دانلود پایان نامه با موضوع جبران خسارت، اشخاص ثالث، رابطه سببیت

دانلود پایان نامه ارشد

اسراء « اوفوا بالعهد انَّ العهد كان مسئولاً » يا آيه 36 سوره اسراء « ان السمع والبصروالفؤاد كل اولئك كان عنه مسئولاً» ولي آنچه در زبان فقها كاربردي وسيع دارد ، كلمه ضمان است2 بنابراين در فقه مسؤولیت كيفري و مدني وجود دارد ولي بابي مستقل به نام مسؤولیت در فقه نمي توان يافت. 3 به اين ترتيب كلمه مسؤولیت لفظ عامي است كه بر هر كس كه امكان سؤال از او وجود دارد اطلاق مي شود. 4
مسؤولیت داشتن لازمه داشتن اختيار است و تنها انسان آزاد و عاقل از پيامد كارهاي خويش مسئول خواهد بود5 به این دليل مسؤولیت در قرآن خاص انسان است ، اينكه مي گوييم مسؤولیت خاص انسان است ، براي آن است كه از نظر جامعه شناسي به دوراني از زندگي بشر بر مي خوريم كه در آن حيوانات نيز مسئول شناخته مي شدند. 6
دوّم : تعريف اصطلاحي مسئوليت
مسؤولیت در اصطلاح فقهاي اسلامي به معني تعهد شخص بر رفع ضرري كه به ديگري وارد كرده است ، آمده، خواه اين ناشي از تقصير شخص باشد يا ناشي از فعاليت او ، خواه بر نفس انسان باشد يا مال او7 از نظر حقوق مدني نيز مسؤولیت به تعهد قانوني شخص اطلاق مي شود كه ضرري به ديگري وارد كرده است. خواه اين ضرر ناشي از تقصير خود او باشد يا اين كه از اعمال حق مشروع وي و يا حتي در برخي موارد از اعمال ديگري ناشي مي شود. 8
برخي نيز معتقدند مسؤولیت حالتي است كه در آن انسان از عمل خود مؤاخذه مي شود كه آن عمل اخلال در قاعده است حال اگر قاعده اخلاقي باشد و اختلال در آن عدم رعايت موازين اخلاقي فردي يا اجتماعي باشد ، مسؤولیت اخلاقي است و اگر قاعده حقوقي باشد و اختلال در آن ارتكاب فعل يا ترك فعل زيانبار و ايجاد ضرر و زيان به ديگري باشد و يا ارتكاب عملي باشد كه در قانون جرم شناخته باشد و براي مرتكب آن مجازات تعيين شده باشد مسؤولیت حقوقي يا قانوني است. 9 لذا مسؤولیت داشتن يا پاسخگو بودن به مقتضاي شيوه و چگونگي پاسخگوئي و همچنين با توجه به مقام پرسش كننده يا مؤاخذه كننده به مسؤولیت اخلاقي ، كيفري ، مدني و قراردادي قابل تقسیم است. 10
گفتار دوّم : اقسام مسؤولیت
منظور از انواع مسؤولیت بررسي تمامي مسؤولیت هايي كه يك شخص مي تواند داشته باشد نيست . چرا كه آن از حوصله اين تحقيق خارج است . انسان در محل كار ، محيط اجتماعي ، خانواده و … داراي انواع مسؤولیت هاست مثل مسؤولیت اداري ، شغلي و … از ديدگاه كلي مسؤولیت به دو نوع اخلاقي و حقوقي قابل تقسيم است . 11
بند اوّل: مسؤولیت اخلاقي:
