دانلود پایان نامه ارشد درمورد مبدأ و معاد، سوره بقره، حق تصرف

دانلود پایان نامه ارشد

یکنواخت، دو ماهیت مختلف پیدا کردند؟
قرآن، درجای دیگر می‌فرماید: یعقوب پیامبر، با فرزندان خود، بر حضرت یوسف، سجده نمودند:
«وَ رَفَعَ اَبَویهِ عَلَی العَرشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً وَ قالَ یا ابتِ هذا تَاوِیلُ رُویایَ مِن قَبلُ قَد جَعَلَها ربِّی حَقّاً».
– و حضرت یوسف پدر و مادر خود را بر تخت نشاند و همه آنان برای وی به سجده درافتادند و یوسف گفت: ای پدر، این است تاویل رویایی که پیش از این دیده بودم و خداوند حقانیت آن را ثابت فرمود107.
لازم به تذکر است که مقصود حضرت یوسف، از رویای پیشین، همان است که در خواب دیده بود، یازده ستاره همراه با خورشید و ماه برای وی سجده می‌نمایند، چنانکه قرآن از زبان یوسف چنین می‌فرماید:
«اِنّی رَأیتُ أحَدَ عَشَرَ کَوکَباً وَ الشَّمسَ وَ القَمَرَ رأیتُهُم لِی ساجِدِینَ».
من یازده ستاره را با خورشید و ماه دیدم که برای من، سجده می‌نمایند.108
از آنجا که حضرت یوسف سجده بستگان خود را به عنوان تاویل رویای یاد شده می‌شمارد، روشن می‌گردد که منظور از یازده ستاره، همان یازده برادر وی و مقصود از خورشید و ماه، پدر و مادر او می‌باشند.
با این بیان، روشن می‌گردد که نه تنها برادران یوسف، که پدر آنان، حضرت یعقوب پیامبر نیز برای وی سجده کرد.
اینک سؤال می‌کنیم: چرا چنین سجده ای که نهایت خضوع و فروتنی است، نام عبادت به خود نگرفت؟
عذر بدتر از گناه!
در اینجا، گروه یاد شده، وامانده از پاسخ چنین می‌گویند: از آنجا که این خضوع‌ها با فرمان خدا صورت گرفت دیگر شرک نیست.
ولی ناگفته پیداست که این پاسخ، بسیار ناشیانه است؛ زیرا اگر ماهیت یک عمل ماهیت شرک باشد، هرگز خدا با آن فرمان نمی‌دهد109.
قرآن مجید می‌فرماید:
«قُل إنَّ اللهَ لا یَامُرُکُم بِالفَحشاء اتقُولُونَ عَلیَ اللهِ مالا تَعلَمُونَ».
-بگو: خدا شما را به فحشا فرمان نمی‌دهد. آیا آنچه را نمی‌دانید به خدا نسبت می‌دهید؟110
اصولاً فرمان خدا، ماهیت شی را دگرگون نمی‌سازد، اگر حقیقت خضوع در برابر یک انسان، پرستش او باشد و خدا هم به آن فرمان دهد، نتیجه آن، فرمان به پرستش خود خواهد بود.
حل اشکال و معنای حقیقی عبادت
تا اینجا روشن شد که اصول «ممنوعیت پرستش غیر خدا» مورد اتفاق همه موحدان جهان می‌باشد. از سوی دیگر معلوم گردید که سجده فرشتگان برای آدم و سجده یعقوب و فرزندان وی برای یوسف پرستش آن دو، به شمار نمیرود.
