وارد کرده اند. برای نمونه٬‌ علامه طباطبایی در نقد دیدگاه کرامت انسان بر اساس معیار های ظاهری می فرماید:
«اما اینکه مفسرین گفته اند و یا روایتی هم بر طبق آن رسیده که مقصود از آن خصیصه (معیار کرامت انسان)٬‌ مسئله «نطق و گویایی» است و یا «بر دو پا راه رفتن»٬ و … است٬‌ هیچ کدام صحیح نیست٬‌ بلکه در روایات٬‌ اینها به عنوان مثال ذکر شده٬ نه اینکه مراد از آن خصیصه٬ این امور باشند. چون بعضی از آنها که شمرده شد٬ بعد از داشتن عقل٬‌ پیدا می شود؛ یعنی ابتدا باید عقل وجود پیدا کند و سپس «خط» و «نطق» و «تسلط بر سایر مخلوقات» مطرح می شود. بعضی دیگر آنها از مصادیق تفضیل است٬ نه تکریم و ربط به کرامت ندارد؛ چون در سایر مخلوقات هم درجه و اندازه کمتر آن وجود دارد و بعضی دیگر آنها اصلاً از اصول مدلول و مفاد آیه خارج است٬ مانند «آفریده شدن پدر آدمیان به دست خدا»٬ و یا «قرار گرفتن خاتم انبیا (علیهم السلام) در میان آنان»؛ چرا که اینها همه جزو تکریم های معنوی و آخرتی است و آیه شریفه پیرامون خصیصه های مادی و دنیوی سخن می گوید.»83
همچنین برخی دیگر از صاحب نظران در مورد اینکه ملاک کرامت ذاتی انسان٬‌ عقل و درک اوست٬‌ نه بقیه صفات و خصایصش٬ استدلال کرده اند. برخی حیوانات نیز از ویژگی هایی برخوردارند که انسان ندارد؛ مانند راه رفتن اسب٬ قدرت بدنی فیل٬ شجاعت شیر و… . پس اگر قرار باشد٬‌ راست قامت بودن انسان٬‌ غذا خوردن با دست و مسائلی از این قبیل موجب کرامت انسان باشد٬ حیوانات هم ویژگی های ممتازی دارند که در انسان نیست و حیوانات نیز باید بر انسان برتری داشته باشند.84
بدین ترتیب٬ تنها ویژگی ای که در انسان هست و هیچ موجود دیگری آن را ندارد و همین امر سبب تکریم اوست٬‌ عقل و درک است. انسان دارای کرامت ذاتی و اکتسابی می باشد و کرامت ذاتی او هیچ ربطی به افعال و رفتار او ندارد و ثانیاً معیار کرامت ذاتی عقل٬‌ درک و روح الهی او می باشد. بنا بر این٬ دیدگاه اسلام در مورد معیار کرامت انسان٬ شفاف و روشن است. البته اینکه آیا رفتار مجرمانه و اعمال کیفر٬‌ نافی کرامت ذاتی است یا نه٬ در جای خودش بررسی می شود.
ب) معیار کرامت در اسناد حقوق بشری
ولستون کرانت٬ کرامت انسان را در نیروی عقل او می داند٬‌ آنجا که می گوید: «به دلیل عطیه عقل است که انسان کرامت دارد».85 کانت٬ توانایی بشر برای تعقل ورزیدن را بنیادی ترین ویژگی طبیعت این موجود می شمارد و آن را مبنایی ترین معیار کرامت ذاتی انسان معرفی می کند.86 یعنی معیار کرامت را در توانایی و استقلال در درک خوب و بد می داند.
بدین سان٬‌ بین رویکرد اسلامی و حقوق بشر غربی در باب اصل معیار کرامت٬‌ توافق دیدگاه به چشم می خورد. تنها تفاوت در این است که دیدگاه اسلامی٬‌ عقل را به خداوند بر می گرداند٬‌ اما در اندیشه حقوق بشر غربی٬‌ چنین امری وجود ندارد.
گفتار دوم : اقسام کرامت انسانی
از مجموع مطالب موجود در منابع اسلامی که در باره کرامت انسان بحث کرده اند٬ در می یابیم دو نوع کرامت برای انسان وجود دارد. در این بخش٬ ابتدا بحث را با رویکرد اسلامی و جست و جو در منابع تفسیری و روایی می کاویم. سپس با رویکرد حقوق بشر غربی٬‌ مطالب را بررسی خواهیم کرد.
الف) اقسام کرامت انسانی در آموزه های اسلامی
انسان درمکتب اسلام جایگاه و حرمت بی مانندی دارد که در اصل آن٬‌هیچ شک و تردیدی نیست و آیات و روایات معتبر فراوانی به کرامت انسان اشاره کرده اند. در اینجا ابتدا به بررسی برخی آیات می پردازیم که به کرامت انسان در مقام آفریده خداوند کریم در نظام هستی اشاره دارند. سپس جایگاه و اقسام کرامت انسان در گفتار و سیره عملی معصومین (علیهم السلام) بررسی خواهد شد.
