دانلود پایان نامه با موضوع سوره حجرات

دانلود پایان نامه ارشد

کساني که مايلند با يکديگر زيست کنند ، دعوت اسلام منکر همه امتيازات نژادي يا هرگونه برتري ديگر است. اين اصطلاح که جايگزيني براي مفهوم ملت به معناي امروزي آن محسوب مي شود ، اهميت خاصي در فرهنگ اسلامي دارد ، در بيان مباحث مربوط به امت با استفاده از قرآن و تفاسير مربوط به آن ، موضوع را مورد توجه قرار مي دهيم .
واژه امت از ريشه عربي ” ام” به معناي آهنگ ، قصد ، عزيمت ، پيشوا ، جلودار واقتدا کردن است . اين کلمه عربي ترکيبي از سه معني حرکت ، هدف و تصميم خودآگاهانه جامعه يا گروه انساني است است ( شريعتي ، 1386 : 347). پس به بيان ديگر ، امت يعني جامعه اي که هم قصد است . در مفهوم قصد دو عنصر لازم وملزوم يکديگرند ؛ يکي هدف و ديگري حرکت .لازمه هر قصدي ، مقصدي است ، قصد بدون مقصد و هدف مفهومي ندارد و براي رسيدن به آن هدف نيز بايستي حرکت کرد .
موضوع و محتواي امت ، مفاهيم ناس ، عامه و مردم هستند . مردمي که ايمان به يک هدف دارند و بين آنها وحدت معنوي برقرار است . اين مفهوم که يک اصطلاح رايج در اديان يهود ، مسيحيت واسلام است در فرهنگ اسلامي به معناي گروه ، دسته وقومي است که خداوند بر آنان پيامبر بر حقي فرستاده باشد .اين کلمه در طول تاريخ اسلام تغييراتي يافته است . در اين باره مرحوم عنايت معتقد است که در آغاز پيدايي اسلام ، اين اصطلاح صرفاً به معناي جماعتي پذيرنده رسالت پيامبر ( ص ) يا به عبارت ديگر گروه مسلمانان به کار مي رفت ، اما پس از آنکه پيامبر ( ص ) به مدينه هجرت کرد براي آن که شهر را پايگاه رسالت خويش قرار دهد اقدام به آشتي دادن قبايل گوناگون و پيمان برادري ميان آنها نمود و به همين منظور پيماني با مردم مدينه بست که امروزه به عنوان نخستين قانون اساسي در تاريخ اسلام از آن ياد مي شود . نکته قابل تأمل آن است که در اين پيمان واژه امت مصداق وسيعتري يافته و به همپيمانان غير مسلم مسلمانان از جمله بر يهوديان بني عوف اطلاق شده است . پس از پيمان شکني يهوديان و جنگ هايي که صورت گرفت ، مسلمانان از اقليت به اکثريت رسيدند و واژه امت به معناي ديرين خود بازگشت ، يعني صرفاً بر جامعه پيروان هر يک از اديان اطلاق شد و به همين معنا نيز در سراسر تاريخ اسلام باقي ماند ( بابايي زارچ ، 1383: 81- 80). به عبارت ديگر نظريه امت در صدر اسلام ابتدا همه اقوام و قبايلي را در بر مي گرفت که در شهر مکه گرد آمده بودند ( اعم از مسلمانان، ، يهوديان و مسيحيان ) ؛ اما اين مفهوم بعد از هجرت ايشان از مکه به مدينه شامل مسلمانان ساکن مکه ومدينه مي شد وغير مسلمانان را شامل نمي شد .
