دانلود پایان نامه ارشد درمورد کشورهای اسلامی، شورهای اسلامی، تاریخ ایران، انقلاب مشروطه

دانلود پایان نامه ارشد

ایران مصادف شده بود و این نشان می دهد که بحث مشروطه در ایران و عثمانی ریشه ای عمیق تر از کتاب های « استبداد » و « طبایع الاستبداد » داشته و سلسله جنبان اندیشه ی حکومت مشروطه در ایران و عثمانی همانا تعلیمات سیّد جمال الدّین بوده است .242
از این روست که برجریده ی تاریخ قرن اخیراسلام ومسلمین و دردفتروقایع مربوط به مساعی انسان درطی این مدّت در راه آزادی وحریّت نام سیّدجمال الدّین ثبت است و بسیاری ازکسانی که خواسته اند در طی این مدّت علم آزادی و استقلال بر دوش بگیرند خود را منتسب به سیّد جمال الدّین دانسته اند.
سیّد محمّد محیط طباطبایی،سیّد جمال الدّین را عامل اصلی ظهور تحوّل عظیم سیاسی در تاریخ ایران معاصر می داند و چنین می گوید :« من چهره ی سیّد جمال الدّین اسدی آبادی را برگزیده ام؛زیرا عکس چهره او را در قانون اساسی، مطبوعات، فرهنگ جدیدو همه تشکیلات اساسی حکومت مشروطه ی وطن خود می نگرم و عقیده دارم که خدمتی که به ایران کرده از نظر ارزش بالاتر از خدمتی بوده که نادر، اردشیر، یعقوب لیث و شاه اسماعیل به تاریخ ایران کرده اند؛ودر ردیف خدمت هوخشتره مادی و آرشاک پرثوی محسوب می شود…»243
در مورد نقش وتاثیر سیّدجمال الدّین درنهضت های انقلابی و اسلامی،به ویژه دریک صد سال اخیر،استاد شهید مطهری می نویسد:«بدون تردید سلسله جنبان نهضت های اصلاحی صد ساله ی اخیر،سیّد جمال الدّین اسدآبادی معروف به افغانی است.او بودکه بیدار سازی را درکشورهای اسلامی آغاز کرد،دردهای اجتماعی مسلمین را با واقع بینی خاصّی بازگو نمود،راه اصلاح و چاره جویی را نشان داد …».244
در این فصل برآنیم که نقش سیّد جمال الدّین اسد آبادی در انقلاب مشروطه و میزان و چگونگی تأثیر این مبارزِ نستوه در این واقعه ی بزرگ قرن اخیر را بررسی کنیم و در این راستا از اظهار نظرهای مولّفین و محقّقین داخلی وخارجی که با عقاید و اندیشه های متفاوت در این زمینه قلم فرسایی کرده اند، استفاده شده است.
5 -2- سیّد جمال الدّین و مشروطه :
بستر رویش وپویش فرهنگ بیداری ونهضت عدالت طلبی مردم ایران،فرهنگ شیعی-اسلامی مردم این سرزمین بوده،از این رو،هرحرکت تعالی بخش که در این کشور رخ داده برتارک آن، سیمای یک رهبرروحانی می درخشد و از این چهره های پرفروغ،سیّدجمال است که بدون تردید سلسله جنبان نهضت های صد ساله اخیر اوست.او بود که بیدارسازی را درکشورهای اسلامی آغازکرد،دردهای اجتماعی مسلمین را با واقع بینی خاصّی بازگو نمود،و راه اصلاح وچاره جویی را نشان داد.نهضت سیّد جمال،هم فکری بود و هم اجتماعی.او می خواست رستاخیزی در اندیشه مسلمانان و نیز نظام زندگی آنان پدیدآورد.او دریک شهر و یک کشور و حتّی دریک قاره توقّف نکرد، آسیا،اروپا وآفریقا را زیرپاگذاشت.مسافرت سیّد به کشورهای مختلف اسلامی وبازدیدآنها از نزدیک سبب شد که آن کشورها را از نزدیک بشناسد و ماهیّت جریان ها وشخصیّت های این کشورها رابه دست آورد.
