دانلود پایان نامه با موضوع روش شناسی، حقوق بین الملل، شک دکارتی، اصل تناقض

دانلود پایان نامه ارشد

دارد که در ادامه این جستار ، جهات و جوانب مهمی از این مساله را تحلیل و بازکاوی می نماییم .
مبحث نخست : فرانسیس بیکن و روش تجربه گرا
فرانسیس بیکن ؛ فیلسوف تجربه گرا و روش شناس مشهور انگلیسی (1561 ـ 1626 م) که در پاره ای از مصادر و منابع فلسفی به عنوان پدر علم جدید شناخته شده است157 ؛ در کتاب گرانسنگ و چالش آفرین خود – ارغنون نو158 – که نمودار گسست از منطق صوری، گزاره گرا ، و ماهیت اندیش ارسطویی و روی آوردن به روش شناسی سلطه آفرین و اقتدار زا و تغییر افکن اثباتی است ؛ با رویکردی تجربی مسلک و معطوف به تغییر جهان و نه تفسیر صرف آن159 ؛ چنین مى نویسد: «با روشهاى متعارف و مرسوم، نه پیشرفت چشمگیری در آراى علمى حاصل مى شود و نه آثار علمى درخور توجهى فراچنگ مى آید . »160 البته روشن است که علم جدید ؛ هیچگاه بر اساس روش معهود و مسلط یونانی نمی توانست پدید آید 161. « مقصود بیکن از روشهاى معمول، روشهاى برگرفته از منطق ارسطویى است که در زمان وى رواج داشته است. به نظر بیکن، علوم رایج در زمان او در کشف صنایع نوین کارساز نیستند و نیز منطق زمانه او به کشف علوم جدید کمکى نمى کند.162 بیکن بر آن بود که استدلال قیاسى مطلب جدیدى به دست نمى دهد و علم تازه اى نمى آموزد، بلکه تنها به اثبات حقیقتى مى پردازد که مقدمه کبرى، متضمن آن است و علاوه بر این، سر و کارش با الفاظ است نه با اشیا و مبتنى بر کبراهایى است که مقبول ارسطو و پیروان اوست و بدون مشاهده و تجربه دقیق جزئیات ساخته شده است.این نگاه انتقادى به روش پیشینیان و توجه ویژه به مسأله روش اختصاص به بیکن نداشت. کسانى مانند دکارت، گالیله و نیوتن هم به این موضوع عنایت خاص داشتند.» 163
مبحث دوم : دکارت و شک روش شناسانه
بر خلاف اندیشه های فلسفی کلاسیک ، دکارت 164با تامل در بنیان های یقین ، ایده شک دستوری را عرضه کرد که مهم ترین پیامد روش شناختی آن برای علوم معاصر خود ، طرح دوگانه ذهن – عین و متاثر از آن تفکیک یقین از معرفت – حقیقت بود .165 با ظهور دکارت و تاملات دقیق و سنجیده وی ، مقوله روش و روش شناسی آن چنان جدی گرفته شد که شان واقعی علم به زلف روشمند روش و روش شناسی گره خورد و مقدم بر طرح هر گونه بحث معرفت شناختی در حوزه علم و فلسفه ، می بایست چالش های روشی و روش شناسانه سامان داده شود که از بطن آن ، دانشی یقین افزا و قابل اعتماد سر برآورد . دکارت افزون بر طرح اهمیت روش که سابقا در فلسفه عصر میانه مسیحی – و بعضا اسلامی مغفول افتاده بود ؛ با بنیان نهادن هندسه تحلیلی و شک دستوری ، خواهان اعطای قطعیتی از درجه ریاضیات به علوم بود که در این راه همچون فرانسیس بیکن بر این باور پای می فشرد که « بالاترین دستاورد علم عبارت است از هرمی از قضایا به طوری که عامترین اصول در راس آن واقع است ؛ اما بر خلاف بیکن که در صدد بود تا از طریق استقرای روابطی که درجه عمومیتشان کمتر است ، به اکتشاف قوانین عام در راس نایل آید؛ دکارت در صدد برآمد تا کار کاوش اصول را از راس هرم آغاز کند و آن را تا جایی که توسط یک شیوه قیاسی امکان پذیر است رو به پایین ادامه دهد . » 166 از منظر دکارت « اصلی بدیهی است که شک در باره آن متضمن تناقض باشد . برای یافتن چنین اصلی ، دکارت به روش حذف توسل جست . با این روش دکارت هر قضیه ای را که