1 . اقسام کرامت انسانی در قرآن کریم
قرآن کریم دو نوع کرامت و ارزش را برای انسان یادآور می شود:
۱-۱. کرامت ذاتی انسان
یک نوع کرامت٬ کرامت ذاتی است که هر انسان صرف نظر از هر قیدی از آن برخوردار است (تعریف آن در بحث مفاهیم بیان شد). در مورد کرامت ذاتی آنچه مسلَم و مورد اتفاق است و از آیه قرآن کریم به دست می آید٬ اثبات اصل کرامت ذاتی برای انسان است. بیشتر مفسران در تفسیر آیه و لقد کرمنا87 اشاره کرده اند که این آیه در مقام منت نهادن همراه با سرزنش٬ به ارزش ‌ذاتی اشاره دارد.88 نوع انسان به خودی خود٬ کریم خلق شده است و شایستگی کرامت زاید ( کرامت اکتسابی) را هم دارد. صدر آیه٬ ناظر به کرامت ‌ذاتی و ‌‌‌ذیل آیه (فضلناهم…)٬ ناظر به کرامت اکتسابی و اختیاری است.89
علامه طباطبایی در‌ ‌ذیل آیه می فرماید:
«این آیه در سیاق منت نهادن است؛ البته منتی آمیخته با عتاب. گویی خدای تعالی پس از آنکه فراوانی نعمت و تواتر فضل و کرم خود را نسبت به انسان ذکر نمود و او را برای به دست آوردن آن نعمت ها و رزق ها و برای اینکه زندگی اش در خشکی به خوبی اداره شود٬ سوار بر کشتی اش کرد و او پروردگار خود را فراموش نموده و از وی رو گردانید و از او چیزی نخواست و بعد از نجات از دریا باز هم روش نخست خود را از سر گرفت٬ با اینکه همواره از نعمت های او بهره جسته و در این آیه به قسمتی از این نعمت ها و موهبت ها اشاره دارد و این انسان است که نسبت به این نعمت های الهی سپاسگزاری ندارد.»90
از همین جا معلوم می شود که آیه در صدد بیان جنس بشر است؛ صرف نظر از کرامت های خاص و فضایل روحی و معنوی که به عده ای خاص اختصاص داده است. بشر از آن حیث که بشر است٬ از کرامت برخوردار می باشد. بنا بر این٬‌ این آیه٬ مشرکین و کفار و فاسقین را نیز شامل می شود؛ زیرا اگر مقصود٬‌ تنها انسان های خوب و مطیع بود٬ معنای امتنان و عتاب درست نمی بود.
بدین سان٬ روشن می شود که از نظر قرآن کریم٬‌ انسان ویژگی فطری و جبلی دارد که از آن به «کرامت ذاتی» یاد می شود. مفسران٬ کرامت را در این آیه به معنای کرامت ذاتی تفسیر کرده اند.
۱-۲ کرامت اکتسابی و اختیاری انسان در قرآن کریم
نوع دوم کرامت٬ کرامت اکتسابی است که این ارزش و ویژگی از روی اختیار و آگاهانه٬ دست یافتنی است و بارفتار ارادی حاصل می شود. هر کس هر اندازه برای کسب آن تلاش کند٬ از ارزش بیشتری برخوردار می شود. از این رو٬ کرامت اکتسابی در مقایسه بین رفتار انسان ها سنجیده می شود.کرامت اکتسابی عبارت است از «ویژگی ها و کمال هایی که انسان در پرتو ایمان٬ تقوا و رفتار شایسته به اختیار خود به دست می آورد». این نوع کرامت٬ بر خاسته از تلاش انسان است و معیار ارزش های انسانی و ملاک تقرب در پیشگاه خداوند٬ با این نوع کرامت ارزیابی می شود. با این کرامت می توان بین انسان ها با رویکرد ارزشی داوری کرد و همه انسان ها استعداد رسیدن به این کرامت و کمال را دارند. پس کرامت اختیاری است که انسانی را بر انسان دیگر ، برتر قرار می دهد.این نوع کرامت به خوبی از آیه شریفه …ان اکرمکم عندالله اتقاکم …91 استفاده می شود؛ زیرا کرامت بیشتر و افزون تر را در سایه تقوا می داند و این امر بیانگر آن است که هم اصل کرامت برای همگان است و هم افزایش آن برای کسانی است که تقوا پیشه کنند و هر کس تقوای بیشتری داشته باشد و عمل صالح بیشتری انجام دهد٬ از ارزش و کرامت بیشتری بهره مند می شود. علاوه بر این٬ کرامت و برتری انسان نزد آفریدگار با عرضه اعمال به پیشگاه او تعیین می شود که نشان دهنده درجات انسان ها نزد