سیّد جمال در نتیجه تحرّک و پویایی، هم زمان و جهان خود را شناخت و هم به دردهای کشورهای اسلامی که داعیه ی علاج آنها را داشت دقیقاً آشنا شد .245
حامد الگار درمورد ایدهی اتّحاد اسلامی سیّد و تأثیرآن در فعالیّت هایی که منجر به انقلاب مشروطه در ایران شد،می نویسد :«نظریه های مشابهی درباره ی مدافعه ی سیّد از پان اسلامیسم اظهار می شود. پایه گذار این عقیده جمال الدّین بود و می توان افزود چون عبدالحمید رسماً از مبارزه دست بازداشت آن عقیده به عنوان یک نیروی سیاسی فعّال تاسال1904میلادی درایران دوام داشت و احتمالاً سال بعد که علما به سفیر عثمانی متوّسل شده بودند تا خواسته های آنان را به مظفّر الدّین شاه تسلیم کند بازتابی از عقیده سیّد در خواسته های آنان بود».246
هاردینگ،سفیر وقت انگلیس،در گزارشی که در سپتامبر1901به وزیر خارجه بریتانیا می نویسدچنین می گوید:«شخص بسیارمطّلعی که درموردتوطئه علیه صدراعظم اتابک با او مذاکره کرده ام، چنین استنباط می کند که بدون شک این اقدام مشترکاً از سوی عدّه ای از مأموران دولتی و طبقه ی اشرافِ مخالف صدر اعظم فعلی و همچنین مجامع پان اسلامی که به دست شیخ جمال الدّین پایه گذاری شده،درصدد برانداختن دستگاه صدراعظم ودیگری درفکر انقراض رژیم قاجاریه و برقراری رژیم جمهوری اسلامی و اتّحادنزدیک با کشورعثمانی است».247
هاردینگ درادامه گزارش می نویسد:«جمال الدّین طرفداران زیادی ازخود باقی گذاشت که در بین آن ها دشمنان رژیم قاجار ویا مسلمانان متعصّب بودند و افکار آنها به طور مرتّب دربعضی جراید فارسی منطبعه هندوستان ومصرمنعکس وعلی رغم سانسور پلیس،به طورقاچاق به ایران می رسد. دراین دسته،ازسران مذهب تشیّع شرکت داشتندوگویا دو نفر از مجتهدان بزرگ ازاین دسته طرفداری می کردند و به گونه ای که من شنیده ام این دسته ازمذهبی ها روز به روز قوی تر می شوند…».248
سیّد محمّد محیط طباطبایی معتقد است که اساس دعوت به استقرارحکومت مشروطه از دوران سفر اول سیّد جمال الدّین درآغاز سدهی چهاردهم هجری از اروپا به ایران آغاز میگردد و در سفر دوّم که مجال هرگونه فعالیتی را از سیّد سلب کرده بودند و چند ماه را درسال 1306 مجاور آستانه حضرعبدالعظیم مأیوس از سازش با ناصرالدّین شاه و امین السّلطان و تصرّف در اندیشه ایشان، در بست آستانه به سر میبرد؛ بیباکانه با کسانیکه راز دار میپنداشت این نکته را درمیان مینهاد .249
افشاگری های سیّد جمال الدّین در طول هفت ماه بست نشینی در حرم عبدالعظیم حسنی، سبب شد که دربار، به آقا بالاخان با پانصد نفر سرباز مأموریت بدهد تا بدون مراعات شئون اسلام وارد زاویه ی مقدّسه حضرت عبدالعظیم شده و با اهانتی که فوق آن متصور نیست او را دستگیر و به بصره تبعید کردند. سیّد مدّتی در بصره مشغول مداوای جراحت های ناشی از دستگیری وتبعید بی رحمانه بود وسپس به لندن رفت،درهمین اثنا سلطان عبدالحمید عثمانی کتباً به وسیله رستم پاشا سفیر کبیر خود، سیّد را به اسلامبول دعوت کرد، جواب سیّد به سفیر عثمانی با توجه به اهانتی که در ایران به وی شده بود بسیار شنیدنی است و گواه هدف مقدّسی است که سیّد جمال دنبال می کرد وهیچ چیز وهیچ کس نمی توانست او را از این هدف باز دارد .او این دعوت را محترمانه چنین پاسخ می دهد: « من از اعلی حضرت سلطان سپاسگزارم که بار دیگر مرا به اسلامبول دعوت فرموده اند ولی شغل من فعلاً اصلاح امور ایران است که باید از فرصت توقّف خود در لندن برای این امر استفاده نمایم».250
