دانلود پایان نامه با موضوع رفتار شهروندی، رفتار شهروندی سازمانی، اثربخشی سازمانی

دانلود پایان نامه ارشد

ت سازمانهای فاقد تأکیدات مذکور به مراتب موفقتر عمل میکنند(پادساکوف و همکاران14،2000).
از کارکنان انتظار میرود نه تنها به طور فردی بهرهورتر شوند که حتی لازم است ، بهرهوری را از طریق کمک به اطرفیان خود نیز افزایش دهند. اهمیت کاربردی مفهوم رفتار شهروندی سازمانی در این است که کارایی سازمانی، نوآوری سازمانی و مزیت رقابتی را ارتقا خواهد بخشید. (پادساکوف و همکاران15، 2000؛ اورگان16 ،1988)
مطالعات زیادي درباره رفتار شهروندي سازمانی و تأثیر آن بر عملکرد سازمان انجام شد که از مهمترین آنها می توان به پژوهش هاي کاتز، ارگان، باباتو و جکس اشاره کرد که هر یک به عنوان منابع سایر پژوهشهاي مورد استفاده قرار گرفتهاند(Brightman& Moran,1999; Mc. Alister,1991)
واژه رفتار شهروندي سازمانی (OCB)اولین بار به وسیله ارگان و همکارش در سال 1983 مطرح شد. توسعه این مفهوم از نوشتارهاي بارنارد در سال 1938 در مورد تمایل به همکاري و مطالعات کتز در مورد عملکرد و رفتارهاي خودجوش17 و نوآورانه در سالهاي 1966 ،1964 و 1978 ناشی شده است(کاسترو وهمکاران،2004؛کانوسکی18 و اورگان،1996) .
2-1-1-2 تعریف رفتار شهروندي سازمانی
بررسی ادبیات نظری نشان می دهد دو رویکرد اساسی در تعریف مفهوم رفتار شهروندی وجود دارد ارگان(1988) و سایر محققین در موضوع فوق ، این نوع رفتار را تحت عنوان رفتار فرانقش مورد مطالعه قرار دادهاند زیرا فعالیتهای افراد در محیط کار،فراتر از الزامات نقشی است که برای آن ها تعیین شده به علاوه رفتارهای آنها به طور مستقیم و آشکار از طریق سیستم پاداش دهی رسمی سازمان مورد تقدیر قرار نمیگیرد ولی میزان اثر بخشی کلی سازمان را افزایش می دهد.(اورگان،1988؛هانگ و همکاران19،2004) عناصر کلیدي تعریف عبارت اند از:
1.گونه اي از رفتارها که از آن چیزي که به طور رسمی توسط سازمان تعریف میشود، فراتر میرود.
2. یک گونه از رفتارهاي غیرمشخص
3. رفتارهایی که به طور مشخص پاداش داده نمی شود و به وسیله ساختارهاي رسمی سازمان شناسایی نمی شود.
4. رفتارهایی که براي عملکرد، اثربخشی و موفقیت عملیات سازمان مهم هستند(کاسترو و همکاران20،2004)
گروه دیگری از محققان هم چون گراهام پیشنهاد میکنند که رفتار شهروندی سازمانی باید به صورت مجزا از عملکرد کاری مورد ملاحظه قرار گیرد چراکه در این صورت مشکل تمایز بین عملکرد نقش و فرانقش بوجود نخواهد آمد. در دیدگاه مذکور رفتار شهروندی سازمانی باید به عنوان مفهوم جهانی که شامل تمام رفتارهای مثبت کارکنان در درون سازمان است، مورد توجه قرار گیرد(کاسترو به نقل از مقیمی،1384).