اینک بنگریم چه عاملی موجب آن می‌گردد که حرکتی یک بار، عنوان عبادت به خود بگیرد ولی بار دیگر، همان حرکت با همان ویژگی، از جرگه عبادت، بیرون باشد؟
با مراجعه به آیات قرآن، روشن می‌گردد که عبادت، خضوع در برابر موجودی است که توأم با خدا دانستن و یا نسبت دادن کارهای خدایی به وی باشد. از این بیان، به خوبی معلوم می‌شود که اعتقاد به خدا و یا اعتقاد به توانایی او بر انجام کارهای خدایی، همان عنصری است که هرگاه با خضوعی همراه باشد، به آن رنگ عبادت می‌بخشد.111
مشرکان جهان؛ اعم از ساکنان شبه جزیره و مانند آنها، در برابر موجوداتی خضوع و خشوع می‌نمودند که آنها مخلوق خدا می‌دانستند اما در عین حال معتقد بودند که بخشی از کارهای خدا که حد نازل آن، حق بخشودگی گناهان و مالکیت مقام شفاعت باشد، به آنها واگذار شده است
گروهی از مشرکان بابل در مقابل اجرام آسمانی، به پرستش می‌پرداختند و آنها را «رب» خود نه «خالق و آفریدگار» می‌دانستند، به عنوان کسانی که تدبیر و کارگردانی جهان و انسان‌ها به آنها واگذار شده است و سرگذشت حضرت ابراهیم، در مقابل مناظره با آنان، روی همین اصل صورت پذیرفت؛‌ زیرا مشرکان سرزمین بابل، هرگز آفتاب و ماه وستارگان را خدای آفریدگار نمی‌دانستند بلکه آنان را مخلوقات قدرتمندی تلقی می‌کردند که ربوبیت و کارگردانی جهان به آنان واگذار شده است.
آیات قرآنی نیز که بیانگر مناظره ابراهیم با مشرکان بابل است روی کلمه «رب» تکیه می‌کنند لفظ «رب» به معنای صاحب و مدبر مملوک خود می‌باشد.
عرب، به صاحب خانه می‌گوید: «رب البیت» و به صاحب مزرعه می‌گوید: «رب الضیعه» بخاطر اینکه کارگردانی منزل و کشتزار بر عهده صاحب آن می‌باشد.112
قرآن مجید با معرفی نمودن خدا به عنوان تنها مدبر و پروردگار جهان به مبارزه با گروه مشرکان برمی‌خیزدو همگی را به سوی پرستش خدای یگانه فرا می‌خواند و چنین می‌فرماید؛ «انَّ اللَّهَ رَبِّی وَ رَبُّکمْ فَاعْبُدُوْهُ هذا صِراطٌ مُسْتَقیمٌ».
خدای بزرگ رب من و رب شما است، پس او را بپرستید که این، راه راست می‌باشد و در جای دیگر می‌فرماید:113
«ذلِکمُ اللَّهُ رَبُّکمْ لا إلهَ ألَّا هُوَ خالِقُ کلِّ شَی‌‌ءٍ فَاعْبُدُوهُ».
اوست خدایی که رب شماست، هیچ خدایی جز او وجود ندارد آفریننده هرچیز است پس او را پرستش نمایید.114
و در سوره «دخان» می‌فرماید:
«لا إلهَ إلَّا هُوَ یحْیی وَ یمِیتُ رَبُّکمْ وَ رَبُّ آبادءِکمُ الْأوَّلِینَ».
خدایی جز پروردگار یگانه نیست زندگی می‌بخشد و می‌میراند پروردگار و مدبر امور شما و پدران پیشین شما می‌باشند.115
قرآن کریم به نقل از حضرت عیسی چنین می‌فرمایند:
«وَ قالَ الْمَسِیحُ یا نَبِی اسْرائیلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّی وَ رَبّکمْ».
حضرت عیسی فرمود: ای بنی اسرائیل، خدا را بپرستید که ربّ من و شما است.116
از آنچه گذشت به روشنی معلوم می‌گردد هرگونه خضوعی که از اعتقاد به ربوبیت و خدایی طرف و نسبت دادند کارهای الهی به وی، پیراسته باشد، نمی‌تواند به عوان «عبادت» قلمداد گردد، هر چند از نظر خضوع و فروتنی در درجه نهایی باشد.
بنابراین، خضوع فرزند در برابر پدر و مادر و خضوع امّت در مقابل پیامبر که از چنین قیدی پیراسته است، هرگز عبادت آنان نخواهد بود.