برخي معتقدند مسؤولیت اخلاقي ، الزامي است كه شخص در وجدان خويش در برابر گفتار و اعمال و افكار خود داردكه اگر عمل با حسن نيت همراه باشد شخص مورد مؤاخذه قرار نمي گيرد ولي اگر فاعل قصد خلاف قاعده اخلاقي را داشته باشد مسئول است اگر چه هيچ اثر مادي در خارج ايجاد نكند12 به عبارت ديگر مسؤولیت اخلاقی به معناي شرمساري وجدان و احساس گناه مي باشد كه بيشتر جنبه شخصي دارد و بايد براي اين كه وارد كننده زيان مسئول شناخته شود شرايط و اوضاع و احوال وي و وجدان و انديشه او بررسي شود. 13
با وجود ارتباط و پيوند نزديكي كه بين مسؤولیت اخلاقي و مسؤولیت حقوقي وجود دارد. از نظر قلمروگاه احكام حقوق و اخلاق متفاوت است در جاي كه خطایي ناچيز زياني بزرگ به بار مي آورد، حقوق در مسئول شناختن مرتكب ترديد نمي كند. در حالي كه اخلاق آن را عادلانه نمي بيند و تناسب بين درجه تقصير و ميزان مسؤولیت را لازم مي داند. 14
بند دوم : مسؤولیت حقوقي
هرگاه منشاء الزام شخصي به پاسخگوئي ، معيارهاي خارجي و بر پايه رفتارهاي متداول افراد جامعه و در برابر حقوق موضوعه باشد ، مسؤولیت را مسؤولیت حقوقي يا قانوني گويند15 به عبارتي مسؤولیت حقوقي مسئوليتي است كه در قانون ذكر شده است و در مقابل مسؤولیت اخلاقي قرار دارد16 و مستلزم ظهور خارجي انديشه به صورت فعل يا ترك فعلي برخلاف قانون است كه همراه با ضرر و زيان باشد .
در مسئوولیت حقوقي مفاهيم اخلاقي نيز مورد توجه قرار گرفته اند و در غالب موارد مسؤولیت مبتني بر تقصير قابل انتساب به وارد كننده زيان است . لذا عدّه اي از نويسندگان بر آن شده اند كه همه مسؤولیت ها را بر مبناي قواعد اخلاقي و مذهبي توجيه كنند. 17
مسؤولیت حقوقي به مسؤولیت كيفري و مدني تقسيم مي گردد كه در ذيل توضيح خواهيم داد .
الف- مسؤولیت كيفري
مسؤولیت كيفري زماني متوجه شخص مي گردد كه مرتكب اعمالي شود كه قانون صراحتاً و منحصراً آن را ذكر كرده است. 18 به عبارتي مسؤولیت جزایي التزام شخص مكلف ، به پاسخگویي آثار و نتايج زيانبار فردي و اجتماعي عمل مجرمانه اي كه انجام داده يا ترك كرده است مي باشد. 19 در مسؤولیت كيفري با ارتكاب تقصير جزايي براي جامعه مجازات مجرم به عنوان يك حق شناخته شده است20 زيرا با ارتكاب اين تقصير خطراتي عظيم براي آزادي اشخاص ايجاد مي گردد. 21 عده اي معتقد بودند كه مجرم بيمار است و كيفر دارویي شفابخش و اصلاح كننده او است . عده اي ديگر هدف از مسؤولیت كيفري را ارعاب ديگران مي دانستند امّا اين توجيهات مورد ايراد قرار گرفته است . بايد گفت مسؤولیت كيفري در عين حال كه مي تواند يكي از آثار فوق را داشته باشد . هدف اصلي آن از مجازات مجرم به جهت صيانت از جامعه است. 22