خداست. پس کسب درجه کرامت انسانی٬ با اراده و رفتار اختیاری خود انسان ها امکان پذیر است. این آیه از کرامت ذاتی انسان که بدون محاسبه اعمال او مشخص می شود٬ منصرف است و در حقیقت٬ مقاماتی است که با اعمال اختیاری انسان حاصل می شود و درجه تفاوت بین انسان ها را مشخص می کند.92 بنا بر این٬ اصل اینکه انسان ها دارای کرامت و حرمت اختیاری هستند٬ امر مسلمی است و اندیشمندان اسلامی این آیه شریفه را به کرامت ارزشی مربوط می دانند.93 در میان افراد٬ شخصی دارای کرامت و احترام بیشتری است که پرهیزگاری بیشتری دارد؛ زیرا بین «تقوا» و «کرامت» ارتباط و ملازمه وجود دارد٬ به گونه ای که هر اندازه٬ شاخص «تقوا» بیشتر شد٬ به همان نسبت٬ «کرامت» فزونی می یابد. «تقوا»٬ امری اختیاری است و رفتار آگاهانه فرد در مسیر هنجار های دینی٬ موجب بازدارندگی از مخالفت با دستور ها و نهی های الهی در شخص می شود. «کرامت» حاصل از این امر نیز اختیاری و اکتسابی است و هر کس به اندازه رفتار آگاهانه و اختیاری خود می تواند ویژگی «کرامت و حرمت» را در خویش ایجاد کند.
۲. اقسام کرامت انسانی در نگاه سنت
شایسته است اقسام کرامت انسانی را از نگاه سنت و کلام معصومین (علیهم السلام) به ویژه سیره حکومتی پیامبر اکرم (ص) و امیر مومنان علی (ع) بررسی کنیم.
۱-۲ کرامت ‌ذاتی انسان در گفتار و رفتار معصومین (علیهم السلام)
هدف اصلی و اساسی انبیاء به طور عموم و خاتم پیامبران٬ حضرت محمد (ص) به طور خاص٬ تحقق «کرامت انسان ها ست ». شیوه رفتاری انبیا با مردم٬‌ شیوه کرامت است و در روابط اجتماعی و تعامل سیاسی بر مبنای کرامت رفتار می کردند. خود حضرت محمد (ص) با کرامت ترین انسان ها بود٬ چنان که سیره نویسان در وصف آن حضرت نوشته اند: کان اکرم الناس94 و امیر مومنان علی (ع) در تبیین این ویژگی حضرت فرموده است: کان رسول الله (ص)… اکرمهم عشیرة.95احترام و تکریم انسان ها از سوی پیامبر اکرم (ص) به مسلمانان اختصاص نداشت و شامل همه انسان ها می شد؛ زیرا حرمت قایل شدن و تکریم انسان ها٬ راه و رسم زندگی پیام آوران رحمت و عدالت است. هنگامی که پیامبر اکرم (ص)٬ در تشییع جنازه یکی از یهودیان مدینه شرکت کرد٬ عده ای ازصحابه با پیروی از آن حضرت٬ در تشییع وی شرکت کردند. با این حال٬‌ اصحاب ناخشنودی خود را از این کار اظهار داشتند. پیامبر در پی ابراز ناخشنودی اصحاب از این عمل٬ ایشان را مخاطب قرار داد و پرسید: « آیا این یهودی٬ انسان نبود؟» با این پرسش حضرت٬ تمام اصحاب٬ خاموش و ساکت شدند.96 حکومت در دیدگاه پیامبر اکرم(ص)٬ حکومت و دولت کریمه است که بر «کرامت انسانی» بنا نهاده می شود. بر همین اساس٬ حکومت نبوی در پی شکوفایی کرامت انسانی و تجلی اخلاق الهی در جامعه است. چون معیار در حکومت نبوی٬ اخلاق و کرامت انسانی است٬‌ پس با فقر٬ بی عدالتی و تبعیض٬‌ ناسازگار است. در نظام قضایی چنین حکومتی٬ «کرامت انسانی» متهم چنان که شایسته است٬ از مرحله تعقیب و دستگیری او تا محاکمه و اجرای کیفر رعایت می شود.97 همچنین رفتار کریمانه پیامبر اکرم (ص)٬ با مشرکان بیانگر احترام و رعایت کرامت ذاتی انسان هاست. پیامبر اکرم (ص) رفتار کریمانه ای با اهل کتاب و غیر اهل کتاب داشت. برای نمونه٬ پیامبر اکرم (ص) و مسلمانان هیچ وقت مسیحیان جزیرة العرب را به تغییر عقیده و پذیرش آیین اسلام مجبور

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره حقوق بشر، کرامت انسان، کرامت انسانی، حقوق کیفری Next Entries دانلود پایان نامه درباره کرامت انسان، کرامت انسانی، حقوق بشر، حقوق بین الملل