انديشمندان عرب مانند الفاروقي تعريفي تقريباً شبيه به انديشوران شيعي خود از امت ارائه مي کنند . به تعبير او امت : کالبدي جمعي ، انداموار و مدني مي باشد که به سرزمين ، مردم ، نژاد و فرهنگ ( خاص ) محدود نيست . بلکه جهانگرا 34 تمام عيار و مسئول زندگي فردي و جمعي هر يک از اعضا است ( زنجاني ، 1384 : 210). خانم لمبتون معتقد است : در قلب دکترين سياسي اسلام ، امت وجامعه اسلامي جاي دارد که تنها ريشه هاي ايمان ، آنها را به هم پيوند مي دهد . مرزهاي سياسي جز آنهايي که دار الاسلام را از دارالحرب جدا مي کرد ، در ديدگاه اسلام اعتباري نداشت . در بعد داخلي ، مجموعه اي از افراد بود که رشته مذهب آنها را به هم متصل کرده و پيوند مي داد . در درون جامعه اسلامي و امت ، همه مردم ( مسلمانان ) جايگاهي مساوي داشتند و هيچ گونه تمايزي در درجات وطبقات در بين نبود ؛ بلکه تمايزها در عمل وجود داشت . تشکيلات داخلي امت ، بر اساس ايمان ديني مشترک استوار بود . تلاش در جهت صلحي دائمي ميان افراد جامعه ، فرونشاندن خصومت هاي قومي و قبيله اي و اتحاد قبايل مختلف در خانواده اي وسيع سر لوحه امور بود . بافت جامعه نخست از طريق پذيرش و اطاعت شريعت و سپس هر قدرت غير مذهبي و دنيوي حفظ ومعين مي شد ( لمبتون ، 1374: 54) .
اصطلاح امت هرچند با جامعه در اصطلاح امروزي مشابهتهايي دارد ولي تفاوتهاي محسوسي نيز در ميان است كه نميتوان آن را ناديده گرفت. جامعه در اصطلاح جامعهشناختي، گروه سازمان يافتهاي از اشخاص و افراد انساني هستند كه با هم در سرزمين مشترك زندگي ميكنند و با همكاري در گروه ها نيازهاي اجتماعي ابتدايي و اصلي خود را تامين مينمايند و با مشاركت در فرهنگي مشترك و يكسان بهعنوان يك واحد اجتماعي از ديگر جوامع متمايز   ميشوند.(مساواتي ، 1372: 142) اما امت گروه خاصي از پيروان يك دين يا يك عصر به سبب همساني در نوع خاصي از عملكرد و يا رويكرد فكري هستند(طباطبايي ج 6، 1376: 39 ).
البته اصطلاح امت ، اختصاص به جامعه اسلامي ندارد ، بلکه در کل به جوامع ديني اطلاق مي شود . در قرآن کريم نيز به برخي جوامع ديني پيش از پيامبر (ص) امت گفته شده است ؛ مانند امت موسي وامت ابراهيم (علم الهدي ، 1387 :59). نظريه امت در کتب ساير اديان مانند يهود ومسيحيت نيز به کار رفته است ، اما آنگونه که پيداست اين مفهوم بيشتر براي معرفي اقوام در مقابل اقوام ديگر کاربرد داشته است تا همه اقوام وملل در درون يک فضاي جغرافيايي و سرزميني فرا ملي مانند آنچه در انديشه اسلام وجود دارد . سفر تثنيه ، باب هفتم تورات اين واقعيت را تصديق مي کند : «چون يهوه35 خدايت تو را به زميني که براي تصرفش به آنجا مي روي در آورد و امت هاي بسيار را که حتيان ، جرجشيان و اموريان و کنعانيان و فرزيان و حويان و يبوسيان هفت امت بزرگتر و عظيم تر از تو مي باشند از پيش تو اخراج نمايند » . درباره اين هفت امت در باب بعدي به زباني صريحتر سخن گفته است . مانند اين سخن : « اما از شهرهاي اين امت که يهوه خدايت تو را به ملکيت مي دهد هيچ نفس را زنده نگذاريد …تا شما را تعليم دهند که موافق همه رجاساتي36 که ايشان با خدايان خود عمل مي نمودند عمل نماييد و با يهوه خداي خود گناه کنيد » ( راسل ، 1373: 280) .

