دانلود پایان نامه با موضوع مسئولیت مدنی، جبران خسارت، مسئولیت کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

در معنای اخص بر معنای عقد ضمان است که در ماده 684 قانون مدنی این‌گونه آمده است: «عقد ضمان عبارت است ازاینکه شخصی مالی را که به ذمه دیگری است به عهده بگیرد. متعهّد را ضامن، طرف دیگر را مضمون له و شخص ثالث را مضمون عنه یا مدیون اصلی می‌گویند.»
در معنای عام، ضمان به معنی مطلق اشتغال ذمه است که شرع، وفای به آن را به دلیل سببی که این اشتغال ذمه از آن ناشی می‌شود واجب نموده است.11
در این معنی ضمان به مفهوم التزام در اصطلاح حقوقی نزدیک تر است. به همین جهت برخی12 از نویسندگان آن را به «اشتغال ذمه نسبت به وفای مال یا عملی که وجوب آن به موجب سببی از اسبابی که آن را فراهم نموده، واجب شده است» تعریف کرده‌اند.13
در معنی عام، ضمان شامل:14 1- اشتغال ذمّه شخص در نتیجه ملتزم شدن ارادی او 2- اشتغال ذمّه در نتیجه عقدی از عقود، مانند بیع و اجاره و کفالت 3- اشتغال ذمه شخص در نتیجه فعل یا ترک فعل غیر مشروعی که به موجب آن‌ها شخص به تسبیب زیانی را به دیگران وارد می‌سازد و شرع در این رابطه «جبران زیان» را واجب نموده است 4-در صورتی که شخص با انجام فعلی به سود غیر مانند انفاق مالی به وی ضمانی بر وی واجب شده است. این تعریف گسترده شامل جزاییات نمی‌شود، زیرا این عقوبات، به جز در مواردی مانند کفارات که منتهی به غرامات مالی می‌شود، بر ذمه استقرار پیدا نمی‌کند.15

گفتار دوم: مفهوم مسئولیت
مسئولیت یکی از ارکان اصلی هر نظام حقوقی است. ماهیت حقوق،ساختار تکالیفی که در مقابل این حقوق قرار می‌گیرد و ماهیت ضمانت اجراهایی که در صورت نقض و بی‌احترامی به آن‌ها قابل اعمال است درمفهوم مسئولیت مستتر است.16

بند اول: معنای لغوی مسئولیت
مسئول از واژه سال به معنای مؤاخذکردن،به اصرار تقاضاکردن چیزی،زیرسؤال بردن،بازخواست کردن17، ضمانت، تعهد و مؤاخذه،در معنای فاعلی باکلماتی همانند گردن گرفتن، عهد‌دار شدن، پایبند بودن، ملتزم شدن، موظف بودن مترادف است.18.

