دانلود پایان نامه ارشد درمورد نهج البلاغه، تفسیر قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

است كه اولا دشمنان در خواب به سر می برند، و ثانيا كارهاى زندگى تعطيل مى‏باشد و به همين دليل انسان آمادگى بيشترى براى انديشه و تفكر و تربيت نفس دارد.
ضمنا از همين آيه آخر سوره به خوبى استفاده مى‏شود كه پيامبر (ص) در اين قيام شبانه، تنها نبود، بلكه گروهى از مؤمنان نيز در اين برنامه خودسازى و تربيتى و آمادگى، همگام و همراه پيامبر ص بودند،
و او را به عنوان اسوه و الگويى در اين راه پذيرفته بودند.244
همه این مطالب به خوبی میرساند که برخاستن در شب و به نیایش و راز و نیاز پرداختن گام مؤثری در تهذیب انسان میباشد. تا جاییکه خداوند این کار را بر پیامبر خویش واجب میگرداند.
2-14- تمسک به قرآن
قرآن به عنوان یک پناهگاه است. کسی که میخواهد تقویت اراده و عزم داشته باشد باید به قرآن رجوع کند. قرآن در مورد خود میگوید:
(… قَدْ جَاءَكُم مِّنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتَابٌ مُّبِينٌ – يَهْدِى بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَمِ وَ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلىَ النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلىَ‏ صرَِاطٍ مُّسْتَقِيم)245
«(آرى،) از طرف خدا، نور و كتاب آشكارى به سوى شما آمد – خداوند به بركت آن، كسانى را كه از خشنودى او پيروى كنند، به راه‏هاى سلامت، هدايت مى‏كند؛ و به فرمان خود، از تاريكيها به سوى روشنايى مى‏برد؛ و آنها را به سوى راه راست، رهبرى مى‏نمايد.»
یعنی نور برای شما آمده است. پروردگار عالم به واسطه این قران هدایت میکند. قرآن راه سلامت را نشان میدهد. بعد میفرماید علاوه بر این انسان را از ظلمت به نور مطلق میکشاند. از ظلمت غم و غصه، هوی و هوس، نفس امّاره، دلهره و اضطراب و … که همه این ظلمتها مانع از خودسازی و تهذیب نفس انسان میشود. برای همین باید به قرآن متمسک شد.
تمسک جستن به قرآن دارای مراتبی میباشد. مرتبه اول آن خواندن قرآن است. خود قرآن میگوید: (… فَاقْرَءُواْ مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْءَان…)246
«… اكنون آنچه براى شما ميسّر است قرآن بخوانيد…»
مرتبه دوم فهم قرآن است. این را هم قرآن از ما میخواهد. سالک و مهذب باید فهم قرآن داشته باشد:
(أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ أَمْ عَلىَ‏ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا)247
«آيا آنها در قرآن تدبّر نمى‏كنند، يا بر دلهايشان قفل نهاده شده است؟!»
فردی که در راه خودسازی قدم میگذارد علاوه بر اینکه باید ترجمه و تفسیر قرآن را بداند، باید برداشت از قرآن داشته باشد و به عبارتی مجتهد در قرآن باشد.
مرتبه سوم عمل به قرآن است. قران کتاب عمل است، کسی میتواند بگوید من تمسک به قرآن دارم که عمل به قرآن بکند. برای تمام مسائل زندگی شخص سالک قرآن باید کتابب عمل باشد.248
در نتیجه کسی که قدم در راه تهذیب گذاشته باید این مراحل خواندن، فهم و عمل به قران را بپیماید و هر سه را با هم داشته باشد.

