دانلود پایان نامه ارشد درمورد مبدأ و معاد، اقتصاد متعارف، اقتصاد اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

هایی همچون تدبیر الهی، توحید ربوبی، مشیّت الهی، رزاقیت خداوند، توحید افعالی و توزیع تکوینی بی معنا بوده، انسان محدود و بریده از مبدأ و معاد است.
توحيد به ا نسان شخصيت، هدف و نگرشي خاص مي بخشد و به اين وسيله در انتخاب اعمال و رفتارهاي اقتصادي انسان تأثير فراوان دارد. جهان بيني توحيدي، انسان را در مقابل اعمال استثمارگرانه مقاوم مي سازد و تمام انسان ها را در رابطه با نعمت هاي خدادادي جهان داراي حق برابر مي شناسد هر كس كه مي تواند به اندازه ي سعي و عملي كه انجام مي دهد، از امكانات و فرصت هاي اقتصادي اجتماعي بهرمند شود. از حضرت پيغمبر اكرم(ص) نقل شده است كه: مؤمن را بر مؤمن هفت حق است…«وَ المُواساة له في ماله» … يكي از حقوق مرمن بر برادر مؤمن خويش مشاركت دادن اوست در مال خويش. امام حسن عسكري (ع) مي فرمايد:«تو را امر مي كنم تا بر برادراني كه همانند تو بر تصديق محمد(ص) و تصديق من و اطاعت او و من مي باشند، در آنچه خداوند به تو روزي فرموده و بر ساير برادرانت برتري داده است، مواسات كني. نيازمندي آنان را بر طرف سازي، درماندگي و فقر آنان را جبران كني و هر كه از ايشان، از نظر ايمان، در مرتبه تو باشد با او نسبت به خويش در مالت به تساوي رفتار كني و هر كه از ايشان در دين از تو برتر است او را در مالت بر خويشتن مقدم بداري تا نزد خدا آشكار شود كه دين او نزد تو بر مالت مقدم و اولياي او نزد تو از اهل و عيالت گراميترند.» (علامه مجلسی، ج 74 ص 242)
ویژ گی های انسان اقتصادی در اسلام
برخلاف آنچه که در اقتصاد متعارف عنوان می شود، اسلام، انسان را به لحاظ اقتصادی با یک سلسله ویژگی هایی کاملاً متفاوت با نگاه غرب و شرق مطرح می نماید؛ اسلام در معرفی انسان، وی را صاحب یک سلسله ملکات و عدم آنها دانسته است، بدین معنا که خیر و شر از اموری است که بالقوه در نهان انسان به ودیعت نهاده شده اند و این خود انسان است که با ابزار اراده و اختیار خود می تواند در منجلاب شر غوطه ور شود و یا در سایه ی انقیاد در برابر تعالیم الهی خیر و سعادت دنیا و آخرت خود را نظاره کند. قرآن کریم در چند مورد انسان را دارای «احسن تقویم» و «کرامت» معرفی کرده است و می فرماید: « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في‏ أَحْسَنِ تَقْويم‏ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ‏ » (تین 4-5)؛ كه‏] براستى انسان را در نيكوترين اعتدال آفريديم. سپس او را به پست‏ترين [مراتب‏] پستى بازگردانيديم .
«. وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلا». (اسراء70) و به راستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم، و آنان را در خشكى و دريا [بر مركبها] برنشانديم، و از چيزهاى پاكيزه به ايشان روزى داديم، و آنها را بر بسيارى از آفريده‏هاى خود برترى آشكار داديم در حالی که در جاهای دیگری وی را چنین توصیف می نماید:
« إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً » (احزاب،72 ) به راستى او{ انسان } ستمگرى نادان بود. (72)« وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولا » (اسراء:،11 )؛ و انسان همواره شتابزده است« كَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‏ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‏». (علق: 6-7) حقّاً كه انسان سركشى مى‏كند، همين كه خود را بى‏نياز پندارد.
برای حل این گره که بالاخره انسان موجودی شرور است یا تمایل به خیر و نیکی دارد عده ای خواسته اند که از دسته ی اخیر آیات قرآن کریم صفت طغیان و سرکشی و بی تابی را نسبت به صفات اضداد آنها در انسان غلبه دهند و آنگاه چنین نتیجه گرفته اند که چون انسان به طبع خود تمایل به طغیان و سرکشی دارد و به تصریح قرآن کریم هم، انسان آنگاه که احساس غنا بنماید سرکش می شود، لذا لاجرم، می باید سیاست اقتصادی اسلام، سیاست کفاف باشد نه رفاه، آنگاه امثال روایت «مافوق الکفاف اسراف» را به میان آورده و توصیه ی اسلام به زهد و ورع و مذمت دنیا را به عنوان شاهد و مؤید بر قول خود گرفته اند. البته این گروه، نخواسته اند بگویند که اسلام مخالف رفاه است بلکه قائل به رفاه مشروع بوده اند اما انسان ایده ال را یک انسانی دانسته اند که اهل کفاف باشد بنابراین چنین انسانی، محور برنامه ریزی اقتصادی اسلامی می باشد و این به معنای تمایل به سیاست کفاف بودن در اقتصاد اسلامی است.