بند دوم : معنای اصطلاحی مسئولیت
راجع به مفهوم اصطلاحی محیط زسیت یک تعریف واحد وجود ندارد.مرحوم دکتر سمیعی بدون انکه وارد مسئولیت شود می نویسد:(بدیهی است بریا اینکه بتوان مرتکب را جزایا مسئول دانست ،بایستی ساختمان بدنی و فکری او به حد کمال رسیده باشد و قوای روحی او سالم بوده و به واسطه بروز حادثه مربوط به وظایف اغضاءقوای مزبور مختل یا زایل نشده باشدو به عبارت دیگر مرتکب بایستی از نظر جزایی کبیر بوده  ومجنون نباشد19
پس از بررسی معنای مسئولیت لازم است که انواع مسئولیت توضیح داده شود:
1- مسئولیت اخلاقی:
مسئولیت اخلاقی،یعنی مسئولیتی که مقنن متعرض آن نشده است. به عنوان نمونه می توان به مسئولیت انسان در برابر خداوند یا خود یا دیگری نام برد.این نوع مسئولیت ضمانت اجرایی ندارد و تنهاضمانت اجرای آن تاثیر وجدانی و درونی است20.
2- مسئولیت بین الملل
این نوع مسئولیت از ابداعات حقوق است.براین اساس دولتی که یک قاعده بین المللی را نقض می‌کند موظف است خسارات حقوقی را که در اثر این عمل به سایر اتباع کشورها وارد شده است جبران کند.21
3- مسئولیت مدنی
در هر مورد که شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد می‌گویند در برابر آن شخص مسئولیت مدنی دارد.22یا اینکه ملزم بودن شخص به جبران خسارتی که به دیگری وارد کرده است.23درکتاب دیگری مسئولیت مدنی به معنای تعهد و الزامی که شخص به جبران زیان وارد شده به دیگری را دارد اعم از این‌که این زیان در اثر فعل شخص مسئول یا عمل شخص وابسته به او یا این‌که ناشی از اشیا یا اموال تحت مالکیت و یا تصرف او باشد.24
مسئولیت مدنی در قانون مدنی فرانسه در ماده 1382 آن چنین تعریف شده است : هرگونه عمل انسانی که سبب ورود خسارت به دیگری شود و موجب التزام کسی که خسارت از عمل او ناشی شده می باشد و آن شخص ملزم به جبران خسارت خواهدبود25
4- مسئولیت در فقه
واژه مسئولیت در کتب فقهی تحت عنوان ضمان مطرح می‌شود و به معنای خسارت چیزی را برعهده گرفتن یا به معنای تعهد به انجام کاری کردن است. فقها معمولا واژه ضمان را در مفهوم اعم خود یعنی مسئولیت مدنی و کیفری به کار می برند وبرای آن موجباتی مانند غصب،عقد فاسد،اتلاف،تسبیب و ارتکاب جنایت برنفس به صورت عمد وشبه عمد یا خطای محض ذکر کرده ا ند. در مورد مسئولیت وقواعد آن در فقه باب مستقلی تحت عنوان مسئولیت مطرح نشده است،مع هذا مشاهیر فقها غالبا بحث مسئولیت ناشی از جرم وشبه جرم و سایرموجبات ضمان را در مباحث قصاص و دیات به کار می برند.26
5- مسئولیت کیفری
در مورد مسئولیت کیفری یک تعریف کامل و دقیقی وجود ندارد و در تعریف آن بین حقوق ‌دانان اختلاف نظر وجود دارد: در زیر برخی از تعاریف ارائه شده از سوی حقوق دانان کشورمان ارایه می شود
دکتر ولیدی مسئولیت کیفری را چنین تعریف می‌کند: «التزام شخص مکلف به پاسخگویی آثار و نتایج زیانبار فردی و اجتماعی نسبت به جرمی که انجام داده است»27.
دکتر صانعی راجع به تعریف این واژه می گوید که : قابلیت یا اهلیت شخص برای تحمل تبعات جزایی رفتار مجرمانه خود.28
در حقوق فرانسه اگر اقدامی که قانون گذار انجام آن را ممنوع اعلام کرده است شخصی آن را انجام دهداین شخص مسئولیت کیفری دارد؛مسئولیت کیفری به طور کلی درحقوق فرانسه به معنای الزام به دادن جواب در مقابل نتایج اعمال خود می باشد و در حقوق جزا عبارت است از الزام به دادن جواب از نتایج اعمال بزهکارانه و تحمل مجازاتی است که از طرف قانونگذار برای آن پیش بینی شده است.29