بدیهی نبود رد می کرد . این روش ، شک دکارتی نام یافت . شک دکارتی وسیله نیل به یقین و بعضا حقیقت است و با شک گرایی که شک را غایت خود می شمارد فرق دارد . شک دکارتی بسیار دامنه دار است … شک باید حتی شامل حقایق ریاضی هم بشود و می توان حدس زد که شیطان شرور ، حقایق ریاضی را جعل و بر ذهن ما تحمیل کرده است ؛ به طوری که ما را از نادرستی آنها غافل گردانیده است . من می توانم به همه چیز شک کنم ، اما در این که شک می کنم ، دیگر شکی نیست . به عبارت دیگر به هنگام شک کردن ، مرا از شک کردن گریزی نیست . اما شک کردن ؛اندیشیدن است؛ پس اندیشیدن من مسلم است . از طرف دیگر وقتی من می اندیشم که وجود داشته باشم ؛ بنابراین ، دکارت نتیجه می گیرد که : « فکر می کنم ، پس هستم . » 167 با این تمهیدات فلسفی ، دکارت با تمایز جهان نفس -اندیشه – از جهان ماده – امتداد و حرکت – به ثنویتی قائل گردید که در سراسر فلسفه غرب پس از رنسانس پایدار ماند168 و حتی کانت نیز بر قیاس این دوگانه تحلیلی169معارف بشری را بر حسب دوگانه نومنا و فنومنا که عقل عملی و نظری عهده دار شناخت و فهم آن است ، تعبیر و تفسیر کرد . « دکارت دریافت که روش او نه تنها نخستین اصل فلسفه را بنیاد می نهد ، بلکه ملاکی برای حقیقت فراهم می آورد .» 170به هر حال تاثیر دکارت بر مقوله روش و روش شناسی به طور عام و برخی از پیشفرض ها و مدعیات روش شناختی حقوق بین الملل ، بویژه در تدارک و تکوین و تکامل دیدگاه هنجاری هانس کلسن مبدع نظریه حقوق محض که بر پایه هرمی از قواعد و هنجارهای سلسله مراتبی استوار شده ، انکار ناپذیر می نماید ؛ هرچند کلسن بیشتر متاثر از معرفت شناسی کانتی و فلسفه تحلیلی- زبانی ویتگنشتاین است ؛171 اما با الهام از اصل وضوح172 و قطعیت173 و دوگانه گرایی قلمرو – ضرورت و علیت – (زاین و زولن ) رگه هایی از اندیشه روشی دکارت و اسپینوزا را به ارث برده است . خلاصه اینکه : « نهضت فلسفی که به وسیله دکارت آغاز شد ، مبتنی بر این اصل بود که می توان حقایق ضروری را ادراک کرد . از این رو همه فیلسوفانی که به این نهضت پیوستند ،فلسفه خود را بر اصل تناقض استوار کردند174 … اما هیچ یک از فیلسوفان دکارتی اشکال نظریه منطقی خود را درنیافتند ؛ مگر لایب نیتس 175که نظری جدید آورد و گفت که حقایق تجربی ضروری176 نیستند و از این رو بر اصل تناقض تکیه ندارند ، بلکه بر اصل منطقی دیگری که اصل سبب کافی باشد استوارند .» 177 ولف که از شاگردان ممتاز لایب نیتس و از جمله علمای برجسته حقوق بین الملل وستفالی بود ، با تبعیت از ایده اساسی استاد خود ، به دو قلمرو حقوق بین الملل ضروری – مبتنی بر قطعیت و بداهت عقلی و منطقی ، و حقوق بین الملل تجربی و امکانی قائل بود که از مقتضیات روش شناختی کارتزینی – دکارتی – تبعیت نمی کند ؛ بلکه هم خصلتی تجربی و غیر ضروری و هم مقتضیاتی منطقی و احتجاجی بر ساحت روش شناسی و معرفتی این دانش نوظهور حکومت می کند .از این سخن ، می توان چنین نتیجه گرفت که روش حقوق بین الملل آمیزه ای است از مشاهدات، شواهد و قرائن تجربی و تنظیم و تنسیق منطقی که در یک تعامل و داد و ستد دیالکتیکی در عرصه های متنوع قاعده – هنجار ، نظام و یا سیستم حقوقی و مجموعه معرفتی حقوق بین الملل به مثابه شعبه ای از دانش های اجتماعی و شاخه ای از علوم پیچیدگی ، نسبت این دوسازه بنیادین روشی و روش شناسانه – تجربه و منطق – بر یک نظم و نسق نیست .