برای تعریف رفتار شهروندی تعابیر مختلفی به کار رفته است. برخی رفتار شهروندی سازمانی را رفتاری اختیاری فردی میدانند که به طور فزاینده کارکرد موثر سازمان را ارتقا میدهد و به طور مستقیم و آشکارا با سیستم پاداش رسمی تایید نمیشود.اورگان از این رفتار تعبیر خاصی دارد و از آن به عنوان نشانگان یک سرباز خوب یاد می کند( اورگان21،1988)
در يك تعريف ديگر، رفتار شهروندي سازماني به عنوان آن دسته از رفتارهايي تعريف شده است كه كاركنان سازمان در انجام آن صرف نظر از اهداف بهره وري شخصي – اثربخشي عملكردشان را ارتقا مي دهند(Comeau &Griffith, 2005). اسميت، ارگان و نير (1983 )، رفتار شهروندي سازماني را به عنوان رفتاري اختياري تعريف كرده اند كه فراتر از نقش رسمي يك فرد است و در جهت كمك به افراد ديگر در سازمان يا نشان دادن وجدان و حمايت از سازمان است
به عقيده ” بولينيو22 و تورناي ” رفتارشهروندي سازماني بيانگر توانايي سازمان در استخراج رفتارهايي دركاركنان است كه فراتر از وظايفشان مي باشد، رفتارهايي كه به طور مستقيم قابل تقويت نيستند و جزء بخش عملياتي كارها نيز به حساب نمي آيند اما بيانگر تلا ش هاي جمعي فوق العاده اي هستند كه سازمان براي موفقيت به آن نياز دارد. (Korkmaza &Arpacia ,2009)
ویلیامز وشیو(به نقل از مقیمی،1384) رفتارهای فراتر از الزامات کارمندی که مبتنی بر نقش های تعریف شده نبوده و برای سازمان منفعت دارند را به عنوان ضرورتی اجتناب ناپذیر برای بهبود سطح اثربخشی سازمانی تشخیص داده و این رفتارها را تحت عنوان رفتار شهروندی سازمانی تعبیر نموده اند.
رفتار شهروندی سازمانی،بیانگر فعالیت های کاری مرتبط، داوطلبانه و اختیاری است که به طور مستقیم از طریق توصیف رسمی شغل و سیستم های پاداشدهی سازماندهی نشده ولی در نهایت سطح کارایی و اثربخشی سازمان را ارتقا میدهند(علی محمد به نقل از زارعی متین و همکاران،1385).
رفتار شهروندی سازمانی، فراتر از عملکرد وظیفهای و سطح مهارت فنی فرد قرار داشته به عبارت دیگر رفتارهایی چون حمایت، تایید و پشتیبانی از بافت و شرایط اجتماعی_روانی است که به نوعی در نقش تسهیل کننده انجام وظایف سازمانی عمل می کنند(بورمن به نقل از زارعی متین و همکاران،1385).
اریک و همکاران(2008) معتقدند رفتار شهروندی سازمانی فعالیت هایی است که از فرد خواسته نشده که آنها را انجام دهد ولی انجام آنها باعث حمایت از سازمان شده و به آن سود می رساند. رفتار شهروندی سازمانی رفتارکاملاً داوطلبانه وفردی است و این به معنای آن است که افراد برای انجام این رفتارها به طور رسمی، پاداش دریافت نمیکنند به علاوه به علت عدم انجام آنها نیز جریمه و تنبیه نمیشوند در واقع رفتار شهروندی سازمانی، اقداماتی ایثارگرایانه از سوی کارکنان به منظور تامین آسایش و رفاه دیگران است(کاسترو و همکاران به نقل از مقیمی).
رابینز و جاج (2007) معتقدند رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری براساس صلاحدید شخصی است که جز نیازمندی های شغلی نبوده و در عین حال باعث افزایش اثربخشی سازمانی در جهت ارضای منافع ذی نفعان خواهد بود.
می توان اذعان داشت رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری خودجوش ، آگاهانه و داوطلبانه است که فرد به خاطر انجام آن به طور رسمی مورد تشویق قرار نمیگیرد زیرا اینگونه رفتارها در شرح شغل سازمانی پیش بینی نشده اند با این وجود انجام رفتارها به صورت مداوم و مستمر از یک سو موجب ارتقای اثربخشی و موفقیت سازمانی و از سوی دیگر باعث افزایش رضایتمندی کارکنان خواهد شد.