4-2- جايگاه امت در قرآن کريم
اصطلاح امت در قرآن کريم در موارد متعددي آمده است . اين اصطلاح 64 بار به شکل هاي مفرد و جمع ومضاف در قرآن به کار رفته است . اصطلاح امت دست کم در پنج معناي مختلف در قرآن کريم آمده است . محمد تقي مصباح يزدي اين پنج معنا را در کتاب”جامعه وتاريخ از ديدگاه قرآن” به اين صورت بيان داشته اند.

4-2-1- امت به معناي مدت وزماني معين
دردو آيه از قرآن کريم امت بدين معني آمده است :
« وَ لئن اَخّرنا عَنهُم العَذابَ اِلي اُمِة مَعدودَة لَيقولُنّ ما يحبِسُهُ » 37
و اگر عذاب را تا زماني معين از آنان تآخير کنيم بي شک خواهند گفت چه چيزي آن را باز مي دارد . مورد دوم در سوره مبارکه يوسف است « … و قالَ الَذي نَجا مِنهُما وَادّکِر بَعدَ اُمِة».38″و از آن دو تن کسي که رهايي يافت و پس از مدتي به ياد آورد ، گفت “.
4-2-2- امت به معناي پيشوا ، رهبر ، الگو و نمونه
در يک مورد به اين معنا آمده است .
” اِنّ اِبراهيمُ کانَ اُمة قانتاً لِلّهِ حَنيفا “39
ابراهيم پيشوايي فرمانبر خداي متعال ويکتا پرست بود .
گفته شده در اين آيه ، امت به معني رهبر و الگوست ، ولي مرحوم علامه طباطبايي در الميزان معتقدند که امت در اين آيه به معني گروهي از انسان هاست و بر اين اساس که حضرت ابراهيم در زمان خود تنها موحد بوده ، بنابراين به منزله يک گروه و جامعه تلقي شده است .

4-2-3- امت به معناي راه ،روش ،دين وآيين
در دو مورد در سوره زخرف ، امت بدين معنا آمده است .
« انّا وَجَدنا آباءَ نا عَلي اُمِه» 40ما پدران خويش را بر آييني يافتيم .

4-2-4- امت به معناي گروهي از جانداران ( اعم از انسان وحيوان )
« وَ ما مِن دابَة فِي الأرضِ و لا طائِر يطيرُ بِجِناحَيهِ الّا اُمَمِ أمثالَکُم »41 .
و هيچ جنبنده اي در زمين نيست و نه پرنده اي که با دو بال خويش پرواز کند مگر اين که گروههايي مثل شمايند.