2- معاد باوری
بنا به تأکید قرآن، اعمال انسان در روز قیامت مورد ارزیابی و محاسبه قرار گرفته، به هر کس متناسب با رفتاری که در دنیا داشته است، جزا داده می شود. یاد قیامت و خوف از سوء الحساب در یوم الحساب، نقش مؤثری در تصحیح رفتارهای انسان از جمله رفتارهای اقتصادی او دارد. مسلّما مراقبت درونی مداوم توسط افراد، عاملی مهم برای تحقق رفتارهای عادلانه و به حق اقتصادی است، این امر تأثیر بسزایی در سلامت و رشد اقتصادی و برقراری رفاه و آرامش عمومی و حفظ کرامت انسان ها دارد.
قرآن کریم از روش انذار به عذاب های اخروی و وعده پاداش اخروی برای تحقق رفتارهای بهینه اقتصادی استفاده کرده است. در خصوص تصحیح و سلامت مبادلات اقتصادی در جامعه با تأکید هرچه تمام تر، مسأله قیامت را متذکّر شده، می فرماید: خدا در آیات 1 تا 7 سوره «مطفّفین» می فرماید: « وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ «1» الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ «2» وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ «3» أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ «4» لِيَوْمٍ عَظِيمٍ «5» يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ » واى بر كم‏فروشان، كه چون از مردم پيمانه ستانند، تمام ستانند و چون براى آنان پيمانه يا وزن كنند، به ايشان كم دهند. مگر آنان گمان نمى‏دارند كه برانگيخته خواهند شد؟ [در] روزى بزرگ: روزى كه مردم در برابر پروردگار جهانيان به پاى ايستند.
در حالي كه اقتصاد اسلام در همه مراحل توليد وتوزيع و مصرف، انسان را به مبدأ و معاد متوجه مي‌نمايد و راه تكامل مادي و معنوي را براي بشر هموار مي‌سازد.
ازسوی دیگر حد و مرز دیگر فعالیت های اقتصادی که باید در هر سه بخش تولید و توزیع و مصرف لحاظ شود و می توان از آن به منتهی تعبیر نمود، مسأله توجه انسان مؤمن به معاد و آخرت است. در مورد تولید، قرآن کریم می فرماید: « وَ اللَّهُ الَّذي أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى‏ بَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَحْيَيْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها كَذلِكَ النُّشُورُ ». (فاطر،9) و خدا همان كسى است كه بادها را روانه مى‏كند پس [بادها] ابرى را برمى‏انگيزند، و [ما] آن را به سوى سرزمينى مرده رانديم، و آن زمين را بدان [وسيله‏]، پس از مرگش زندگى بخشيديم رستاخيز [نيز] چنين است. (9)
معادباوری وتعادل اقتصادی
معاد باوری ، افق زماني انسان مسلمان را تا پس از مرگ گسترش مي دهد. در نتيجه زندگي پيش از مرگ و زندگي پس از مرگ با يکديگر ارتباطي نزديک دارند. چنين باوري بر رفتار مصرف کننده دو تأثير را بر جاي خواهد گذاشت.
تأثير اول؛ نتيجه ي انتخاب يک عمل از دو بخش تشکيل مي شود؛ نتيجه ي فوري آن در زندگي اين جهاني و ثمره ي آن در زندگي ديگر. از اين رو، مطلوبيتي که از چنين انتخابي به دست مي آيد برايند ارزش فعلي اين دو اثر است.
تأثير دوم؛ تعداد راه هاي ممکن براي صرف درآمد با احتساب تمام منافعي که تنها در جهان ديگر قابل دست يابي است افزايش مي يابد. از جمله ي اين راه ها عبارتند از: دادن قرض الحسنه، بخشش به فقرا و امر به معروف و نهی از منکر و خمس و زکات و انفاق …
مصرف کننده ي مسلمان، بر مبناي اين دو تأثير رفتار مصرفي خود را در راستاي تأمين معاد خود شکل مي دهد.
خداوند متعال در آیه 274 سوره بقره می فرماید:
«الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلَا هُمْ یحْزَنُونَ»
«کسانی که مال خود را در شب و روز، نهان و آشکار انفاق می کنند آنان را پاداش نیکو نزد پروردگارشان خواهد بود هرگز از حادثه آینده بیمناک و از امور گذشته اندوهگین نخواهند گشت.