در مجموع میتوان گفت ،رفتار شهروندی سازمانی دارای ویژگیهای از این قبیل می باشد:
نوعی تمایل درونی باعث انجام اینگونه رفتارها شده و به واقع خودجوش و آگاهانه هستند.
این نوع وظایف در شرح شغل افراد پیشبینی نشده وبه همین دلیل است که از طریق سیستم پاداشدهی رسمی سازمانی مورد تقدیر قرار نمیگیرد.
در بلند مدت این رفتارها منجر به افزایش کارایی و اثربخشی سازمانی خواهد شد.
انجام و بروز این دسته از رفتارها از سوی کارکنان سازمان، منجر به ایجاد نوعی جو مثبت سازمانی و هم چنین شیوع اقدامات نوع دوستانه است.
این رفتارها منشأ درون فردی داشته و پاداشهای درونی همچون احساس رضایت و خشنودی شخصی را در پی خواهند داشت به علاوه تشویق این رفتارها از طرف سازمان احتمال ظهور رفتارهای مذکور را از طرف کارکنان ارتقا خواهد داد.
افراد در صورت عدم انجام این گونه رفتارها از طرف سازمان مورد مواخذه قرار نمیگیرند.
رفتارهای مذکور عمدتاً به منظور حمایت از انواع منابع سازمانی(انسانی،مادی،مالی) صورت می گیرند(ابیلی و همکاران،1387).
2-1-1-3سیرتکوین مفهوم رفتار شهروندی سازمانی
اولین نظریه پردازی های مطرح در خصوص رفتار شهروندی سازمانی در سال 1983 و توسط چستربارناد انجام گرفته است. بارنارد با بیان مفهوم «تمایل و اشتیاق به همکاری» این رفتار مورد توجه قرار داد. برخی صاحب نظران دیگر معتقدند پیشینه مفهوم رفتار شهروندی سازمانی را می توان در نظرات کاتز(1964) جست وجو کرد. کاتز بیان نموده که سازمان های اثربخش سه ویژگی ذیل را در خود دارند:
1)کارکنان را درون سیسستم نگهداری و حفظ می کنند.
2)اطمینان می یابند که کارکنان،الزامات خاص نقش را به نحو قابل اعتمادی انجام دهند.
3) به فعالیت های نوآورانه و خود جوش کارکنان که فراتر از وظایف سازمانی است ودر شرح شغل آنان ، مورد توجه واقع نشده، توجه خاص دارند.
ویژگی سوم سازمان های اثربخش در دید کاتز به این معنی است که سازمانها برای دستیلبی به موفقیت ، نیازمند کارکنانی با تمایلات فراتر از حداقل های لازم جهت انجام شغل و جنبه های خاص فعالیت های شغلی خود هستند. آن چه که امروزه از آن تحت عنوان رفتار شهروندی سازمانی یاد می شود.
کاتز با تمایز قائل شدن بین عملکرد نقش و رفتار های نوآورانه و خودجوش کارکنان از اولین نظریه پردازان رفتار شهروندی سازمانی در دهه های هفتاد و هشتاد میلادی به شمار می رود(پادساکوف و همکاران23 ،2002).کاتز ابعاد رفتار نوآورانه و خودجوش کارکنان را شامل همکاری با دیگران، حفاظت سازمان ، ایده های سازنده داوطلبانه ، خود آموزشی و حفظ نگرش مطلوب به سازمان می داندjacqueline &shapiro) (,2002.