4-2-5- امت به معناي گروهي از انسان ها
امت در اين معني در حدود 58 بار در قرآن کريم آمده است . از نظر قرآن براي آنکه تعدادي از انسانها يک امت و گروه محسوب شوند بايد همگي داراي يک جهت مشترک و وحدت باشند و اين وحدت مي تواند هرچيزي همچون وحدت در زمان ، مکان ، دين ، آيين و …باشد . به عنوان مثال قرآن کريم به مجموعه انبياي الهي ، که وحدت در تبعيت و تبليغ دين الهي داشته اند ، امت اطلاق نموده است ؛ هرچند که وحدت زماني ومکاني نداشته اند ؛ بنابراين وحدت در هر جهتي که باشد بيانگر مقصد وهدفي واحد است و از سوي قرآن به آن امت اطلاق شده است ( مصباح يزدي ، 1372: 91-84 ).
همانطور که گفته شد اين اصطلاح در قرآن به پنج معني ؛ مدتي معين ، پيشوا والگو ، دين و آيين ، گروهي از جانداران اعم از حيوان و انسان و گروهي از انسان ها به کار رفته است . آنچه مورد نظر است معناي اخير است که در قرآن بيش از ساير موارد ( 58 بار از 64 بار ) اين مفهوم از امت آمده است .
در قرآن ، امت به گروه خاصي از انسان ها اطلاق شده است . گروهي که پيرو يک دين الهي هستند و رسالت يک نبي را پذيرفته اند ؛ بنابراين آنچه که جامعه مورد نظر قرآن را معنا مي بخشد هويت ديني آن است و دين وعقيده شرط ورود به جامعه اسلامي است ( بابايي زارچ ، 1383: 124) . به صورت نمونه برخي از آيات به ” مردم ” يا ” ملت ” اشاره دارد : در آيه سيزدهم از سوره حجرات و آيه پنجم از سوره مؤمن. در اين آيات امت را مترادف ” قوم يا شعب ( ملت ) “قرار مي دهد که با طبقه هاي خويشاوندي به يکديگر پيوند خورده اند . در آيه صدو پنجاه ونهم سوره مبارکه اعراف امت براي اشاره به “گروهي از مردم ” درون اجتماعي بزرگتر به کار رفته است . امت در آيه بيست وسوم از سوره مبارکه قصص معناي ” جماعت ” به کار رفته و در آيه نوزدهم از سوره يونس از تمامي انسان ها و ملتي که دين واحد دارند به عنوان جماعتي يگانه ياد شده است که به خاطر تمسک به ديدگاههاي انحرافي تجزيه شده اند .
بنابر آنچه از آيات قرآن کريم در باب نظريه امت درک مي شود ما را به اين نکته رهنمون مي سازد که اين مفهوم معنايي واحد را شامل نمي شود اما عمدتاً به گروهي از مردم اطلاق مي شود که در سرزميني اسکان يافته داراي نظام اعتقادي وارزشي واحد ( برابر با مفهوم ملت در زمان حال ) و گاه برابر با قومي در زماني خاص ، با تأکيد بر فرد پيشوا که عامل انسجام اجتماعي و وحدت قومي است به کار رفته است .نويسندگان دايرة المعارف اسلامي عقيده دارند که به خاطرکاربردهاي مختلف امت در آيات قرآني نمي توان معناي دقيق کلمه امت را مشخص کرد . ولي بايد گفت که کلمه امت غالباً به گروهي از مردم اطلاق شده است که نژاد ، زبان يا دين وآييني يکسان داشته اند .
« وَکَذلِکَ جَعَلناکُم اُمّة وَسَطاً لِتَکونوا شُهَداءَ عَلي النّاس وَ يکونُ الرّسول …» 42
با مضمون تغيير قبله از بيت المقدس به سوي مکه است اما به عنوان سندي در بحث امت سازي مطرح مي باشد . در اين آيه مبحث ” امت وسط” مطرح است . امت وسط چيست ؟ مفسراني مانند سيد قطب وعلامه طباطبايي سخن گفته اند اما شيوه علامه طبابايي بسيار زيباست به گونه اي که ابتدا تمام نظريات را رد کرده است و سپس نظريه جالبي ارائه مي کند .

4-3- نظرات سيد قطب درباره “امت وسط”
سيد قطب در تفسير « في ظلال القرآن » شش احتمال در اين موضوع مطرح مي کند :

4-3-1- امت وسط در حوزه تصور و اعتقاد
مردم آن روز از لحاظ اعتقادي ، به دو دسته تقسيم مي شدند : مشرکان (بت پرستان ، ستاره پرستان ، آتش پرستان، گاو پرستان و …) ؛ اهل کتاب ( يهوديان و مسيحيان ) . اين دو تبار اعتقادي مبتني بر دو اصل بودند : اصل ماده پرستي که مربوط به مشرکان بود و اصل معنا پرستي که جريان هاي ديني غير مشرک آن زمان را در بر مي گرفت . مشرکان تماماً ماده پرست بودند و به ماوراي ماده اصلاً اعتقادي نداشتند . در مقابل ، تمام توجه گروه دوم به زندگي ماورايي و عالم آخرت بود و به زندگي مادي توجهي نداشتند و مسأله رهبانيت در مسيحيت مطرح شد . در برابر اين دو گروه ، خداوند مي فرمايد ما شما را امت وسط قرار داديم ؛ امتي که هم به زندگاني پس از مرگ وآخرت و بقاي

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع دولت مطلقه، منابع قدرت، قرن نوزدهم، سلسله مراتب Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع اتحاد اسلام، جهان اسلام، امام خمینی (ره)، امام خمینی