بند سوم: تفاوت مسئولیت كیفری و مسئولیت مدنی
بین مسئولیت كیفری و مسئولیت مدنی تفاوت‌هایی وجود دارد كه بسیار مهم است در زیر به بررسی برخی از این اختلاف می پردازیم:
1- در مسئولیت كیفری، ضرر و زیان بیشتر متوجة جامعه است، اما در مسئولیت مدنی، ضرر و زیان متوجّة یك شخص خاص است. همچنین در مسئولیت مدنی، چون عمل ارتكابی علیه بر نظم عمومی نیست، جامعه از خود دفاع نكرده است و زیان دیده از جرم بایستی خسارت‌های وارده به خود را از مرتكب مطالبه كند.30
2- برخی جرایم با وجود این كه مجازات‌های كم و بیش سنگینی دارند، اما چون به دیگران خسارت وارد نمی‌كنند همراه با مسئولیت مدنی نیست مانند ولگردی و تكّدی‌گری. برعكس هر جبران خسارتی كه سبب مسئولیت مدنی است الزاما جرم و باعث مسئولیت كیفری نمی شود تخریب غیر عمدی31
3- هدف از مسئولیت كیفری مجازات مجرم است كه با هدف دفاع از جامعه، پاسداری از نظم، جبران خسارت عمومی و اصلاح و تنبّه سایر افراد به مورد اجرا گذاشته می‌شود؛ ولی هدف از مسئولیت مدنی، جبران خسارت شخص زیان دیده است.32
4- در حقوق جزا برای تحقق جرم وجود قصد مجرمانه و یا تقصیر جزایی از سوی مجرم، برای اثبات مسئولیت كیفری در همه جرایم اعم از عمدی و غیرعمدی ضروری می باشد؛ امادر مسئولیت مدنی از نظر حقوقی نیازی به اثبات سوءنیت مرتکب عمل وجود ندارد، بلكه خطاهایی كه سبب مسئولیت مدنی می‌شوند به طور متعارف ناشی از بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی یا مهارت نداشتن یا رعایت نكردن نظامات دولتی می باشند و یا این كه در برخی موارد، قانون كسی را از نظر مدنی ملزم به جبران خسارت می‌كند بدون این كه مرتكب تقصیری شده باشد.33
5- مراحل كشف،تعقیب و تحقیق در مسائل كیفری به وسیلة ضابطان دادگستری و مقام‌های دادسرا پیگیری و با صدور كیفرخواست توسط دادستان، در دادگاه‌های كیفری عمومی اقامه می‌شود، اما رسیدگی به مسئولیت مدنی ابتدائا در دادگاه حقوقی عمومی مطرح می‌شود و نهادی به نام دادسرا در مسئولیت مدنی دخیل نیست34.

گفتار سوم: مفهوم مباشر
در این گفتار تعریف لغوی و اصطلاحی مباشر بیان می شود.
بند اول: معنای لغوی مباشر
مباشر در لغت اقدام به عملي كردن، و نظارت كردن آمده است35.
بند دوم: معنای اصطلاحی مباشر
قانون‌گذار در ماده 494 قانون مجازات اسلامی، مباشرت را این‌گونه تعریف کرده است که: «مباشرت آن است که جنایت مستقیماً توسط خود مرتکب واقع شود». منظور از عبارت «جنایت مستقیماً توسط جانی…» وقوع بلا واسطه فعل جانی نیست، بلکه مقصود وجود رابطه مستقیم علیت است به طوری که جنایت مستقیماً از نفس فعل جانی ناشی شده و بتوان گفت نوعاً یا بر حسب خصوصیت‌های تلف از لوازم آن کار است و به عبارت دیگر مباشر کسی است که وقوع تلف عرفاً به نفس کار وی منسوب است و نه به اثر آن.36فقه در تعریف مباشرت نظرات متفاوتی را ارائه نموده‌اند به عنوان مثال صاحب جواهر می‌گوید: «مباشر کسی است که نسبت اتلاف ولو به ایجاد علت بر وی صادق است»37. مباشرت را ایجاد علت نیز گفته‌اند38 و در تعریف علت آورده‌اند: علت هر امری است که از وجود آن وجود معلول و از عدم آن عدم معلول لازم آید مانند قتل با شمشیر و کارد و چوب و خفه کردن با دست و نظیر آن که همه این‌ها از مصادیق علت تام و مستقیم و بی‌واسطه یا قتل بالمباشره است؛ بنابراین هرگاه کسی با ایجاد علل مختلفی که پی در پی می‌آیند علت قریب مرگ گردد به گونه‌ای که وجود هر یک از علل مذکور وجود علل بعد و عدم هر یک عدم وجود علل بعد از خود را سبب شوند و این تسلسل علل مستقیماً به اراده جانی ختم شود وی مباشر خواهد بود.