کاتز و کاهن (1966) رفتارهای فرانقش موثر در اثربخشی سازمان را شامل رفتارهایی میدانند که به تعبیر آنان، ماشین اجتماعی سازمان را روغن کاری نموده و به طور مستقیم به چگونگی وظایف عملکردی خاصی، مربوط نمیباشند. رفتارهای فرانقش شامل کمک به کارکنان در رابطه با مشکلات کاری آنان، پذیرش سایرین در گروه کار(بدون هیچ اعتراضی و ایراد گرفتن از آنان)، انعطاق پذیری، به حداقل رساندن سطح تعارض بین فردی، صرفه جویی و محافظت از منابع سازمانی می باشند.
کاتز و کاهن(1996) «واژه شهروندی» را برای توصیف کارکنانی که این نوع رفتارهای فرانقش را از خود بروز می دادند، به کار بردند. کارکنانی با سطح مطلوب رفتار شهروندی سازمانی برای مدیران بسیار با ارزش تلقی می شوند چرا که آنان، کار مدیر را آسانتر میکنند در این شرایط مدیران، زمان بیشتری را جهت بهبود اثربخشی سازمانی را در اختیار خواهند داشت .
هر چند مفهوم رفتار شهروندی سازمانی ابتدا در مقالات وتحقیق های برنارد (1938) و کاتز(1964) ارائه گردید ولی برای اولین بار باتمن و اورگان(1983) بودند که در خلال بررسی رابطه بین رضایت شغلی و عملکرد آن را بررسی نموده و از اصطلاح « رفتار شهروندی سازمانی» استفاده نمودند.(Hossam,2008)
آنان در مقالهی تحت عنوان « رضایت شغلی و سربازان خوب؛ ارتباط بین احساسات درونی و رفتار شهروندی» مفهوم رفتار شهروندی سازمانی را به دنیای مدیریت معرفی نمودند از دید آنها رفتار شهروندی سازمانی مجموعهای از رفتارهای سودمند است که در شرح شغل قید نشده اما کارکنان برای کمک به سایرین طی انجام وظایف سازمانی به نحو مشهود این رفتارها را از خود بروز می دهند.
پس از بهرهگیری باتمن و اورگان(1983)ازمفهوم فوق صاحب نظران مختلف با به کار بردن مفاهیمی چون« رفتار فرا نقشی» (وان داین24 و همکاران ،1995) «رفتار سازمانی مددکارانه» O-Reilly&chatman) (,1986;Betten hausen,1990 ; Brief &Moto widlo,1986 « خود جوشی سازمانی»(George,1992) و «عملکرد زمینهای»(Motowidlo&Van scotter,1994) به توسعه بهره گیری از مفهوم مذکور در مطالعات و پژوهش های مدیریت وسازمان اقدام نمودندPodsakoff et) .(al.,2002
مقالات منتشره در خصوص مفهوم « رفتار شهروندی سازمانی» بسیار اندک بوده و به مرور گسترش یافته، به طوری که در بازه ی زمانی 1983 تا1988 در خصوص مفهوم فوق تنها سیزده مقاله به رشته تحریر در امده و به تدریج روند مذکور توسعه یافته است به طوری که در بازه شش ساله 1988تا1993 تعداد مقالات مذکور به بیش از 122 مقااله رسیده است (Podsakoff et al.,2002).
از سال 2000 به بعد، تمایل جهت انجام تحقیق هایی در خصوص مفهوم رفتار شهروندی سازمانی از حوزه ی رفتارسازمانی فراتر رفته و به حوزه های دیگری چون:
مدیریت منابع انسانی(Murphy&Shiarella,1997;Podsakoff et al.,1993) ؛
بازاریابی(Netemeyer et al.,1997;Betten court&Brown,1997 (؛
مدیریت بهداشتی و بیمارستانی (Bolon,1997;organ,1990) ؛
روان شناسی ارتباطات(Burroughts &Eby,1998) ؛
قوانین صنعتی و نیروی کار(Cappelli&Rogovsky,1988) ؛
مدیریت استراتژیک(Kim&Mauborgne,1993;1988) ؛

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع انقلاب مشروطه، دوره قاجار، دوران مدرن Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع سلسله مراتب، آداب و رسوم، زمان گذشته