در خصوص تفاوت مسؤولیت كيفري و مسؤولیت اخلاقي بايد گفت در مسؤولیت كيفري مجرم در برابر جامعه پاسخگوي عمل مجرمانه خود است ولي در مسؤولیت اخلاقي ممكن است علي الظاهر جنبه بيروني نداشته باشد و شخص در برابر وجدان خويش احساس مسؤولیت كند و از فعل ارتكابي شرمنده و بازخواست شود همچنين مسؤولیت كيفري وقتي محقق مي شود كه شخصي مرتكب افعالي شده باشد كه به حكم قانون جرم شناخته شده است. ضمانت اجراي مسؤولیت جزایي واكنش اجتماعي است که جامعه به صورت مختلف از خود نشان می دهد امّا مسؤولیت اخلاقي جنبه باطني داشته و نياز به نص قانون ندارد با اين حال تاثير اخلاق و علم جزا بر روي يكديگر غير قابل انكار مي باشد23
ب – مسؤولیت مدني
1- مفهوم مسؤولیت مدني
در دكترين حقوقي تعاریفی از مسؤولیت مدني به عمل آمده ، برخي معتقدند در هر مورد كه شخص ناگزير از جبران خسارت ديگري باشد در برابر او مسؤولیت مدني دارد. 24 از نظر گروهي ديگر مسؤولیت مدني هنگامي بوجود مي آيد كه كسي ملزم به ترميم نتايج خساراتي باشد كه به ديگري وارد كرده باشد. 25
گروهي ديگر مسؤولیت مدني را به این صورت تعریف نموده اند كه هر گاه شخصي متعهد به جبران خسارت وارده به ديگري باشد كه اين خسارت عرفاً منسوب به او باشد و شخص هیچ حق مشروعي در اضرار به غير نداشته باشد ، مسؤولیت مدني در جبران خسارت خواهد داشت. 26
بايد توجه داشت كه در اصطلاح قانوني مسؤولیت مدني داراي دو معني عام و خاص است در معني عام به هر گونه تعهدي كه قانون برعهده شخصي قرار داده باشد تا زيان وارده به ديگري را جبران نمايد مسؤولیت مدني گفته مي شود ، اعمّ از اين كه ريشه قراردادي داشته باشد يا نداشته باشد . بر اين اساس مسؤولیت مدني به دو شاخه مسؤولیت مدني قراردادي و مسؤولیت مدني غير قراردادي تقسيم مي شود. 27
اكثر حقوقدانان معاصر با تفكيك منشاء ايجاد مسؤولیت ، مسؤولیت مدني را تنها به مواردي اطلاق مي كنند كه بدون وجود قرارداد و توافق قبلي، براي شخصي مسؤولیت جبران خسارت حاصل گردد و يا مسؤولیت مزبور در اثر عملي خارج از قرارداد و عقد باشد . با توجه به مفاد مسؤولیت مدني ، بهتر است اين نوع مسؤولیت را در مقابل مسؤولیت قراردادي بكار ببريم ، كما اينكه عنوان ضمان قهري در فقه اسلام و قانون مدني در مقابل ضمان عقدي بكار برده شده است. 28
بنابر آنچه گذشت مسؤولیت مدني از جهت مبناي ايجاد به دو نوع ، مسؤولیت مدني قراردادي و مسؤولیت مدني غير قراردادي يا قانوني تقسيم مي شود كه نوع اول بر اثر نقض قرارداد ناشي از اراده طرفين و نوع دوم ناشي از نقض و عدم رعايت حكم قانون و بدون دخالت اراده انشايي اشخاص ايجاد مي شود در اين قسمت به شناسايي اين دو نوع مسؤوليت مي پردازيم .
2 – تعريف مسؤولیت قراردادي :
تعهداتي كه شهروندان نسبت به همديگر دارند گاه مصنوع اراده انشايي آنهاست . بنابراين گاه قصد انشاء طرفين يك قرارداد سبب ايجاد تعهد بين طرفين قرارداد مي شود كه به اين تعهد قراردادي گويند .