براین اساس، از موضوعات مانند:
تبرک جستن به آثار اولیای الهی و بوسیدن ضریح و در و دیوار حرم آنان، توسّل به عزیزان درگاه خدا، ندای بندگان وارسته پروردگار، و بزرگداشت زاد روز و یا وفیات اولیای خدا و… که برخی افراد ناآگاه به آنها، رنگ پرستش غیر خدا و شرک می‌دهند، همگی از گردونه «عبادت» و پرستش غیر خدا، بیرون است.117
ادله توحید عبادی خداوند
1. خالقیت خداوند
تقریر این برهان این گونه است : معبود کسی است که آفریننده باشد. این مضمون در آیات زیادی آمده است، «یا قوم اعبدوا ما لکم من اله غیره هو أنشأکم من الارض و استعمرکم فیها»:« ای قوم، عبادت کنید خدا را. چرا غیر خدا را می‌پرستید؟ اوست که می‌رویاند برای شما و اوست که زندگی شما را در زمین قرار داده است.» و نیز در سوره انعام آمده است «ذلکم ربکم لا اله الّا هو خالق کل شیء فاعبدوه و هو علی کل شیء وکیل» «از سویی هیچ آفریننده‌ای جز خدای سبحان نیست. پس کسی غیر خداوند معبود نیست.»
2. ربوبیت خداوند
آیاتی داریم که علت انحصار عبادت و بندگی در خداوند را ربوبیت انحصاری او ذکر کرده است. تقریر این برهان چنین است: معبود کسی است که ربّ باشد. در سوره بقره آمده است «یا ایها الناس اعبدوا ربکم» غیر از خداوند کسی ربّ نیست، پس معبود فقط خداوند است.
3. الوهیت خداوند
الوهیت آن است که موجودی در کار خود به طور مطلق باشد، پس خضوع وخشوع برای کسی بدون اعتقاد به الوهیت او عبادت نیست. قرآن می‎گوید فقط «الله» معبود است وجز خدای سبحان،«الله» نیست، پس جز خداوند کسی معبود نیست. در سوره اعراف آمده است« یاقوم اعبدوا الله مالکم اله غیره».118
4. مالکیت مرگ و حیات
براساس آیات قرآن کریم، معبود کسی است که حیات و مرگ ومبدأ و معاد انسان اوست. ودر سوره یونس آمده است « قل یا ایها الناس ان کنتم فی شک من دینی فلا اعبد الذین تعبدون من دون الله و لکن اعبد الله الذی یتوفاکم و امرت ان اکون من المؤمنین»119 « بگو ای مردم. اگر در دین من شک دارید، بدانید که من کسانی را که شما می‌پرستید، نمی‌پرستم. بلکه خدایی را می‌پرستم که شما را می‌میراند. و من مامور هستم که از مومنین باشم.» و نیز در سوره یس می‌فرماید« ومالی لا اعبد الذی فطرنی والیه ترجعون» از سویی جز خداوند کسی مالک مرگ وحیات انسان نیست، پس جز خدا معبودی نیست.120
5. زمامداری نفع وضرر
آیاتی داریم که می‎گوید معبود آن است که منفعت وضرر انسان به دست او باشد. جز خداوند هیچ کس دارای این سمت نیست، پس جز خداوند معبودی نیست. به عبارت دیگر (عبادت) بسیاری از مردم برای جلب منفعت دنیوی یا اخروی یا هر دو است و عبادت عده ای برای دفع ضرر دنیوی یا اخروی یا هر دوست. تنها کسی که نفع و ضرر در دست اوست شایسته عبادت است و غیر خداوند هیچ موجودی زمامداری نفع وضرر نیست، پس معبودی جز خداوند نخواهد بود.
2- توحید در اطاعت
توحید در اطاعت یعنی که انسان تنها از خداوند اطاعت کند و مطیع دستورهایی او باشد:
« اتّبِعوا ما انزل الیکم من ربّکم و لا تتبعوا من دونه اولیاء قلیلاً ما تذکرون».