مبحث سوم : جان استوارت میل و توسعه روش های استقرایی
تجربه گرایان ، با طرح این ایده که فلسفه و اساسا هرگونه دانش و معرفت روشمند با تجربه آغاز – مقام اکتشاف – و در نهایت بدان باز می گردد – مقام داوری – ؛ پنجره تازه ای از ظرفیت های سازنده در ساحت روش و روش شناسی به روی علم و عالمان گشودند که در این میان سهم بیکن ، هابز178 ، لاک 179و بویژه هیوم 180چشمگیر است . به رغم اهمیت نقش روزافزون تجربه گرایی در بالندگی و قبض و بسط روش شناسی علوم ، اعم از طبیعی و اجتماعی ، می توان گفت که عدم تفکیک بین منشا شناخت و اعتبار شناخت ، این مکتب روش شناختی را با بن بست عجیبی مواجه ساخته است ؛ زیرا یافته ها و داده های تجربی به مثابه تصوراتی جزئی و پراکنده به خودی خود ، نمی توانند شاکله و سازه منظم علم را فارغ از حضور مفاهیم کلی و عقلی و ضروری برپا داشته و استوار سازند . استوارت میل « یکی از موثرترین مبلغان روشهای استقرایی بود که از جانب پیشگامانی نظیر دونس اسکاتس ، اکام ، هیوم و هرشل مورد بحث و بررسی قرار گرفته بود . »181 میل پنج روش استقرایی اعم از توافق ، اختلاف ، توافق – تخالف پیوسته ، تغییرات همزمان و روش باقیمانده را در حوزه تجربه گرایی مطرح نموده است که توضیح تفصیلی آن ها از شمول بحث ما بیرون است و در این ساحت به اختصار تمام می گراییم . این الگوهای استقرایی و روشی به مثابه اصلی ترین روش های اکتشاف علمی ، در بسیاری از شرایط و زمینه ها و موارد ، برای آشکار ساختن روابط علی و سببی میان حوادث و اتفاقات و مشاهدات کافی و بسنده نمی نمایند ؛ چراکه بررسی و رصد مجموعه عوامل دخیل در یک رویداد علمی ، از حیطه امکانات و ظرفیت های آزمایشی بیرون است و در نهایت به استقرایی ناقص می انجامد که مفید علم نخواهد بود . در بحث سببیت و علیت های چندگانه182 که در قلمرو مسائل و واقعیت های حقوقی بیشتر خودنمایی می کند و تداخل چندین عامل در شکل گیری یک مساله – برای مثال وقوع جنگ میان دو دولت ، گرایش به تسلیحات کشتار جمعی و تکثر مخاصمات مسلحانه داخلی در دوران پسا منشور و بویژه برهه پسا جنگ سرد – می انجامد ، به سادگی و وضوح نمی توان چنین رخدادهایی را حاصل جمع برداری مولفه ها و عوامل دخیل دانست و به تبع آن به بازتوزیع مسئولیت های مترتب بر اعمال از لحاظ بین المللی متخلفانه عاملان ، آمران و مباشران پرداخت . استدلال استقرایی استوارت میل ، به چنان تبعاتی می انجامد که قانون و یا اصل علیت را یک حقیقت ضروری و بدیهی از نوع دکارتی می پندارد؛ در حالی که هرگز از روش اختلاف استوارت میل صدق چنین