گفتار چهارم: مفهوم سبب
در این گفتار ابتدا سبب تعریف می‌شود و سپس به تفاوت آن با شرط، علت و مباشر پرداخته می‌شود.
بند اول: معنای لغوی سبب
«در لغت سبب به هرچیزی که دسترسی به مقصود را فراهم آورد اطلاق می گردد و از این روست که به اشیایی چون ریسمان و راه و ابزار کار سبب گفته می شود. سبب ابتدا به ریسمانی گفته می شد که توسط آن انسان ها به آب دست می یافتند و به میزان اهمیتی که آب در حیات انسان داشت، سبب (ریسمان) نیز از اهمیت ویژه برخوردار بود. این اهمیت موجب گردید که به هر نوع وسیله ای که در حصول مقصود مؤثر بود سبب اطلاق می گردد».39 همچنین گفته شده است: هر آنچه به واسطه‌اش بتوان به چیزی غیر از آن رسید و جمع آن اسباب است.40
بند دوم: معنای اصطلاحی سبب
در اصطلاح حقوقی «هر فعلی است که تلف نزد آن به علّت غیر آن حاصل شود، به طوری که اگر نبود، تلف حاصل نمی‌شد؛ مانند کندن چاه و کار گذاشتن کارد، به وجود آمدن زمینه و محل لغزش و مانند اینها».41 در فرهنگ فارسی دکتر محمد معین نیز، ذیل کلمه سبب برای آن معانی مختلفی ذکر شده است از آن جمله: دست‌آویز، علت، وسیله، افزار، آلت، طریق و عنوان.42
صاحب عناوین می‌گوید: «اتلاف (به دو نحوصورت می‌گیرد) یا به صورت اتلاف مباشری یا اتلاف وسیله تسبیب است. مراد از اتلاف مباشری به وجود آوردن علت تلف مانند قتل، خوردن و آتش زدن است؛ اما تسبیب بوجود آوردن هر آنچه تلف وسیله آن، اما به علت دیگری (فراهم اید)، (به شرط آن که) سبب با علت مذکور (ملازمه) داشته باشد».43
حقوق‌دانان نیز در تعریف سبب گفته‌اند: «در تسبیب شخص بطور مستقیم مباشر تلف کردن مال نیست ولی مقدمۀ تلف را فراهم می آورد»44
بند سوم: تفاوت سبب و مباشر
در تفاوت سبب با مباشر یا به عبارت دیگر تسبیب با اتلاف میتوان گفت که در «اتلاف شخص مباشر در تلف است و مباشر، جنایت را بطور مستقیم مرتکب می‌شود، ولی در سبب تلف و جنایت بطور غیر مستقیم صورت می گیرد. علاوه بر این، تسبیب در صورتی ضمان آور است که در نظر عرف تجاوز و عدوان باشد … و بر خلاف آنجه که در اتلاف گفته شده دست کم در بسیاری از موارد تقصیر در ایجاد ضمان اثر دارد و یکی از ارکان آن است، ولی در مباشر غیر عمدی بودن اتلاف مانع ایجاد مسئولیت نیست و تقصیر تلف کننده از عناصر آن به شمار نمی‌رود، پس اگر کسی و بدون اینکه بخواهد یا مقصر باشد حیوانی را بکشد ضامن است»45
شاید بتوان گفت بهترین معیاری که تعریف واضحی از مباشرت ارائه می‌دهد و از تداخل سبب و مباشر جلوگیری می‌کند ضابطه ایست که در جواهر الکلام آمده است: «ظاهراً» مراد از آن این است که در ایجاد نزدیک‌ترین علت به تلف کدام دلیل است (دلیل ابتدایی نسبت به آن کدام است).46
بند چهارم: حالات و صور اسباب
سبب ممکن است به تنهایی باعث ورود زیان گردد یا با اجتماع با مباشر و یا با اجتماع با سبب یا اسباب دیگر. در زیر هر ی

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع توزیع مسئولیت، حقوق کیفری، رویه قضایی Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع اجتماع سبب، اجتماع اسباب، رابطه سببیت