«از چیزی که از طرف پروردگارتان بر شما نازل شد پیروی کنید و از اولیا و معبودهای دیگر جز او، پیروی نکنید اما کمتر متذکر می‌شوید»121.
در این جا نیز اگر اطاعت از غیر، به اذن و اجازه‌ی خداوند باشد، چون در طول اطاعت الهی است، با توحید منافاتی ندارد:
« یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم».
« ای کسانی که ایمان آوردید از خدا و پیامبر و اولوالامر(اوصیای پیامبر) اطاعت کنید»122.
تفاوت توحید در عبادت با توحید در اطاعت
توحید در عبادت به این معناست که در مقام عبادت و پرستش، تنها خداوند متعال مورد نظر قرار گیرد و بندگی و کرنش جز در برابر او انجام نشود. البته هر نوع خضوع و بندگی، عبادت حقیقی محسوب نمی‌شود و قوام عبادت به نیت و قصد است. عبادت باید فقط در مقابل خداوند به قصد تقرب به او باشد و لذا ریا در عبادت و اطاعت، شرک است. پیامبر اکرم می‌فرمایند: روز قیامت خداوند می‌فرماید؛ من بهترین شریک هستم و عملی که با من با دیگری در آن شریک قرار داده شده ام را امروز رها می‌کنم و همه اش را به شریکم می‌دهم و جز عمل خالص را امروز نمی‌پذیرم.
علاوه بر این که در عبادت باید موحد باشیم، در مقام اطاعت نیز باید موحد باشیم، یعنی تنها خداوند را مورد نظر قرار دهیم و فقط او را مطاع مستقل بدانیم و اطاعت هیچ کس دیگر را در عرض اطاعت خدا قرار ندهیم. البته اطاعت برخی افراد برگزیده خداوند در طول اطاعت خدا قرار می‌گیرد و لذا منافی توحید نیست، بلکه از آنجا که اطاعت آنان به دستور خداوند است، عین اطاعت خدا به حساب می‌آید.
3-توحید در استعانت
یکی دیگر از جلوه‌های توحید علمی، توحید در استعانت و مدد جستن از خداست. تنها خداوند است که می‌تواند انسان را یاری کند و انسان نیز تنها باید از او یاری جوید:
«اِیَّاکَ نَعبُدُ و اِیَّاکَ نَستَعِینُ».
«تنها تو را می‌پرستیم و از تو یاری می‌جوییم»123.
البته توسل به اولیای الهی، اگر به اذن خداوند باشد، با توحید در استعانت هیچ تضادی ندارد.

فصل سوم: شرک

مفهوم لغوی شرک
ابن منظور می‌گوید: «اَلشَّرکَهُ وَ اَلشَّرکَهُ سَوَاءُ مُخَالَطَهُ الشَّرِیکَینِ».
«شَرکه و شّرِکه هر دو به معنای در آمیختن دو شریک است»124.
ابن فارس می‌گوید:
الشرکه هو أن یکن الشیء بین اثنین لاینفرد به احدهما و یقال: شارکت فلاناً فی الشیء صرت شریکه…
شرک آن است که چیزی بین دو نفر باشد و هیچ کدام به تنهایی حق تصرف نداشته باشند، و گفته می‌شود با فلان شخص در فلان چیز مشارکت کردم هنگامی که شریک او شوی…125
راغب اصفهانی می‌گوید:
الشرکه و المشارکه: خلط الملکین. و قیل: هو ان یوجد شیء لاثنین فصاعداً عینا کان ذلک الشیء أو معنی؛ کمشارکه الانسان و الفرس فی الحیوانیه.
شرکت و مشارکت به معنای در هم آمیختن دو صاحب مال است. و گفته شده: که چیزی برای دو نفر و بیشتر باشد، چه آن چیز عین خارجی باشد یا معنوی باشد (فرقی نمی‌کند) مثل مشارکت

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد توحید افعالی، قانون گذاری، وجوب وجود Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد «شرک»، فَلَمَّا، رَبّی