از دیدگاه سیّد جمال ،از مشخصه ها و ویژگی های حکومت مطلقه استبدادی و فردی حکّام ستمکار و ظلم شعار،این است که در آن، امّت « در حل و عقد کارهای خود دخالت ندارد و در مصالح سیاسی و اجتماعی کشور ازآنها مشورت نمی شود،اراده و خواست آن ها درمنافع ومصالح عمومی اثر ندارد، زیرا آن امّت تسلیم حاکمی شده که اراده آن حاکم، قانون و خواسته های او، نظام است هر چه می خواهد فرمان می دهد و هر چه ارائه کند انجام».251
با این وجود تشکیل مجلس از نظر سیّد جمال الدّین شرایطی را می طلبد که اگر زمینه ی چنین شرایطی فراهم نباشدنمی تواند برای ملّت مفید واقع شود.وی در این زمینه می گوید : « قدرت مجلس نمایندگان، برای هیچ ملّتی قدرت حقیقی شمرده نخواهد شد،مگر این که این قدرت از ناحیه مردم سرچشمه گرفته باشد، هر مجلس شورایی که تشکیل دهنده ی آن پادشاه
یا امیر یا نیروی بیگانه ای باشد، و محرّک آن گردیده باشد، مجلسی خواهد بود موهوم؛ وجود آن تابع اراده کسی خواهد بودکه آن را به وجود آورده است!،در این صورت،اوّل باید به تصفیه عقول و تهذیب نفوس پرداخت و پس از آن به تأسیس حکومت، که هدف هر دو یکی است».252
سیّد جمال باز درهمین زمینه می گوید:اگر ملّت لایق و صالح نباشد،از حکومت صالح چه کاری ساخته خواهد شد،تاریخ،این درس را به ما داده است که هیچ حکومتی قوام ودوام نخواهد داشت مگراینکه درمیان ملّت عقیده و رأی صحیحی وجود داشته باشد،که آن را«افکار عمومی» می نامند و اگر دولت از افکار عمومی نترسد،راه و رسم درستی در پیش نخواهد گرفت.با توجه به این معنی که حکومت وظایف خود را خواهد دانست و ازحدود تکالیف اصلی تجاوز نخواهد کرد، و درغیراین صورت،طبیعت بشری حکم می کندکه دولت ها وحکومت ها منافع خود را ترجیح می دهند و حداکثرآن چه ازحکومت صالحی که بر اساس بیداری ملّت و نیروی مردم تأسیس نشده باشد،می توان انتظار داشت،این است که به طورموقّت،درکارهای دولتی موفّق گردد و بس،زیرا ملّت درتأسیس چنین حکومتی تأثیر نداشته است و برکارهای دولت ناظر نبوده است».253
سیّد جمال در مورد ممالکی که حکومت های مستبد را تجربه می کنند چنین ابراز نظر می کند: «مملکتی که قانون ندارد هیچ ندارد، استبداد اخلاق را ضعیف و بعد فاسد می کند، در زمان استبداد هیچگونه ترقی برای افراد ملّت و هیچ نوع تربیتی برای احدی ممکن نیست».254