«اِنَّ الَّذین امَنوُا وَ عَمِلُو الصّالِحاتِ وَ اَقامُوا الصَّلوةَ وَ اتوُ الزَّکاةَ لَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یَحزَنُونَ»
«همانا آنان که اهل ایمان و نیکوکارند و نماز به پا دارند و زکوة بدهند آنان را نزد پروردگار پاداش نیکو خواهد بود و هرگز ترس از اینده و اندوه از گذشته نخواهند داشت». علامه فقید طباطبائی رحمت اله علیه می فرماید: «آنچه در مورد انفاق از جهت ترس از فقر به ذهن شما خطور می کند گمراهی در فکر است زیرا مغفرت و زیادتی که خدا در آیات مختلف بیان فرموده برای کسی است که از اموال پاکیزه اش بذل کند و اختیار کردن مال پست برای انفاق به واسطه ترس از فقر و جهل به نتیجه انفاق است که ترس یک القاء شیطانی است و او هم جز گمراهی و فحشاء منظوری ندارد پس روا نیست از او پیروی کنید و نتیجه انفاق خالص همان فضل و مغفرتی است که خداوند وعده فرموده است.» (المیزان، ج3، ص553).
زندگی اجتماعی معمولاً نگرانی آفرین است همواره دچار
در رابطه با نقش امداد و انفاق در تزکیه نفس نیز می فرماید: «هرکس با مال خود بخشش کند مانند این است که با نفس اش هم ایثار کرده است». «یعنی اگر هم بخشش مال ایثار نفس نباشد پس برای قوام و بقای نفس مفید خواهد بود.» (کاظمی، خلخالی، 1362، ص172).
در آیه ی دیگری یکی از راه های رسیدن به حیات طیبه و خیر و نیکی را بذل بهترین و عزیرترین چیزها نزد انسان می داند و می فرماید: « لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْ‏ءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليم‏» (آل عمران، 92) هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد و از هر چه انفاق كنيد قطعاً خدا بدان داناست. که البته دستاوردهای فعالیت اقتصادی انسان از جمله ی عزیزترین و محبوب ترین اشیا نزد اواست: « زُيِّنَ‏ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنينَ وَ الْقَناطيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ ذلِكَ مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ ». (آل عمران،14)
دوستىِ خواستنيها [ى گوناگون‏] از: زنان و پسران و اموال فراوان از زر و سيم و اسب‏هاى نشاندار و دامها و كشتزار [ها] براى مردم آراسته شده، [ليكن‏] اين جمله، مايه تمتّع زندگى دنياست، و [حال آنكه‏] فرجام نيكو نزد خداست.
«خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاَتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»(توبه ،103) از اموال آنان صدقه‏اى بگير تا به وسيله آن پاك و پاكيزه‏شان سازى، و برايشان دعا كن، زيرا دعاى تو براى آنان آرامشى است، و خدا شنواى داناست.
فرد ی که به معاد و حساب و کتاب روز قیامت معتقد است. ،از در آمد و دسترنج خويش در راه خدا براي كمك به محرومين استفاده كرده و در كسب رضايت الهي و جامعه اي متعادل تلاش مي كند و بی گمان معتقد است انفاق و بخشش مال موجب تزکیه روح و رشد اخلاقی او میشود . « خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ »( توبه ،103) از اموال آنان صدقه‏اى بگير تا به وسيله آن پاك و پاكيزه‏شان سازى، و برايشان دعا كن، زيرا دعاى تو براى آنان آرامشى است، و خدا شنواى داناست.
اعتقاد به معاد نه تنها انسان را از کار باز نمی‏دارد، بلکه هر گاه شخص معتقد است عملکرد او فقط در دنیا اثر ندارد، بلکه در عالم دیگر به صورت ابدی اثر خود را می‏گذارد؛ کار خیر فقط پاداش دنیایی ندارد و بهشت عدن را پدید می‏آورد و کار زشت، اثرش پدید آمدن دوزخ الاهی است، مؤمن در عملکرد خود دقّت بیش تری می‏کند و آن گاه که ‏در می‏یابد کم‏کاری و بیکاری افزون بر ذلّت دنیایی، مطرود دین است و در حیات آخرتی او اثر سوء دارد، دست به‏فعّالیت می‏زند و در انجام بهترین عمل می کوشد.
ب- اصول

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد نهج البلاغه، علامه مجلسی، رفتار انسان Next Entries دانلود پایان نامه ارشد درمورد روابط اجتماعی، اجتماعی و سیاسی، تعهدات بین المللی