مدعایی – ضروری بودن اصل علیت – اثبات نمی شود . اصالت استقرای میل ، در نظریه اثبات گرایی خام حقوق بین الملل ، مفروض انگاشته شده است ؛ به گونه ای که انگار این روش و روش شناسی حقوقی ، ظرفیت اکتشاف عوامل ، مولفه ها و علل و اسباب مدعیات حقوقی پیروان این نحله فکری و معرفتی را در بطن خود دارد . نکته فرجامین اینکه برای موجه ساختن یک فرضیه حقوقی ؛ دو دسته اقدام ضروری و بایسته است . نخست آنکه چنین فرضیه ای با قوانین دیگری که از بوته آزمون سربلند برآمده اند و به وضوح و آشکارگی تایید و تثبیت شده اند ، تعارض ندارد و دیگر آنکه آشکار شود که نتایج چنان فرضیه ای با موارد و نمونه های مشاهده شده وفاق و سازگاری دارد . « اما نشان دادن اینکه یک فرضیه نتایجی دارد که با موارد مشاهده شده توافق دارد ، به معنی استفاده از استدلال قیاسی است » 183 بنابراین کذب چنین ادعایی که موجه سازی فرضیه های حقوقی ، محصول استدلال و احتجاج استقرایی است ، متضمن تناقض بوده و امری ناپذیرفتنی است .

گفتار چهارم : مختصات عمومی روش شناسی های عصر جدید

گفتار چهارم : مختصات معرفتی روش شناسی های عصر جدید
جستار نخست : ارکان اندیشه روش شناسانه مدرن 184
ارکان مدرنیته را در معرفت های مدرن بایستی بازشناخت ؛ هر چند این علوم و اندیشه های نوین خود نیز محصول بازتعریف جهان و انسان و طبیعت و مناسبات خرد و کلان میان این مولفه ها است که در هاضمه تمدن و فرهنگ غربی از عصر نوزایی و اصلاح دینی و انقلاب صنعتی و جهانگیری غربی با الهام از ارزش های نوظهور انسان مدرن پس از قرون وسطی و بویژه در عصر روشنگری پرورده شده است .185 مدرنیته پارادایم پیچیده ، چند مولفه و چند تباری است که با نقد و طرد مرجعیت کلیسا هم در حوزه دانش و سیاست آغاز شد و با مخالفت صریح با معارف اسکولاستیک که بر قیل و قال های فلسفی و کلامی صرف – روش شناسی قیاسی و بعضا استقرایی خام – بناشده بود ؛ به دیگر ساحت های حیات اجتماعی نیز سرایت کرد و علم و دانش ؛ الهیات و اخلاق ، حقوق ، سیاست و فرهنگ ؛ نجوم و نظم مدنی و طبیعی ؛ جایگزینی مدل های مفهومی و سامانه های کنشی تازه و نوظهور به جای سامانه های پیشین ؛ تبدیل اقتصاد سودا گر به اقتصاد سودمدار با محوریت سرمایه ؛ نفی مرجعیت کلیسا و کشیشان ؛ طرد وحدت سیاسی و رشد و رواج ملی گرایی ؛ تکوین حقوق بین

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع حقوق بین الملل، روش شناسی، نظام حقوقی، هستی شناسی Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع روش شناسی، جامعه شناختی، پوزیتیویسم، رویکرد تاریخی