2-15- ذکر مداوم
مداومت‏ مؤمن بر ذكر خدا از طريق تسبيح و تكبير گفتن (ذكر سبحان اللّه و اللّه اكبر) و استغفار و دعا و تلاوت قرآن، در واقع موجب تزكيه و صفاى نفس و احساس امنيت و آرامش روانى وى مى‏شود؛ در قرآن آمده است:
(الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ‏)249
«آنها كسانى هستند كه ايمان آورده‏اند و دلهايشان به ياد خدا مطمئن (و آرام) است، آگاه باشيد با ياد خدا دلها آرامش مى‏يابد.»
همچنین در آیه دیگری آمده است:
(…سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى)250‏
«بنابراين در برابر آنچه آنها مى‏گويند صبر كن و قبل از طلوع آفتاب و پيش از غروب آن و همچنين در اثناى شب و اطراف روز، تسبيح و حمد پروردگارت را بجا آور تا خشنود شوى.»
يعنى او را در حالى منزه بدار كه مشغول به حمد و نيايش باشى، چون برخی حوادث كه تحملش مشكل و صبر بر آن دشوار است، نسبتى با عوامل خود دارد كه البته از اين نظر حوادثى است بد و زشت، كه بايد خداى را از آن منزه بدارى، و نسبت ديگرى به خداى تعالى دارد كه همان اذن خدا است، كه به اين نسبت همه حوادثى است جميل، و جز مصالحى عمومى كه باعث اصلاح نظام هستى است بر آن مترتب نمى‏شود، و از اين نظر بايد خداوند را همیشه حمد و ثنا گفت.251
فرد سالک، هنگام ذكر خدا احساس مى‏كند كه به خداوند نزديك است و تحت حمايت و سرپرستى او قرار دارد و همين موجب برانگيخته شدن حس اعتماد به نفس، قدرت، امنيت، آرامش و خوشبختى در او مى‏شود. خداوند مى‏فرمايد:
(فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ …)252
«به ياد من باشيد تا به ياد شما باشم …»
از آن جا كه ذكر خدا، در نفس انسان، امنيت و آرامش به وجود مى‏آورد، بدون شك موجب درمان اضطرابى كه هنگام احساس عجز و تنهايى در برابر فشارها و خطرهاى زندگى به انسان دست مى‏دهد، خواهد بود.
(وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ، مَعِيشَةً ضَنْكاً …)253
«و هر كس از ياد من روى گردان شود زندگى تنگ (و سختى) خواهد داشت …»
همه عبادات به نوعى ذكر يا مددكار ذكر هستند. مثلا نمازگزار در نماز به گفتن اللّه اكبر و تلاوت قرآن، گفتن تسبيحات در ركوع و سجود و حمد و ثناى خداوند و فرستادن درود بر پيامبر (ص) مى‏پردازد و در پايان نماز به استغفار و تسبيح و حمد و تكبير خدا و دعا مشغول مى‏شود و اينها همه ذكر هستند.
مؤمنى كه مى‏خواهد در طريق تقرب خدا گام بردارد، تنها هنگام نمازهاى روزانه به ذكر خدا اكتفا نمى‏كند، بلكه خارج از نماز نيز با تسبيح و تكبير و دعا و تضرع به درگاه او به ذكر مى‏پردازد. اصولا تقرب جستن به پروردگار از طريق عبادت، تلاوت قرآن و اوراد و ادعيه، باعث تعميق ايمان و تثبيت امنيت و آرامش روح انسان مى‏شود.254

2-16- سعه صدر
سعه صدر از خانواده صبر است و به این معناست که انسان باید در این دنیا دریا دل باشد. میتوان آنرا به آب دریا تشبیه کرد؛ وقتی آلودگیها وارد دریا میشود، اغلب موجودات آنجا از بین میروند اما آب آلوده نمیشود. انسان باید بداند که اغلب مشکلات قابل حل شدن است و باید با حوصله و صبر و بردباری آن را حل کند. اما اگر قابل حل نیست تحمل کند و این تحمل مشکل را سعه صدر گویند.255
در قران آمده است:
(… وَ اهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلا)256
«… و بطرزى شايسته از آنان دورى گزين!»
«هجر جميل» (دورى و جدايى شايسته) به معنى هجران توأم با دلسوزى و دعوت و تبليغ به سوى حق است، كه يكى از روشهاى تربيتى در مقطع‏هاى خاصى محسوب مى‏شود، و هرگز منافات با مساله «جهاد» در مقطع‏هاى ديگر ندارد كه هر كدام جايى و هر نكته مقامى دارد، و به تعبير ديگر اين دورى، بى اعتنايى نيست، بلكه خود نوعى اعتنا است و به هر حال اينكه بعضى حكم آيه فوق را منسوخ با آيات جهاد دانسته‏اند صحيح نيست.257
اين آيه دلالت مى‏كند كه افراد بايد در مقابل ناملایمات شكيبايى پيشه كنند، و با حسن خلق، مدارا، با مردم معاشرت نمايند، تا سخنان آنها زودتر پذيرفته شود.258
همچنین در آیه دیگری حضرت موسی (ع) از خداوند تقاضای شرح صدر دارد:
(قالَ رَبِّ اشْرَحْ‏ لي‏ صَدْري)259‏
«(موسى) گفت: «پروردگارا! سينه‏ام را گشاده كن.»‏
«شرح» به معناى گشاد كردن و باز كردن است، گويا سينه انسان را كه قلب در آنجاى دارد ظرفى فرض كرده كه آنچه از طريق مشاهده و ادراك در آن وارد مى‏شود جاى مى‏گيرد، و در آن انباشته مى‏شود، و اگر آنچه وارد مى‏شود امرى عظيم يا ما فوق طاقت بشرى باشد سينه نمى‏تواند در خود جايش دهد، ناگزير محتاج مى‏شود به اينكه آن را شرح دهند و باز كنند، تا گنجايش آن بيشتر گردد. و موسى (ع) رسالتى را كه خدا بر او مسجل كرد بزرگ شمرد، چون از شوكت و قوت قبطيان آگاه بود، و گويا خبر داشت كه دعوتش چه شداید و مصائبى به بار مى‏آورد، و چه فجايعى را بايد ناظر باشد، از سوى ديگر حال خود را هم مى‏دانست كه تا چه حد در راه خدا بى‏طاقت و كم تحمل است . به همين جهات از پروردگارش درخواست كرد كه براى حل اين مشكلات سعه صدر به او بدهد تا تحملش زياد شود، و محنت‏هايى كه رسالت برايش به بار مى‏آورد و شدائدى كه در پيش رويش و در مسير دعوتش دارد آسان گردد.260
به همین ترتیب کسی که میخواهد در راه خودسازی گام نهد باید دارای سعه صدر باشد تا ناملایمات این راه را بتواند تحمل کند.

فصل سوم:
راهکارهای عملی تهذیب نفس در نهج البلاغه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد سیر و سلوک Next Entries پایان نامه درمورد الکترونيکي، اثباتي، گواهي