استاد شهید مرتضی مطهری با ذکر یک ضرب المثل به زیبایی نقش سیّد جمال الدّین را در بیداری مردم و انقلاب مشروطه توضیح می دهد : « مثلِ معروف می گوید؛دزد،دشمن موذن است، چون تا مردم خوابند دزد می تواند دستبرد بزند ولی وقتی موذن رفت بالای مناره و فریاد کرد : الله اکبر، الله اکبر؛ خواب آلوده ها بیدار می شوند، وقتی بیدار شدند دزد دیگر نمی تواند دستبرد بزند .دزد،در حال خوابِ مردم و در تاریکی می تواند دستبرد بزند،نه در بیداری و نه در روشنایی … یک آدم آگاه که در میان مردم پیدا شود، میلیون ها نفر را آگاه می کند.شما ببینید یک سیّد جمال درصد سال پیش پیدا شد،یک سیّد یک لاقبا،یک سیّدتک هیچ چیزهم نداشت، هیچ وسیله ای نداشت…به فکر آگاه سازی ملل مسلمان افتاد…اکثرکشورهای اسلامی را گردش کرد …به کشورهای اروپایی رفت،دنیای غرب را شناخت، به مقاصد ونیّات دنیای غرب آگاه شد، ریشه ی دردها را شناخت،…غرض اینکه یک نفر با نداشتن هیچ وسیله ای توانست به ملّت های مسلمان آگاهی ببخشد.تمام نهضت های اسلامی که در کشورهای اسلامی رخ داده،مثل نهضت مشروطه در ایران، انقلاب استقلال در عراق،نهضت های آزادی بخش در هندوستان، افغانستان، ترکیه و هر یک از کشورهای عربی، بذرش را سیّدجمال درصدسال پیش کاشت ».255
سیّد جمال وقتی در ایران اوضاع خراب مردم را می بیند و امتیازات داده شده به خارجی ها را می شنود، و بیکاری مردم و ظلم حکّام را احساس می کند فریاد بر می آورد و اصلاح امور را می خواهد وقتی ناصر الدّین شاه می گوید از من چه می خواهی، می گوید: یک جفت گوش شنوا، و درد ایران را در نبودن قانون می داند وهمین موضوع عامل همکاری سیّد جمال با میرزا ملکم خان درنوشتن روزنامه قانون می شود.256
هر چند مخزومی اعتقاد دارد که عامل تبعید سیّد جمال از ایران، قانون اساسی ای بود که او برای ایران تنظیم کرده بود.257و یا ناظم الاسلام،می نویسد که سیّد جمال الدّین در ایران به سیّد جمال قانونی مشهورشده بود.258حتّی در صورت عدم صحّت چنین مطالبی بازنمی توان مشروطه خواهی سیّد جمال را انکار کرد،چرا که در اکثر نوشته های او در عروه الوثقی هرجا که حکومت مطلوب مورد نظر خود را معرفی می کند،مشخّصه های مهم یک حکومت قانون را به طور واضح می توان در آن مشاهده کرد، و برخی نامه های باقی مانده از او همین مطلب را اثبات می کند. برای مثال می توان به آخرین نامه اش به هم مسلک های ایرانی خود که از زندان طلایی باب عالی در اسلامبول می نویسد اشاره کرد.سیّد در این نامه، هم مسلک های ایرانی خود را به ادامه تلاش و مبارزه ی بی وقفه دعوت می کند که در واقع می توان گفت،سیّد جمال دراین جا عالی ترین فراز امواج رادیکالیسم اسلامی را به نمایش می گذارد.او چنین می نویسد: « بنیاد حکومت مطلقه منعدم شدنی است،شماها تا می توانید درخرابی اساس حکومت مطلقه بکوشید،نه به قلع و قمع اشخاص، شما تا قوّه دارید در نسخ عاداتی که میانه سعادت و ایرانی سدّ سدید گردیده کوشش نمایید نه در نیستی صاحبان عادت، هرگاه بخواهید اشخاص (را) مانع شوید وقت شما تلف می گردد،

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد جهان اسلام، روشنفکران، کشورهای اسلامی، شورهای اسلامی Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد جهان بینی، روشنفکران، اجرای عدالت، عدالت اجتماعی