در صورت نقض اين تعهد از جانب يكي از متعهدين و ورود خسارت ، وي ملزم به جبران خسارت
مي باشد كه به آن مسؤولیت مدني قراردادي مي گويند. 29 به عبارت ديگر مسؤولیت قراردادي عبارت است از مسؤولیت كسي كه به موجب عقدي از عقود معين يا غيرمعين ، تعهدي را پذيرفته و به علّت عدم انجام تعهد يا تأخير در انجام تعهدي خسارتي به متعهدله وارد نمايد كه در اين صورت متعهد مكلّف است خسارت وارده را جبران نمايد. 30 ضماني كه متخلّف در اين باره پيدا مي كند،به لحاظ ريشه تعهد اصلي مسؤولیت قراردادي ناميده مي شود اما عنوان قراردادي در اين مسؤولیت نبايد باعث اشتباه در ماهيت آن شود . مسؤولیت قراردادي نه عمل حقوقي است و نه واقعه ي حقوقي بلكه اثري است كه قانون بر عمل حقوقي (عقد) بار مي كند . بنابراين مسؤولیت قراردادي اثر عقد است. 31
3- شرايط مسؤولیت قراردادي
وجود قرارداد صحیح و نافذ بین زیاندیده و عامل زیان :
همان گونه كه بيان گرديد ، مسؤولیت قراردادي در نتيجه اجرا نكردن تعهّدات ناشي از قرارداد حاصل
مي گردد. بنابراين نخستين شرط مسؤولیت قراردادي وجود يك قرارداد صحيح و نافذ بين زيان ديده و شخص عامل زيان است .تأكيد بر نافذ بودن قرارداد براي تحقق مسؤولیت مدني ناشي از قرارداد ، بدان جهت است كه نقض عهد ، تنها زماني مصداق مي يابد كه تعهدي وجود داشته باشد و چون قرارداد باطل اصولاً منشاء ايجاد تعهد نيست ، نقض عهد در اين قبيل قرارداد ها سالبه به انتفاء موضوع است . نتيجه آن كه كليه شرايط صحت قرارداد ها ، كه در حقوق مدني و حقوق تعهدات مورد بحث واقع مي شوند ، شرط تحقق مسؤولیت قراردادي مي شوند بنابراين وجود قراردادي صحيح يكي از مباني وجود مسؤولیت قراردادي است و قرارداد غير نافذ وجود مؤثری در عالم حقوق ندارد. 32
رابطه سببیت بین خسارت و عدم اجرای قرارداد:
منظور از رابطه سببیت در اینجا اين است كه بايد بين نقض عهد و خسارت وارده ، رابطه عليّت وجود داشته باشد بطوري كه بتوان زیان وارده را نتیجه تخلف از اجرای تعهد قراردادی دانست بنابراین چنانچه ضرر و زيان وارده ارتباطي با عقد نداشته باشد يا صرف وجود يك رابطه قراردادي ، مسؤولیت ناشي از اقدام زیانبار طرفين را كه غير مرتبط با قرارداد باشد ، تبديل به مسؤولیت قراردادي نمی نماید .بنابراین شرط دیگرتحقق مسؤولیت قراردادی آن است كه زيان ناشي از تخلف از عقد، بايد متوجه متعاقدين گردد. توضيح مطلب آن كه با توجه به اصل نسبي بودن قراردادها ، همان گونه كه حقوق و تعهدات ناشي از عقد جزدر مورد ماده 196 قانون مدني، اختصاص به طرفين عقد دارد ، چنانچه زيان ناشي از تخلف از عقد، متوجه غير متعاقدين گردد، مسؤولیت قراردادي وجود نخواهد داشت ليكن اين موضوع اختصاص به مسؤولیت هاي قراردادي غير حرفه اي داشته و مسؤولیت شاغلين مشاغل حرفه اي (از جمله پزشك خانواده) در مقابل اشخاص ثالث نيز قراردادي است .
در خصوص ويژگي هاي مسؤولیت حرفه اي پزشك خانواده در جاي خود بحث خواهيم کرد . امّا بطور خلاصه بايد گفت در مشاغلي مانند پزشكي و وكالت كه اشخاص حرفه اي ، خدماتي به مشتريان خود اعطاء مي نمايد ، براي توجيه مسؤولیت قراردادي اين اشخاص نسبت به افرادي كه طرف قرارداد نمي باشند از ضابطه «وظيفه مراقبت » استفاده مي شود .زيرا مردم به اظهار نظرهاي فني اعتماد مي نمايند ؛ و اظهارنظرهاي فني آنان در تصميم گيري هاي افراد معمولي مورد لحاظ واقع مي شود و به این ترتيب در اين مورد مصاديق اشخاص ثالث در مسؤولیت قراردادي كه نمي توانند براي مطالبه خسارت وارده بر خود به قرارداد موجود بين طرفين اصلي استناد نمايند ، بسيار محدود خواهند بود. 33
4 – مسؤولیت مدني غي

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع فورس ماژور، مطالبه خسارت Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع جبران خسارت، ضمانت اجراء، عام و خاص